زۆنگاو: کەلێنی نێوان گەشبینی فەرمی و واقیعی تاڵی هاوڵاتیان

نێودەوڵەتی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

زۆنگاو: کەلێنی نێوان گەشبینی فەرمی و واقیعی تاڵی هاوڵاتیان

لە دیمەنی کۆمەڵایەتی و ئابووری ئێستادا، دابەشبوونێکی زیاتر توند دەردەکەوێت: لە لایەکەوە، وتاری سیاسی کە سەرکەوتنێکی گەورە و گەشەسەندنێکی بێوچان ڕادەگەیەنێت؛ لە لایەکی ترەوە، ئەزموونی بەرچاوی ملیۆنان هاوڵاتی کە تێدەکۆشن بۆ پاراستنی جێگیری خۆیان لە زەوییەکدا کە لە زۆنگاو دەچێت. ئەم ناکۆکییە تەنها پرسی تێگەیشتن نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی سیاسەت و واقیعە ئابوورییەکانە کە وادیارە لە گەردوونگەلی هاوتەریبدا کار دەکەن، کە تێیدا کێشەکانی هاوڵاتیانی ئاسایی گەورەتر دەبنەوە، لە کاتێکدا ئاستەنگەکانی بواری سیاسی، زۆرجار کاریگەری ناڕێک و ناهاوسەنگیان لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵک هەیە.

گێڕانەوەی فەرمی، کە پێداگری دەکات لەسەر ئەوەی "وڵات زۆر باش دەڕوات!" و ئەوەی کە "مەکینەی ئابووری ناوچەکەیە"، بە گاڵتەجاڕییەکی تاڵەوە لە زۆرێک لە ماڵەکاندا دەنگ دەداتەوە. هەرچەندە ڕاستە کە کۆمپانیا گەورەکان زۆرجار ئەنجامی دارایی پێوانەیی ڕادەگەیەنن، تەنانەت لە پێشبینییە هەرە گەشبینەکانی خۆشیان تێدەپەڕێنن، بەڵام ئەم گەشەسەندنە بۆ باشتربوونێکی بەرچاو بۆ کرێکاری مامناوەند ناگوازرێتەوە. بازاڕی پشکەکان لەوانەیە ئامارە بەرزەکان پیرۆز بکات، بەڵام واقیعی سەر شەقامەکان، ئەو واقیعەی ڕۆژانەیە، وێنەیەکی زۆر تاریکتر دەخاتە ڕوو.

هەلی کاری ناڕوون و ناجێگیر لە بەشێکی زۆری جیهانی پیشەییدا ڕەگ و ڕیشەی داکوتاوە. کارەکانی کەم-مووچە، گرێبەستە کاتییەکان و هەستێکی بەردەوام بە ناجێگیری، ئاسۆی زۆر کەس دیاری دەکەن. ئەم دۆخە بەهۆی بەرزبوونەوەی بێوچانی تێچووی ژیانەوە خراپتر دەبێت. دانەوەی قیستی قەرز بووەتە بارگرانییەکی قورس بۆ چەندین خێزان، و بەرزبوونەوەی کرێی خانوو فشارێکی زیاتر دەخاتە سەر بودجەی ماڵەوە. هەڵاوسان، کە زۆرجار لە ئامارە فەرمییەکاندا کەم نرخ دەکرێت، بە توندی لە سەبەتەی کڕین، لە پسوڵەی کارەبا و لە سووتەمەنیدا هەست پێ دەکرێت، بە بێدەنگی بەڵام بە بێوچان هێزی کڕین دادەڕمێنێت.

جگە لە ئامارە گەورە ئابوورییەکان، نیگەرانی هاوڵاتیان بۆ کێشە بنەڕەتییەکان وەک دۆخی ژێرخان – لە متمانەپێکراوی گواستنەوەی شەمەندەفەرەوە تا چاککردنەوەی ڕێگاوبانەکان، جا بە پارە بن یان بێ پارە – و ئاسایشی گشتی درێژ دەبێتەوە. ئارامی ڕۆیشتن لە شەقامەکاندا، متمانە بە سیستەمی بەنداو و گۆماوەکان، و کوالیتی خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەکییەکان وەک تەندروستی و پەروەردە، کۆڵەکەن کە هاوڵاتیان پێیان وایە لە مەترسیدان. باجدەران، کە دەبینن گیرفانیان تەنها بۆ مانەوە لە ژیان بەتاڵ دەبێتەوە، بە نیگەرانییەوە سەیری داهاتوویەک دەکەن کە تێیدا خانەنشینی، چاودێری پزیشکی و خوێندنی منداڵەکانیان لە مەترسیدا دەردەکەون.

لەو چوارچێوەی نادڵنیاییدا، توانای پاشەکەوتکردن دەبێتە هێڵێکی ژیانبەخش و گرنگ. بەڵام، وادیارە سیاسەتەکانی ئێستا ئەم وریاییە تاکەکەسییە هان نادات. بە پێچەوانەوە، لایەنگرییەک بەرەو سوودپێگەیاندنی کۆمپانیا گەورەکان بە هاندەرە باجییەکان و ئاسانکارییەکان بەدی دەکرێت، لە کاتێکدا تاکەکان ڕووبەڕووی بێشومار سنووردارکردن دەبنەوە بۆ باشترکردنی پاشەکەوتەکانیان لە درێژخایەندا. ئیدارە، کە دەبێت وەک ئاسانکارێک بۆ هاوڵاتیان کار بکات بۆ بنیاتنانی داهاتوویەکی ئارامتر، هەندێک جار وادیارە ئەم بەرپرسیارییە فەرامۆش دەکات، بەمەش ژینگەیەک دروست دەکات کە تێیدا پلاندانانی دارایی کەسی ڕێگایەکی پڕ ئاستەنگە.

ئەم پچڕانە لە نێوان وتاری فەرمی و واقیعی ژیاندوو، هەستێکی زیادبووی بێدەسەڵاتی و بێمتمانەیی دروست دەکات. ئایا ئێمە بەڕاستی لە "جیهانێکی سەرەوژێر"داین، کە تێیدا ڕاستییە ئابوورییەکان پێچەوانە دەبنەوە و لە پێشینەکان شێواون؟ کاتێک هاوڵاتیان هەست دەکەن کە ئامارە فەرمییەکان ڕەنگدانەوەی ئەزموونەکانیان نین و سیاسەتە گشتییەکان چارەسەری کێشە هەرە بەپەلەکانیان ناکەن، یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی و متمانە بە سیستەم لاواز دەبێت. زۆر گرنگە کە هاوسەنگییەک بگەڕێندرێتەوە، بۆ ئەوەی گەشەسەندنی ئابووری تەنها ئامارێک نەبێت بۆ کەسانی کەم، بەڵکو واقیعێکی بەرچاو و بەردەوام بێت بۆ کۆمەڵگا بە گشتی. تەنها بەم شێوەیە دەتوانین لەم زۆنگاوانە ڕزگارمان بێت کە هەڕەشەی قووتدانی هیوای داهاتوویەکی دادپەروەرانەتر و ئارامتر بۆ هەمووان دەکەن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری