تووشبوونی زۆری زیندانییەکی ئیسرائیلی، مشکۆڵەی چاکسازی و بێ سزایی نوێ دەکاتەوە

ئیسرائیل - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

برینداربوونی زۆری زیندانییەکی ئیسرائیلی، دەستدرێژی و بێ سزایی نوێ دەکاتەوە

ڕووداوێکی زۆر دڵتەزێن کە تێیدا زیندانییەک بە برینی کوشندە، لەوانە چەندین شکاوی قورگ و خوێنڕێژی زۆری ڕێک، گەیەندرایە نەخۆشخانەیەکی شارستانی ئیسرائیلی، شۆکێکی گەورەی لە کۆمەڵگای ئیسرائیل دروست کرد و مشکۆڵەیەکی درێژخایەن و جنجاڵیی سەبارەت بە مامەڵەی زیندانیان و کێشەی بڵاوبووی بێ سزایی لەناو دەزگای ئاسایشدا نوێ کردەوە. سروشتی برینەکان، بانگەوازێکی بە پەلەی بۆ لێکۆڵینەوەیەکی ورد و سەربەخۆ کرد، کە بارودۆخی ناو دامودەزگاکانی زیندانی ئیسرائیل و میکانیزمەکانی – یان نەبوونیان – بۆ دابینکردنی بەرپرسیارێتی، بە شێوازێکی توند ڕووناک کردەوە.

ئەم دۆسیەیە نیگەرانیی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، زیاتر کردووە، کە ماوەیەکی زۆرە ناڕەزایەتی و سووکایەتی دژی زیندانیان و زیندانیانی ژێر چاودێریی دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل تۆمار دەکەن. ئەم گروپانە دەڵێن، قورسیی برینەکانی زیندانییەکە ئاماژەیە بۆ کەمتەرخەمییەکی زۆر لە چاودێریدا، یان زیانگەیاندنێکی ویستراو، یان کێشەی سیستەماتیکی ناو سیستەمی زیندان کە پێویستی بە لێکۆڵینەوەیەکی خێرا و شەفاف هەیە. ئەوان جەخت دەکەنەوە کە ئەم ڕووداوانە، ئەگەر بە وردی لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەکرێت و چارەسەر نەکرێن، متمانەی گشتی کەم دەکەنەوە و پابەندبوونی ڕاگەیەندراوی ئیسرائیل بە مافی مرۆڤ و یاسا، لاواز دەکەن.

بەرپرسانی ئیسرائیلی بە وریایی وەڵامیان داوەتەوە، هەندێکیان دەڵێن لێکۆڵینەوەی سەرەتایی لە ئارادایە. بەڵام، لێدوانی فەرمی زۆرجار جەختیان لەسەر پێویستیی ڕێوشوێنی ئەمنیی کردووە، جاروبار گرنگیی برینەکانیان کەم کردووەتەوە یان پێشنیاری ئەوەیان کردووە کە لەوانەیە پێش زیندانیکردن ڕووی دابێت. ئەم ڕوانگەیە لەلایەن پارێزەرانی مافی مرۆڤەوە بە گومانەوە تەماشا کراوە، کە ئەوان پێداگری دەکەن کە دەوڵەت پابەندبوونی بنەڕەتی هەیە بۆ دابینکردنی ئاسایش و مامەڵەی مرۆڤانە بۆ هەموو کەسێک لە ژێر چاودێریدا، بێ جیاوازی لە تاوانەکان. نەبوونی هەنگاوی خێرا و یەکلاکەرەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەک درێژەپێدانی کولتووری بێ سزایی سەیر دەکرێت، کە تێیدا تاوانبارەکان بە دەگمەن بەرپرسیار دەکرێن.

ڕووداوەکە، جیاوازییە قووڵەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی ناوخۆی ئیسرائیلیش ئاشکرا کردووە. لە کاتێکدا کە بەشێک لە خەڵک ئەمنییەتی نەتەوەیی لە پێشینە دادەنێت و ڕێوشوێنی توندی لێکۆڵینەوە یان زیندانکردن بە پێویستێکی ناچار دادەنێت، ئەوانی تر، لەوانە بەشێکی بەرچاوی کۆمەڵگای شارستانی و شارەزایانی یاسایی، دەڵێن کە پابەندبوون بە ستانداردە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ زۆر گرنگە. ئەوان پێیان وایە کە مامەڵەی خراپ لەگەڵ زیندانیان تەنها بنەماکانی ئەخلاقی بنەڕەتی پێشێل ناکات، بەڵکو زیان بە ناوبانگ و دەسەڵاتی ئەخلاقی ئیسرائیل لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش دەگەیەنێت. ئەم مشکۆڵەیە تەنها لەسەر چارەسەری مرۆڤەکان نییە کە بە تاوانی ئەمنیی تۆمەتبار کراون؛ بەڵکو لەسەر ئەوەیە کە ئیسرائیل چ جۆرە کۆمەڵگایەک بوونی دەوێت.

شارەزایانی یاسایی، کاریگەرییەکانی دۆسیەکەیان لەژێر یاسای ئیسرائیل و نێودەوڵەتییدا لێکۆڵینەوە دەکەن. پرسیار سەبارەت بە گونجاوی میکانیزمەکانی چاودێریی بوونیان، کاریگەریی ڕێکارەکانی سکاڵا بۆ زیندانیان، و ئەگەری لێپرسینەوەی تاوانی دژی ئەو کەسانەی کە بەرپرسیارن لە خراپ بەکارهێنان، دەورووژێنرێت. بانگەواز بۆ شەفافیەت بە تایبەتی بەهێزە، لەوانەش دەستڕاگەیشتن بە تۆمارە پزیشکییەکان، شایەتحاڵییەکان، و وردەکارییەکانی هەر لێکۆڵینەوەیەکی ناوخۆیی کە لەلایەن دەزگاکانی ئاسایشەوە ئەنجام دراون.

هەروەها، ڕووداوەکە کاریگەری لەسەر هەوڵە دیپلۆماتییەکان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی ئێستا هەیە. ڕاپۆرتەکانی خراپ بەکارهێنانی زیندانیان لە ڕابردوودا خاڵی مشکۆڵە بوون لە دانوستانەکان و ڕەخنەی هاوپەیمانانیان لێ وەرگرتووە. دابینکردنی پڕۆسەیەکی باوەڕپێکراو و شەفاف لەم دۆسیەیەدا، گرنگە بۆ پاراستنی ناوبانگی ئیسرائیل و کەمکردنەوەی کاریگەرییە دیپلۆماتییەکان. واقیعە سەختەکەی باری تەندروستی زیندانییەکە، بیرخەرەوەیەکی تاڵە کە مشکۆڵەی ڕێوشوێنی زیندان، شکۆی مرۆڤ، و بەرپرسیارێتی، وەک پرسێکی گرنگ و چارەسەر نەکراو لە لیستی کاری ئیسرائیلدا دەمێنێتەوە.

Ekhbary.com