فالکۆن 9 گەڕایەوە سەر فڕین دوای لێکۆڵینەوەیەکی خێرا لەسەر کێشەیەکی قۆناغی سەرەوەی مووشەکەکە

واشنتۆن دی سی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فالکۆن 9 گەڕایەوە سەر فڕین دوای لێکۆڵینەوەیەکی خێرا لەسەر کێشەیەکی قۆناغی سەرەوەی مووشەکەکە

واشنتۆن – مووشەکی فالکۆن 9، کە ئامێری کاری سپەیس ئێکسە، لە 7ی شوباتدا بە سەرکەوتوویی گەڕایەوە سەر کار، تەنها پێنج ڕۆژ دوای ئەوەی کارنەکردنێکی نائاسایی بزوێنەری قۆناغی سەرەوەی مووشەکەکە بووە هۆی لێکۆڵینەوەیەکی خێرا. چارەسەرکردنی خێرا و مۆڵەتی دواتر لەلایەن ئیدارەی فیدراڵی فڕۆکەوانی (FAA) جەخت لە پابەندبوونی پیشەسازی فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمان دەکاتەوە بە پرۆتۆکۆڵە توندەکانی سەلامەتی لە کاتێکدا کە خێراییەکی زۆری ناردنی مووشەکەکانی هەیە.

ناردنە بۆشایی ئاسمانەکە، کە لە 7ی شوباتدا کاتژمێر 3:58 خولەکی پاشنیوەڕۆ بە کاتی ڕۆژهەڵات لە بنکەی هێزی بۆشایی ئاسمانی ڤاندنبێرگ لە کالیفۆرنیاوە دەستی پێکرد، فالکۆن 9 25 مانگی دەستکردی ستارلینکی خستە خولگەوە، نزیکەی 62 خولەک دوای هەڵفڕین. ئەم ئەرکە خاڵێکی وەرچەرخان بوو بۆ سپەیس ئێکس، کە دوای ڕووداوێکی دەگمەن کە بۆ ماوەیەکی کورت کارەکانی وەستاندبوو، یەکپارچەیی سیستەمەکانی ناردنی مووشەکەکانی پشتڕاست کردەوە.

ئەرکی پێشووی فالکۆن 9 لە 2ی شوباتدا، کە ئەویش لە ڤاندنبێرگەوە بوو، بە سەرکەوتوویی بارەکەی ستارلینکی گەیاندە خولگە، بەڵام تووشی "دۆخێکی نائاسایی" بوو لە قۆناغی دووەمیدا. ئەم ناتەواوییە ڕێگری لە قۆناغی سەرەوە کرد کە سووتاندنی دیۆربیت (Deorbit burn)ی پلاندانراو ئەنجام بدات، کە مانۆڕێکی گرنگە بۆ فڕێدانی پارچەکانی مووشەکی بەسەرچوو بە شێوەیەکی سەلامەت و کەمکردنەوەی کۆبوونەوەی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان. ڕووداوەکە دەستبەجێ بووە هۆی لێکۆڵینەوەیەکی ناوخۆیی لەلایەن سپەیس ئێکسەوە، بە چاودێری ڕێکخستنی FAA، ئەمەش بووە هۆی وەستانێکی کاتی لە ناردنەکانی دواتردا.

لە 6ی شوباتدا، FAA بە فەرمی ڕێگەی بە سپەیس ئێکس دا کە فڕینەکانی فالکۆن 9 دەستپێبکاتەوە، ئەمەش بەڵگەیەکی گرنگە بۆ وردبینی و خێرایی پڕۆسەی لێکۆڵینەوەکە. ڕاپۆرتی کۆتایی ڕووداوەکە هۆکاری ئەگەری ڕووداوەکەی دەستنیشان کرد: "شکستی بزوێنەری قۆناغی دووەمی فالکۆن 9 لە داگیرسان پێش سووتاندنی دیۆربیت." لە وەڵامدا، سپەیس ئێکس بە خێرایی "ڕێوشوێنی پێشگیریکارانەی تەکنیکی و ڕێکخراوەیی" دەستنیشان و جێبەجێ کرد بە ئامانجی ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی چنینە ڕووداوێک.

لە کاتێکدا بەیاننامەی گشتی FAA کورت بوو، سپەیس ئێکس لە 7ی شوباتدا ڕوونكردنەوەی زیاتری دا، و ئاشکرای کرد کە "بڵقێکی غاز لە بۆرییەکی گواستنەوەدا" بەرپرس بووە لە ڕێگریکردن لە داگیرسانی بزوێنەری قۆناغی سەرەوە. ئەم وردەکارییە تەکنیکییە جەخت لە ئەندازیارییە ئاڵۆز و وردەکارییەکانی پێویست بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی فڕینی بۆشایی ئاسمان دەکاتەوە، کە تێیدا تەنانەت ناتەواوییە بچووکەکانیش دەتوانن لێکەوتەی بەرچاویان هەبێت. قۆناغی سەرەوەی تووشبوو دواجار بە شێوەیەکی سروشتی نزیکەی 10 کاتژمێر و نیو دواتر، بەسەر ئۆقیانووسی هیندیدا گەڕایەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، و هیچ مەترسییەکی بۆ دانیشتووانی سەر زەوی دروست نەکرد.

سپەیس ئێکس، کە بە فەلسەفەی دیزاین و تاقیکردنەوەی دووبارەیی ناسراوە، پێشنیاری کرد کە کێشەی بڵقی غازەکە لەوانەیە پەیوەندی بە هەوڵەکانی بەردەوامەوە هەبێت بۆ باشترکردنی ڕێکارەکانی سووتاندنی دیۆربیت (Deorbit burn)ی قۆناغی سەرەوەی. کۆمپانیاکە ڕایگەیاند، "تیمەکانی سپەیس ئێکس بە شێوەیەکی چالاک و سەلامەت هەلی تاقیکردنەوەیان کردووە بۆ باشترکردنی شێوازەکانی ساردکردنەوەی بزوێنەر پێش سووتاندن، بەتایبەتی سووتاندنی دیۆربیت دوای ناردنی سەلامەتی مانگە دەستکردەکانی ستارلینک." ئەم باشترکردنە بەردەوامە بە ئامانجێکی فراوانترەوە بەڕێوە دەچێت: بۆ دڵنیابوون لە "سەلامەتی بۆشایی ئاسمان" بە گەرەنتی ئەوەی کە هەموو قۆناغەکانی دووەمی فالکۆن بە تەواوی سووتاندنی دیۆربیت ئەنجام دەدەن و هیچ پاشماوەیەکی مەترسیدار لە خولگەدا بەجێناهێڵن.

گرنگی ئەم ڕێکارانەی دیۆربیت (Deorbit) بەهۆی نیگەرانییە گەشەسەندووەکانەوە لەسەر پاشماوەی بۆشایی ئاسمان جەخت لەسەر دەکرێتەوە. سپەیس ئێکس ئاماژەی بەوەدا کە لە ساڵی 2024دا، 13 لە 134 قۆناغی سەرەوەی فالکۆن 9 دوای ناردنی بارەکان لە خولگەدا مانەوە، ئەم ژمارەیە لە ساڵی 2025دا بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر بوو و تەنها سێ لە 165 قۆناغەکە مایەوە. لە کاتێکدا شەش لەو 16 قۆناغە لەو کاتەوە بە شێوەیەکی سروشتی گەڕاونەتەوە، هەڵوێستی پێشوەختەی کۆمپانیاکە لەسەر دیۆربیت (Deorbiting) پێویستییەکی فراوانتری پیشەسازیی بۆ پاراستنی ژینگەیەکی بەردەوامی بۆشایی ئاسمان بۆ ئەرکەکانی داهاتوو ڕەنگدەداتەوە.

جگە لە ستارلینک، چارەسەرکردنی ئەم لێکۆڵینەوەیە بۆ ئەرکێکی دیکەی گرنگیش حاسم بوو: گەشتی Crew-12ی ناسا بۆ وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی، کە بە شێوەیەکی کاتی بۆ 11ی شوبات یان پاشتر دیاریکرابوو. ناسا، کە چاودێر بوو بەدرێژایی لێکۆڵینەوەکە لەسەر شکستی سووتاندنی دیۆربیت (Deorbit burn)ی فالکۆن 9، لە 6ی شوباتدا پێداچوونەوەی خۆی بۆ ئامادەیی فڕینی Crew-12 ئەنجامدا. ئاژانسەکە گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ڕووداوەکە هیچ مەترسییەکی سەلامەتی بۆ ئەرکە مرۆییەکانی دروست نەکردووە.

جێگری بەڕێوەبەری ناسا، ئەمیت کاترییا، متمانەی ئاژانسەکەی پشتڕاست کردەوە و لە کۆبوونەوەیەکی ڕاگەیاندندا لە 3ی شوباتدا ڕایگەیاند، "ئێمە بەرەو کاتژمێری Crew-12ی خۆمان دەڕۆین... ئەوە بەند دەبێت بە هۆکاری گەڕانەوە بۆ فڕین." دوای هەڵسەنگاندنی وردیان، ناسا پشتڕاستی کردەوە، "ناسا و سپەیس ئێکس دیارییان کردووە کە لەبەر ئەوەی قۆناغی دووەمی فالکۆن 9 شێوازێکی جیاوازی دیۆربیت (Deorbit) بۆ ئەرکەکانی ناسا بە فڕینی مرۆڤەوە دەفڕێت، هیچ مەترسییەکی زیادکراو بۆ سەلامەتی تاقم لە کاتی بەرزبوونەوەدا نییە." ئەم ڕێبازە هاوبەشە لە نێوان دەزگا ڕێکخەرەکان و قەوارەکانی بۆشایی ئاسمانی بازرگانیدا دڵنیایی دەدات کە فڕینی بۆشایی ئاسمانی مرۆیی لە پێشەنگی ڕەچاوکردنی سەلامەتیدا دەمێنێتەوە.

دەستنیشانکردن و ڕاستکردنەوەی خێرای کێشەی قۆناغی سەرەوەی فالکۆن 9 نەک تەنها ڕێگەی بە دەستپێکردنەوەی ناردنە گرنگەکانی ستارلینک دا، بەڵکو ڕێگەی بۆ ئەرکە مرۆییە گرنگەکانیش خۆش کرد، کە پرۆتۆکۆڵە سەلامەتییە بەهێزەکانی پیشەسازی و تواناکانی خێرا چارەسەرکردنی کێشەکان نیشان دەدات. ئەم ڕووداوە، هەرچەندە کاریگەرییەکی کەم و کاتی هەبوو، وەک لێکۆڵینەوەیەکی بەنرخ لە پەرەسەندنی بەردەوامی ئۆپەراسیۆنەکانی بۆشایی ئاسمانی بازرگانی و پابەندبوونی هاوبەش بۆ بەڕێوەبردنی بەرپرسیارانەی بۆشایی ئاسمان خزمەت دەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری