دەوڵەتانی بەڵتیك داوای دانوستان لەگەڵ ڕووسیا دەکەن لەناو ناکۆکییەکانی ئەوروپادا

Riga/Tallinn - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دەوڵەتانی بەڵتیك داوای دانوستان لەگەڵ ڕووسیا دەکەن لەناو ناکۆکییەکانی ئەوروپادا

لە دەستپێشخەرییەکی دیپلۆماسی نوێدا، سەرکردەکانی لەتوونیا و ئیستۆنیا داوای کردنەوەی دەروازەکانی گفتوگۆیان لەگەڵ ڕووسیا کردووە، کە ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاوە لە سیاسەتی چوار ساڵەی ڕەتکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ مۆسکۆ. ئەم هەنگاوە، کە لەلایەن یۆرۆنیوزەوە بڵاوکراوەتەوە، ئاماژەیە بۆ پێداچوونەوە بە ئەگەری ستراتیژییەکانی دەوڵەتانی بەڵتیك بەرامبەر ڕووسیا. هەریەکە لە سەرۆک وەزیرانی لەتوونیا، ئیڤیکا سیلیینا، و سەرۆکی ئیستۆنیا، ئالار کاریس، بە جیا پێشنیاری ئەوەیان کردووە کە یەکێتی ئەوروپا دەبێت نێردراوێکی تایبەت دابنێت بۆ سەرپەرشتیکردنی پرۆسەی کردنەوەی دەروازە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ ڕووسیا.

ئەم پێشنیارانە لە کاتی لووتکەیەکدا کە لە دوبەی بەڕێوەچوو، خراوەتە ڕوو، ئەمەش جیاوازییەکانی نێوان زلهێزە ئەوروپییەکان لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ڕووسیا دەردەخات. لە کاتێکدا کە ئەم هەنگاوە پاڵپشتی لە کەسایەتییە دیارەکان وەک سەرۆکی فەرەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، و سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا، جۆرجیا مێلۆنی، وەرگرتووە، بەڵام لەلایەن لایەنەکانی دیکەی گرنگەوە، وەک ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، کە گوایە بە توندی دژایەتی کردووە، ڕووبەڕووی ناڕەزایەتی بووەتەوە. ئەم ناکۆکییە ناوخۆییە لە یەکێتی ئەوروپا، ئاماژەیە بۆ دۆخی ئاڵۆزی جیۆپۆلیتیکی و ئەستەمیی دروستکردنی بڕیارێکی یەکگرتوو سەبارەت بە پەیوەندی لەگەڵ مۆسکۆ، بە تایبەتی لە چوارچێوەی جەنگی بەردەوامی ئۆکرانیا.

سەرۆک وەزیرانی لەتوونیا، سیلیینا، جەختی لە پێویستی دانوستان کردەوە و وتی: "دەبێت لەسەر مێزی دانوستان بین چونکە خۆی ئۆکرانییەکان دەستیان بە دانوستان کردووە. ئیتر بۆچی ئەوروپییەکان دانوستان نەکەن؟" ئەو زیاتر گوتی، "دەبێت ئێمەش دەنگمان هەبێت، بەڵام دەبینیت، ئێمە کەمێک دواکەوتووین. دەبوو زووتر دەستمان پێ بکردایە، belki سەرۆک [ئەمریکا دۆناڵد] ترامپ نەبێت، بەڵکو belki یەکێتی ئەوروپا." لێدوانەکانی ئەو ئاماژە بەو باوەڕە دەکەن کە بەرژەوەندییەکانی ئەوروپا باشتر دەپارێزرێن بە بەشداری ڕاستەوخۆ لە هەوڵە دیپلۆماسییەکاندا، نەک تەنها پشت بەستن بە سزاکان یان کاریگەری ناڕاستەوخۆ.

سەرۆکی ئیستۆنیا، کاریس، هەمان هەستی هەبوو، ئاماژەی بە دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و مۆسکۆ دا. ماوەی نزیکەی ساڵێکە، ئەمریکا لە گفتوگۆی دیپلۆماسی ڕاستەوخۆدا لەگەڵ ڕووسیا بەشدارە. لەم نێوانەدا، یەکێتی ئەوروپا، کە زۆربەی جار خۆی لەم دانوستانە ڕاستەوخۆیانەدا لاوەکی بینیوە، زیاتر سەرقاڵی سەپاندنی سزا قورسەکانە بەسەر ڕووسیادا و پێشکەشکردنی پاڵپشتی دیپلۆماسی، سەربازی و دارایی فراوانە بۆ ئۆکرانیا. لە ڕابردوودا، چەندین وڵاتی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا، لەوانە وڵاتانی بەڵتیك، دژبەری سەرسەختی هەر جۆرە پەیوەندییەک بوون لەگەڵ ڕووسیا، و بانگەشەی سیاسەتی قەدەغەکردن و فشاریان دەکرد.

دانوستانەکانی ئەم دواییەی نێوان مۆسکۆ، کیێڤ و واشنتۆن، کە لە 23-24ی January لە ئەبو زەبی بەڕێوەچوو، یەکەم پەیوەندی ڕاستەوخۆ بوو لە نێوان ئەم لایەنانەدا لە مانگی شوباتی 2022. سەرەڕای ئەوەی وەک هەنگاوێکی سازندە وەسف کرا، بەڵام هیچ ڕێککەوتنێکی دیاریکراو بەدەست نەهات. دوای ئەم کۆبوونەوەیە، بەرپرسی باڵای دیپلۆماسی یەکێتی ئەوروپا، کاجا کالاس، هۆشداری دایە ئەوروپییەکان لەسەر هەوڵدانی بۆ پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کرێملین، و داوای لە مۆسکۆ کرد کە سەرەتا ئیمتیازات بدات. لەبەرامبەردا، بەرپرسانی ڕووسیا بەردەوام تۆمەتباری پاڵپشتیکارانی ئەوروپی ئۆکرانیایان کردووە بە ئاستەنگکردنی هەوڵەکانی ئاشتی بە سەرکردایەتی ئەمریکا و ئامادەکاری زیاتر بۆ ململانێیەکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕووسیا.

خوولی دووەمی دانوستانەکانی ڕووسیا-ئۆکرانیا-ئەمریکا ڕۆژی چوارشەممە لە ئەبو زەبی بەڕێوەچوو. دیمیتری پسکۆڤ، وتەبێژی کرێملین، ڕەتی کردەوە کە هیچ لێدوانێک لەسەر ئەنجامەکانی ئەم خوولە بدات. ڕووسیا بەردەوام جەخت دەکاتەوە کە چارەسەرێکی دیپلۆماسی بۆ ناکۆکییەکە بەلاوە گرنگترە، بەڵام هەروەها ڕوونی کردووەتەوە کە ئامادەیە بە ئامانجەکانی بگات بە ڕێگەی سەربازی ئەگەر ڕێگاکانی دیپلۆماسی بێهودە بن. ئەم بارودۆخە دوولایەنەیە بەردەوامە لەسەر داڕشتنی داینامیکی ناکۆکییەکە و پەیوەندییە نێودەوڵەتییە فراوانترەکان سەبارەت بە قەیرانەکە.

بانگەوازی بۆ گفتوگۆ لەلایەن لەتوونیا و ئیستۆنیا، کە بە شێوەیەکی نەریتی لە نێوان وڵاتانی زۆر توندڕەو بەرامبەر ڕووسیادان، گرنگییەکی تایبەتی هەیە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ناسینێکی زیاتر لەنێوان ئەم وڵاتانەی بەڵتیكدا کە ڕەنگە قەدەغەکردنی دیپلۆماسی تەواو، باشترین ستراتیژی درێژخایەن نەبێت بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکە یان دابینکردنی سەقامگیری ناوچەکە. پێشنیاری دانانی نێردراوێکی تایبەتی یەکێتی ئەوروپا، ئەگەر پەسەند بکرێت، دەتوانێت چوارچێوەیەکی ڕێکخراو بۆ گفتوگۆ دابین بکات، و ڕەنگە ڕێگە بە ئەوروپا بدات کاریگەری زیاتر لەسەر پرۆسەی ئاشتی هەبێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ناکۆکییە بەردەوامەکانی ناو یەکێتی ئەوروپا، بەربەستێکی گەورەن لەبەردەم جێبەجێکردنی ئەم ڕێکارە یەکگرتووەدا، و ڕەنگە کاریگەری هەر هەنگاوێکی دیپلۆماسی داهاتوو سنووردار بکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری