فیلمێکی بێدەنگی ونبووی دێرین دۆزرایەوە: کتێبخانەی کۆنگرێس یەکەمین 'ڕۆبۆت' لە سینەمادا ئاشکرا دەکات

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فیلمێکی بێدەنگی ونبووی دێرین دۆزرایەوە: کتێبخانەی کۆنگرێس یەکەمین 'ڕۆبۆت' لە سینەمادا ئاشکرا دەکات

لە دۆزینەوەیەکی مێژووییدا کە تێگەیشتنمان لە سەرچاوەکانی زانستی خەیاڵی لە سینەمادا دەگۆڕێت، کتێبخانەی کۆنگرێسی ئەمریکا دۆزینەوەی فیلمێکی بێدەنگی ساڵی ١٨٩٧ی دەرهێنەری فەرەنسی پێشەنگ جۆرج مێلیێسی ڕاگەیاند، کە پێدەچێت یەکەمین 'ڕۆبۆت' بێت کە تا ئێستا لەسەر شاشەی گەورە وێنا کرابێت. فیلمە ٤٥ چرکەییەکه، بە ناوی 'گۆگوس و ئۆتۆماتۆن'، نزیکەی سەدەیەک بوو بە ونبوو دادەنرا و تێڕوانینێکی سەرنجڕاکێش دەخاتە ڕوو بۆ تەوەری سەرەتایی زیرەکی دەستکرد و نیگەرانییە کۆمەڵایەتییەکان لە دەوروبەریدا، دەیان ساڵ پێش ئەوەی وشەی 'ڕۆبۆت' خۆی دابنرێت.

ئەم دۆزینەوە سەرسوڕهێنەرە مشتومڕەکانی دەربارەی دروستبوونی زانستی خەیاڵی لە هونەری حەوتەمدا زیندوو کردووەتەوە، و جەخت لە بینینە پێشکەوتنخوازەکەی مێلیێس دەکاتەوە. هەرچەندە زاراوەی 'ڕۆبۆت' بە فەرمی تا شانۆنامەی 'R.U.R.'ی (ڕۆبۆتەکانی جیهانیی ڕۆسۆم) کارێل چاپێک لە ساڵی ١٩٢٠دا دەرنەکەوت، بەڵام فیلمەکەی مێلیێس بە ڕوونی چەمکی سەرەکی ئامێرێکی مرۆڤئاسا کە بە ویستی خۆی کار دەکات، بەرجەستە دەکات. شارەزایانی سینەما ئەم دۆزینەوەیە بە 'زیادکردنێکی بچووک بەڵام گرنگ بۆ میراتی سینەمای جیهانی و یەکێک لە دامەزرێنەرانی' وەسف دەکەن.

چیرۆکی فیلمەکە لەسەر جادووگەرێک بە ناوی گۆگوس دەسوڕێتەوە، کە خودی مێلیێس ڕۆڵەکەی دەگێڕێت، و 'ئۆتۆماتۆنێک'ی جلوبەرگی گاڵتەجاڕی نمایش دەکات لە شوێنێک کە وەک کارگەیەکی بەرهەمهێنانی پڕۆتۆ-ڕۆبۆت دەردەکەوێت. دوای ئەوەی گۆگوس ئامێرەکە هەڵدەسێنێت، دەستەکانی دەست بە جوڵە دەکەن، کە جادووگەرەکە زۆر پێی خۆش دەبێت. بەڵام ئەم خۆشییە بە خێرایی دەگۆڕێت بۆ ترس. ئۆتۆماتۆنە سەرەتاییەکە بە فێگەرێکی گەورەتر و مرۆڤئاساتر دەگۆڕدرێت، و کاتێک گۆگوس جارێکی تر هەڵیدەسێنێتەوە، بە خێرایی دەبێتە هەڕەشە. ئامێرەکە گۆچانەکانی دەستی وەک چەک بەکاردێنێت، و بە توندی هێرش دەکاتە سەر دروستکەرەکەی. لە دیمەنێکی پڕ لە نوکتەی ڕەشی تایبەت بە مێلیێس، گۆگوس بە توڕەیی وەڵام دەداتەوە، ڕۆبۆتەکە بە قاچەکانی هەڵدەگرێت و بە گاڵتەجاڕی بە چەکوشێکی گەورە لە سەری دەدات، ئەمەش دەبێتە هۆی بچووکبوونەوەی ئۆتۆماتۆنەکە و لە کۆتاییدا بە تەواوی دیار نامێنێت.

گێڕانەوەی ئەم دۆزینەوەیە خۆی ڕۆڵی گرنگی پاراستنی ئەرشیفی دەردەخات. فیلمەکە بەشێک بوو لە کۆمەڵێک کۆکراوەی گەورەتر کە لەلایەن نەوەکانی ویلیام دیلیسل فریسبییەوە بەخشرا بوو، کە جووتیارێکی پەتاتەی کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم بوو و بە گەشتکردن فیلمی نمایش دەکرد. تەکنیکارانی کتێبخانەی کۆنگرێس زیاتر لە هەفتەیەک بە سکانکردن و جێگیرکردنی گرتەکان بەسەر برد، و کردیان بە فۆرماتێکی دیجیتاڵی 4K کە ئێستا بە خۆڕایی بۆ خەڵک بەردەستە. کۆرتنی هۆڵشوه، تەکنیکاری ئەرشیفی کتێبخانەی کۆنگرێس، وتی: "ئەمە یەکێکە لەو کۆمەڵانەی کە وات لێدەکات بزانێت بۆچی ئەم کارە دەکەیت."

جۆرج مێلیێس کەسایەتییەکی سەرەکی بوو لە سینەمای سەرەتاییدا، لە جادووگەرێکی شانۆییەوە گۆڕا بۆ فیلمسازێک، کە لەو کاتەدا زۆرێک بە جۆرێک لە جادوو خۆیانیان دەزانی. نزیکەی ٥٠٠ فیلمی دروستکرد، و پێشەنگی تەکنیکەکانی وەک دوو جار وێنەگرتن و ڕوانگەی ناچاری بوو. گرنگیی قووڵی ئەو بە نووسەرانی سەرەتایی زانستی خەیاڵی وەک ئێچ.جی. وێڵز و ژول ڤێرن لە کارەکانیدا دیار بوو، ئەمەش بەکارهێنانی سەرەتایی ئەو بۆ ئۆتۆماتۆنەکان ڕوون دەکاتەوە. هەرچەندە ئەم کەسایەتییانە بە مانای مۆدێرن بە توندی ڕۆبۆت نەبوون، بەڵام 'ئۆتۆماتۆنە' هەڵدەسێنراوەکانی جیهانی ڕاستەقینە لانیکەم لە سەرەتای سەدەی حەڤدەهەمەوە هەبوون، کە بنەمایەکی بەرجەستەیان بۆ داهێنانە خەیاڵییەکانی مێلیێس دابین کردبوو.

ئەم دۆزینەوەیە بە شێوەیەکی بەهێز گەواهی دەدات لەسەر خۆڕاگری بەردەوامی فیلمی نایترات. جۆرج ویلێمان، سەرۆکی قبووی فیلمی نایترات، وتی: "من دەیان ساڵە لەگەڵ نایترات کار دەکەم و هەرگیز سەرسامبوونم بەوەی کە ئەم ماددەیە چەندە بەهێز و درێژخایەن دەبێت، کۆتایی نایەت." وتیشی: "کاسێتی ڤیدیۆمان هەیە کە چیتر بەکارناهێنرێن و هێشتا لێرە چاپێکی نایتراتی ساڵی ١٨٩٥ هەیە کە توانیمان تەنها بە سەیرکردنی بیناسینەوە."

بەردەستبوونی گشتی فیلمی 'گۆگوس و ئۆتۆماتۆن' ئەمڕۆ نەک تەنها ئاهەنگگێڕانێکە بۆ بلیمەتی سینەمایی مێلیێس، بەڵکو بەڵگەیەکە لەسەر پابەندبوونی دڵسۆزانەی دامەزراوە ئەرشیفییەکان بۆ پاراستنی مێژووی کولتووریمان. ئەوە بیرمان دەهێنێتەوە کە چیرۆکەکانی ئامێرەکان کە دروستکەرانیان بەرهەڵستی دەکەن، لە سەرەتای سەردەمی پیشەسازییەوە بەشێکی دانەبڕاو بوون لە خەیاڵی مرۆڤ، ئەم بیرۆکەیەش لە فیلمەکاندا بەردەوام بوو کە ڕۆبۆتە زەبەلاحەکانیان وەک خراپەکار نیشان دەدا، وەک فیلمی بێدەنگی ساڵی ١٩١٩ 'نهێنی مامۆستا'.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری