ساموولی ئەمریکا، لە کاتێکدا یاساکانی سەلامەتی لاواز دەکات، کۆمپلێکسی نوێ بۆ ویلایەتەکان پێشکەش دەکات

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ساموولی ئەمریکا، لە کاتێکدا یاساکانی سەلامەتی لاواز دەکات، کۆمپلێکسی نوێ بۆ ویلایەتەکان پێشکەش دەکات

وەزارەتی وزەی ئەمریکا (DOE) بانگهێشتێکی ئاراستەی ویلایەتەکانی سەرانسەری وڵات کردووە بۆ میوانداریکردنی "کۆمپلێکسی نوێگەریی ژیانی ئەتۆمی"، کە هەنگاوێکی ستراتیژییە بۆ زیندووکردنەوەی کەرتی وزەی ئەتۆمی. ئەم هەوڵە لە کاتێکدایە کە داواکارییەکان بۆ وزە لە زیادبووندایە و پێویستییەکان بۆ سەرچاوەی وزەی خاوێن و بەردەوام زیاتر لە جاران گرنگن. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشنیارە گەورەکەی وەزارەتی وزە لەلایەن ڕاپۆرتەکانەوە سێبەر خراوەتەسەر کە ئاماژە بەوە دەدەن کە دەزگاکە هاوکات ڕێنماییەکانی سەلامەتی کە چاودێری کارکردنی ناوەندە ئەتۆمییەکان دەکەن، لاواز کردووە. ئەم هاوکاتبوونەی فراوانکردنی ژێرخانی ئەتۆمی لەگەڵ کەمکردنەوەی ستانداردەکانی سەلامەتی، لایەنێکی گرنگە بۆ داهاتووی وزەی ئەتۆمی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، و داوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد دەکات لەلایەن بڕیاردەرانی سیاسی، پارێزەرانی ژینگە، و جەماوەرەوە.

وەزارەتی وزە لە ڕۆژی چوارشەممەدا بە فەرمی داوای زانیاری (RFI) بڵاوکردەوە، داوا لە ویلایەتەکان دەکات کە ئارەزووی میوانداریکردنی ئەم کۆمپلێکسانەی داهاتوو بکەن. بینینەکە بریتییە لە دامەزراندنی "ژینگەیەکی ئەتۆمیی تەواو" لەم شوێنانەی دیاریکراودا. لە ڕووی کردارییەوە، ئەمەش دروستکردنی دامەزراوەی توانای چارەسەرکردنی تەواوی زنجیرەی چالاکییەکانی سووتەمەنی ئەتۆمی، لە دەستکاریکردن و فڕێدانی پاشماوەی ئەتۆمییەوە تا دروستکردن و پیتاندنی سووتەمەنی. لەوانەشە ئەم کۆمپلێکسانە بتوانن میوانداری ڕیئاکتۆری ئەتۆمی نوێ و ناوەندی داتای هاوبەش بکەن، کە وزەی ئەتۆمی وەک هۆکارێکی سەرەکی بۆ ژێرخانی دیجیتاڵی و پێداویستییەکانی وزەی وڵاتەکە پۆڵێنبەند دەکات.

ئەم هەوڵە لەگەڵ ڕاپۆرتەکانی پێشووی میدیاکانی "پۆلیتیکۆ" یەکدەگرێتەوە، کە هەفتەی ڕابردوو وردەکاریی گفتوگۆکانی ناو ئیدارەی ترامپیان ئاشکرا کرد سەبارەت بە ئاراستەکردنی "ملیارەها، ئەگەر سەدان ملیار" دۆلار بۆ پەرەپێدانی بەرنامەیەکی ناوخۆیی بۆ بازنەی سووتەمەنی ئەتۆمی. ئامانجە ڕوونەکە بریتی بوو لە پشتیوانیکردنی فراوانبوونی خێرا بۆ دروستکردنی ڕیئاکتۆر. سەرەڕای ئەوەی وەزارەتی وزە بەپێی سەرچاوەکانی تر ئەو کاتە ئەم پلانانەی ڕەتکردەوە، RFIی ئێستا ئاماژە بە بەردەوامیی چڕبوونەوە لەسەر ئەم ئامانجە ستراتیژییە دەدات. ویلایەتەکان ئێستا ناچارن تا ١ی نیسان ئارەزووی خۆیان بۆ میوانداریکردنی ئەم کۆمپلێکسانەی داهاتوو دەرببڕن، و زانیاری گرنگ لەسەر هاندەرەکان و پشتگیری پێویست بۆ ئەنجامدانی ئەم پڕۆژە گرنگە پێشکەش بکەن.

