دنباله‌دار «ویرخوش» در آسمان شامگاهی اسفند ظاهر می‌شود

ایالات متحده - خبرگزاری اخباری

دنباله‌دار «ویرخوش» در آسمان شامگاهی اسفند ظاهر می‌شود

ماه اسفند آخرین فرصت را برای رصدکنندگان در نیمکره شمالی فراهم می‌کند تا یک اجرای دوباره از دنباله‌دار C/2023 E1 ویرخوش را هنگام عبور از آسمان شامگاهی تماشا کنند. در حالی که نیمکره جنوبی اغلب نمایش‌های دنباله‌دار باشکوهی را به خود اختصاص می‌دهد، این دنباله‌دار کم‌نظیر که با دوربین دوچشمی قابل مشاهده است، سفر خود را به سمت شمال آغاز کرده و قبل از عقب‌نشینی مجدد به وسعت فضا، نگاهی گذرا به کسانی که در شمال هستند ارائه می‌دهد.

دنباله‌دار ویرخوش که به تازگی حضیض خورشیدی خود – نقطه‌ای در مدارش که به خورشید نزدیک‌ترین است – را هفته گذشته پشت سر گذاشته است، انتظار می‌رود که در ماه مارس، به ویژه هنگام غروب، نمایشی قابل تحسین ارائه دهد. در طول ماه فوریه، این دنباله‌دار در صورت‌های فلکی جنوبی Grus، Phoenix و Sculptor قرار داشت. با این حال، بهترین پنجره رصد اکنون است، زیرا دنباله‌دار E1 ویرخوش این بهار به سرعت در حال محو شدن است و سفر خود را از منظومه شمسی داخلی آغاز می‌کند. انتظار می‌رود این مسافر آسمانی به تعداد انگشت شماری از دنباله‌دارهای دیگر که در سال 2026 با دوربین دوچشمی قابل مشاهده خواهند بود، بپیوندد.

این دنباله‌دار در 20 ژانویه به اوج روشنایی قابل قبولی حدود قدر +7 دست یافت، زمانی که در فاصله 0.566 واحد نجومی (AU) از خورشید قرار داشت. هفته گذشته، در 17 فوریه، از فاصله 1.012 AU از زمین عبور کرد. در حال حاضر، رصدکنندگان می‌توانند این دنباله‌دار را با روشنایی تقریبی قدر +8.5 در صورت فلکی نهنگ (Cetus) بیابند، نزدیک به مرز آن با صورت فلکی کوره (Fornax). کشف دنباله‌دار E1 ویرخوش در شب 3 مارس 2024، در طول بررسی آسمان کوه لیمون در آریزونا رخ داد. کاسپر دبلیو. ویرخوش، اخترشناس لهستانی، آن را به عنوان لکه‌ای کم‌نور با قدر +20 که به آرامی در صورت فلکی اژدها (Draco) حرکت می‌کرد، شناسایی کرد. این پنجمین کشف دنباله‌دار ویرخوش است که به مشارکت‌های مهم او در اخترشناسی مشاهده‌ای اشاره دارد.

دنباله‌دار ویرخوش در مداری بسیار بیضوی حرکت می‌کند که در ابتدا تکمیل یک چرخه حدود 3 میلیون سال طول می‌کشید. با این حال، عبور اخیر آن از منظومه شمسی داخلی در سال‌های 2025-2026 مسیر آن را به طور قابل توجهی تغییر داده و مسیر خروجی آن را به حدود 200,000 سال کوتاه کرده است. اکنون به سمت اوج (دورترین نقطه از خورشید) در حدود 7400 AU، عمیقاً در ابر دورافتاده اورت (Oort Cloud) حرکت می‌کند. جالب اینجاست که زهره برخورد نزدیک‌تری با این دنباله‌دار داشت و در روز سال نو 2026 تنها 0.191 AU (تقریباً 29 میلیون کیلومتر) از همسایه سیاره‌ای ما عبور کرد. تغییر جزئی در مسیر دنباله‌دار به مدت شش ماه به جلو یا عقب می‌توانست منجر به پرواز بسیار نزدیک مشابهی برای زمین شود و به طور بالقوه ظاهری باشکوه ارائه دهد.

مشاهدات فعلی نشان می‌دهد که دنباله‌دار با حدود یک قدر، از پیش‌بینی‌های روشنایی فراتر می‌رود زیرا از خورشید دور می‌شود. با توجه به مدار طولانی و بالقوه اصلی آن، این ممکن است اولین عبور دنباله‌دار از منظومه شمسی داخلی باشد. دنباله‌دارهای پویا و جدید همیشه مورد علاقه اخترشناسان هستند، زیرا اغلب هنگام تجربه گرمای خورشید برای اولین بار، فعالیت فزاینده‌ای را نشان می‌دهند. ماه مارس به دلیل شیب مداری تند 75 درجه دنباله‌دار نسبت به صفحه دایرة البروج، شرایط مشاهده بهتری را برای ناظران شمالی فراهم می‌کند و به آن اجازه می‌دهد تا بالاتر در آسمان شمالی صعود کند.

مسیر دنباله‌دار در آسمان شامگاهی مارس، آن را در 1 مارس وارد صورت فلکی رودخانه ارادانوس (Eridanus) خواهد کرد، به طور خلاصه از صورت فلکی گاو (Taurus) عبور کرده و تا 13 مارس دوباره به ارادانوس باز خواهد گشت. این دنباله‌دار در 14 مارس از استوای سماوی به سمت شمال عبور خواهد کرد و در 15 مارس به صورت فلکی گاو باز خواهد گشت. اخترشناسان هشدار می‌دهند که روشنایی دنباله‌دار ممکن است تا اواسط ماه به زیر قدر +10 کاهش یابد. در اواخر مارس و اوایل آوریل، دنباله‌دار وارد صورت فلکی شکارچی (Orion) خواهد شد و از فاصله 3 درجه‌ای از ستاره آلده‌باران و خوشه ستاره‌ای پروین (Hyades) عبور خواهد کرد، که فرصتی را برای علاقه‌مندان به آسمان عمیق فراهم می‌کند تا آن را در کنار این نقاط عطف شناخته شده آسمانی به تصویر بکشند.

با نگاهی به آینده، از آوریل 2027 به بعد، دنباله‌دار ویرخوش به محو شدن خود در جهت صورت فلکی شمالی وشق (Lynx) ادامه خواهد داد. قابل ذکر است که پیش‌بینی می‌شود این دنباله‌دار در حدود 14 مه از خوشه باز مسیه 35 عبور کند. همچنین در 18 و 23 مه به ترتیب نزدیکی‌هایی با ماه هلالی و زهره خواهد داشت، اگرچه در آن زمان جرمی کم‌نور، احتمالاً در حدود قدر +12 خواهد بود که برای مشاهده به کمک اپتیکی قابل توجهی نیاز دارد.

مشاهده دنباله‌دار ویرخوش برای کسانی که به دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک مجهز هستند، کار ساده‌ای است. این تکنیک شامل هدف‌گیری میدان ستاره‌ای مشکوک، استفاده از الگوی جستجوی آهسته و جارویی، و جستجوی یک "گلوله پشمی" مشخص – جرمی شبیه به خوشه ستاره‌ای کروی که در برابر وضوح به نقاط نورانی تیز مقاومت می‌کند – است. این ویژگی بصری یادآور مزاحمان آسمانی است که شکارچیان اولیه دنباله‌دار مانند شارل مسیه به طور دوره‌ای متوجه آن‌ها می‌شدند و او را به گردآوری فهرست معروف اجرام آسمان عمیق خود الهام بخشید.

در همین حال، اخترشناسان همچنین در حال ردیابی یک دنباله‌دار دیگر در راه، یعنی "خورشید‌رو" C/2026 A1 MAPS هستند. این دنباله‌دار به خوبی در حال توسعه است و در حال حاضر در صورت فلکی ارادانوس با روشنایی حدود قدر +12 می‌درخشد. سوال کلیدی این است که آیا از عبور سوزان حضیض خورشیدی خود در 4 آوریل جان سالم به در خواهد برد، یا سرنوشت آتشین رایج برای بسیاری از خورشید‌روهای قبلی را تجربه خواهد کرد؟ جالب اینجاست که دنباله‌دارهای A1 MAPS و E1 ویرخوش در 1 مارس با فاصله کمتر از دو درجه از یکدیگر عبور خواهند کرد و فرصتی نادر برای مشاهده مقایسه‌ای فراهم می‌کنند.

با نزدیک شدن ماه آوریل، جامعه اخترشناسی منتظر سرنوشت دنباله‌دار MAPS است. شاید برای برخی، جستجوی شگفتی‌های دنباله‌دار نیاز به سفری به جنوب داشته باشد. اما در حال حاضر، تمرکز بر لذت بردن از رقص آسمانی دنباله‌دار E1 ویرخوش در ماه مارس است، زیرا این دنباله‌دار سفر طولانی خود را به اعماق بیرونی منظومه شمسی ما آغاز می‌کند.

دیوید دیکنسون نویسنده علمی آزاد و ناظر طولانی مدت آسمان است. او تلسکوپ‌ها و رصدخانه‌ها ساخته، کسوف‌ها را دنبال کرده و با همسرش میشا، با ماموریت "چشم‌ها به آسمان" در سراسر جهان سفر و مشاهده می‌کند. کتاب‌های او "راهنمای نهایی کیهان برای مشاهده کیهان" (The Universe Today Ultimate Guide to Observing the Cosmos)، "راهنمای میدانی آسمان عمیق اخترشناس" (The Astronomer’s Deep-Sky Field Guide) و داستان‌های کوتاه علمی تخیلی در اینجا موجود هستند.

لینک خبرگزاری اخباری