لە بەرامبەر بەشداری و پێداویستی ویلایەتەکان، وەزارەتی وزە زانیاری لەسەر مۆدێلەکانی کارپێکردن دەوێت کە سەرمایەی تایبەت و بودجەی ویلایەتەکان لەپێشینە دەکەن، لەگەڵ پشتگیری فیدراڵی کە بە سنووردارکراو دادەنرێت. بەشێکی گرنگی داواکاریی وەزارەتی وزە بریتییە لە "دڵنیایی دارایی بەهێز" بۆ پاراستنی باج-دەروانی فیدراڵی لە بەرامبەر بەرپرسیارێتییە بێسنوورەکان. ئەم مەرجە خواستی حکومەت بۆ خۆلادان لە هەڵگرتنی تەواوی بارودۆخی دارایی لە ئەگەری تووشبوون بە کێشەی چاوەڕوان نەکراو یان شکستی کارەساتبار، وەک ڕەنگدانەوەیەک بۆ نزیکبوونەوەیەکی وریایانە بەرامبەر بە پابەندبوونە درێژخایەنە داراییەکان، جەخت دەکاتەوە.

هەوڵەکانی وەزارەتی وزە بۆ خێراکردنی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی ئەتۆمی نوێ نین. ساڵی ڕابردوو، دەزگاکە دە کۆمپانیای دیاریکرد کە لەگەڵیاندا کاردەکات بۆ تاقیکردنەوە و خێراکردنی پڕۆژەکانی ڕیئاکتۆری ئەتۆمی پێشکەوتوو. ئەم بەرنامەیە لە دەرەوەی بواری نەریتی تاقیگە نیشتمانییەکانی وەزارەتی وزە کاردەکات، وەک تەواوکەری بەرنامەی تاقیکردنەوەی ڕیئاکتۆری ئەتۆمی سەرۆک ترامپ کاردەکات. نوێنەری کالیفۆرنیا، مایک لێڤین، بە شێوەیەکی گشتی پشتگیری ئەم ڕێکخستنە نوێیەی کردووە، وەک "هەنگاوێکی گرنگ و زۆر چاوەڕوانکراو" بۆ چارەسەرکردنی کێشەی بەڕێوەبردنی سووتەمەنی ئەتۆمی بەکارهاتوو، ناوی هێناوە. ئەو سوودە ئابوورییە ئەگەری و دروستکردنی هەلی کار بۆ ویلایەتە بەشداربووەکان، و ڕۆڵی کۆمپلێکسەکان لە پشتگیریکردنی ئەرکە هەستیارەکان لە سەرانسەری بازنەی ژیانی سووتەمەنی ئەتۆمی، جەخت دەکاتەوە.

بەڵام، خاڵێکی سەرنجڕاکێشی ناڕازی لە ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی میدیایی بێقازانج "NPR" سەریهەڵداوە. ئەم ڕاپۆرتە بانگەشەی ئەوە دەکات کە وەزارەتی وزە بە "نهێنی" ڕێنماییەکانی سەلامەتی ئەتۆمی کە ڕێنمایی کارکردنی ناوەندەکانی وزەی ئەتۆمی دەکەن، گۆڕیوە و بە شێوەیەکی بەرچاو یاساکانی لاواز کردووە. بەپێی دۆزینەوەکانی NPR، ئەم گۆڕانکاریانە بۆ سادەکردنی گەشەسەندنی نەوەیەکی نوێی ڕیئاکتۆرە ئەتۆمییەکان جێبەجێ کراون، کە یەکێکە لە پێشینە سەرەکییەکانی ئیدارەی ترامپ، بە ئامانجی دابینکردنی وزەی پێویست بۆ بڵاوبوونەوەی ناوەندەکانی داتای زیرەکی دەستکرد و داواکارییەکانی تر بۆ کارەبا. ڕاپۆرتەکە بانگەشەی ئەوە دەکات کە سەدان لاپەڕە لە داواکارییەکانی سەلامەتی بۆ ڕیئاکتۆرەکان بە سادەیی لابراون، ئەرکەکانی تۆمارکردن کەمکراونەتەوە، و سنووری تیشکدانی کە لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی ڕووداوێک چالاک دەکات، بەرزکراوەتەوە. گرنگتر لە هەموویان، پاراستنی ئاوی ژێر زەوی و ژینگە بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بوون.

بۆ ڕوون کردنەوەی گرنگی ئەم گۆڕانکارییە ناوبەناو، ڕاپۆرتەکەی NPR گۆڕانکاری لە زماندا سەبارەت بە پاراستنی ئاوی ژێر زەوی، نیشان دەدات. پێشتر وەک "پێویست" وەسف کرابوو، داواکارییەکە گوایە گۆڕدراوە بۆ ئەوەی بڵێت کە کۆمپانیاکان دەبێت "ڕەچاو" بکەن بۆ "ڕێگریکردن یان کەمکردنەوەی" پیسبوونی تیشکدەر. ئەم گۆڕانکارییە زمانەوانییە لە پابەندبوونێکی زۆرەوە بۆ ڕەچاوکردن، ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی ئەگەری پاراستنی ژینگەیی، کە هۆشداری لەنێوان گرووپەکانی ژینگە و چاودێرانی سەلامەتیدا دروست دەکات.

یەکێتی زانایانی نیگەران (UCS)، کە گرووپێکی دیاری پارێزەرە، بە توندی ڕەخنەی لەم گەشەسەندانە گرتووە. د. ئێدوιν لایمان، بەڕێوەبەری سەلامەتی وزەی ئەتۆمی لە UCS، لە بەیاننامەیەکدا وتی: "ئەم گەشەسەندنە زۆر نیگەرانکەرە، خراپترین ترسەکانی من سەبارەت بە بارودۆخی خراپی چاودێری سەلامەتی و ئەمنی وزەی ئەتۆمی لەژێر ئیدارەی ترامپدا پشتڕاست دەکاتەوە." ئەو زیاتر وتی کە وەزارەتی وزە تەنها "بە چەکۆیەکی قورس لە بنەما سەرەکییەکانی ڕێکخستنی کاریگەری ئەتۆمی داوە"، بەڵکو "لە سێبەردا" کردوویەتی، "جەماوەر لە تاریکیدا هێڵراوەتەوە". لایمان جەختی کردەوە کە ئەم ڕێنماییانە ئەنجامی دەیان ساڵ فێربوون بوون لە ڕووداوە کارەساتبارەکان وەک چێرنۆبڵ و فوکوشیما، و لاوازکردنیان نوێنەرایەتی دواکەوتنێکی بەرچاو دەکات.

UCS هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە هەرچەندە هەر دیزاینێکی نوێی ڕیئاکتۆر پێویستی بە مۆڵەت لە لیژنەی ڕێکخستنی ئەتۆمی (NRC) بۆ کارپێکردنی بازرگانی دەبێت، بەڵام گوایە NRC ڕازی بووە سنووردارکردنی بواری لێکۆڵینەوەکانی سەلامەتی و ئەمنیی زیاتری بۆ ئەو دامەزراوانەی مۆڵەتیان لە DOE وەرگرتووە. ئەم هاوکارییە، کە ڕەنگە بۆ خێراکردنی پرۆسەکە بێت، نیگەرانی لەسەر سەربەخۆیی NRC و توانای بۆ ئەنجامدانی چاودێری ورد، بە تایبەتی کاتێک بواری لێکۆڵینەوەکەی سنووردار دەکرێت، دروست دەکات.

لە کۆتاییدا، هەوڵی "کۆمپلێکسی نوێگەریی ژیانی ئەتۆمی"ی وەزارەتی وزە دەرفەتێکی گرنگە بۆ بەهێزکردنی تواناکانی ئەتۆمی ئەمریکا. لەگەڵ ئەوەشدا، بانگەشە هاوکاتەکانی لاوازکردنی ڕێنماییەکانی سەلامەتی سێبەرێکی درێژ دەخەنە سەر ئەم هەوڵە. کێشە سەرەکییەکە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بریتییە لە دروستکردنی هاوسەنگییەکی هەستیار: پەرەپێدانی نوێگەری و فراوانکردنی بەرهەمهێنانی وزە، لە کاتێکدا گرنگی سەرەکی سەلامەتی گشتی، پاراستنی ژینگە، و چاودێری ڕێکخراوەیی بەهێز دەپارێزرێت. شەفافیەت، چاودێری ورد، و پابەندبوونێکی بێوچان بۆ بنەما سەلامەتییە دامەزراوەکان، بۆ بەڕێوەبردنی بەرپرسیارانەی دیمەنی ئاڵۆزی گەشەسەندنی وزەی ئەتۆمی، پێویستن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری