لێکۆڵینەوەی کۆنگرێس لەسەر ڕۆڵی گوماناوی ئەمریکا لە هێرشێکدا بۆ سەر قوتابخانەیەکی ئێران چڕ دەبێتەوە

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لێکۆڵینەوەی کۆنگرێس لەسەر ڕۆڵی گوماناوی ئەمریکا لە هێرشێکدا بۆ سەر قوتابخانەیەکی ئێران چڕ دەبێتەوە

واشنتۆن دی سی خۆی لەناو ناکۆکییەکی دیپلۆماسی و سیاسی نوێدا دەبینێتەوە، چونکە یاسادانەرانی دیموکرات بە فەرمی وەزارەتی بەرگری ئەمریکایان لەبارەی بەشداریکردنی ئەگەری لە هێرشێکی ئەم دواییەدا بۆ سەر قوتابخانەیەکی ئێران بە پرسیار خستووەتەوە. ئەم لێکۆڵینەوە بێ وێنەیە، کە ئاراستەی وەزیری بەرگری کراوە، داوای ڕوونکردنەوە و لێپرسینەوەی بەپەلە دەکات، تیشک دەخاتە سەر ئاڵۆزییەکان و هەستیارییە زیادبووەکان لەبارەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. پێنتاگۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە بابەتەکە لەژێر لێکۆڵینەوەی چالاکدایە، وەڵامێک کە هەرچەندە ستانداردیش بێت، بەڵام کەم دەتوانێت شەپۆلی پرسیارە زیادبووەکان لەناوخۆ و نێودەوڵەتیدا هێور بکاتەوە.

ناوەندی ناکۆکییەکە لە ڕاپۆرتە بەردەوامەکانەوە سەرچاوە دەگرێت، هەرچەندە پشتڕاستنەکراونەتەوە، سەبارەت بە هێرشێک بۆ سەر دامەزراوەیەکی پەروەردەیی لەناو ئێران. لەکاتێکدا وردەکارییە تایبەتەکان سەبارەت بە کات، شوێن و سروشتی هێرشە گوماناوییەکە هێشتا کەم و زۆرن، بەڵام تەنها ئاماژەکردن بە بەشداریکردنی ئەمریکا کاردانەوەیەکی خێرا و توندی لە کاپیتۆڵ هیلەوە لێکەوتووەتەوە. ئەندامانی دیموکراتی کۆنگرێس، بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی چاودێری خۆیان، نامەیەکی وردیان ئاراستەی وەزیری بەرگری کردووە، داوای ڕوونکردنەوەیەکی گشتگیر و داوای شەفافیەتی تەواویان کردووە. نیگەرانییەکانیان لە ڕووداوە ڕاستەوخۆکە تێدەپەڕێت، کاریگەرییە فراوانترەکانی بۆ سەر یاسای نێودەوڵەتی، پاراستنی مەدەنییەکان، و پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئێرانی لێڵ و ناسک دەگرێتەوە.

چوارچێوەی ئەم لێکۆڵینەوەیە زۆر گرنگە. پەیوەندییەکانی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران بۆ دەیان ساڵە پڕ لە گرژی بوون، کە بە قۆناغەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی توند و ململانێی وەکالەت لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جیادەکرێنەوە. لە ناکۆکییە ناوکییە بەردەوامەکەوە تا پاڵپشتی کردنی گروپە ڕکابەرەکان لە ناوچە گەرمەکانی وەک یەمەن، عێراق و سوریا، هەردوو وڵاتەکە زۆرجار لە ناکۆکیدا دەبینرێن. هەر کردارێکی سەربازی ڕاستەوخۆی ئەمریکا دژی ئامانجەکانی ناو ئێران، بەتایبەتی ژێرخانی مەدەنی وەک قوتابخانەیەک، دەبێتە هۆی گەورەبوونێکی بەرچاو، کە ئەگەری هەیە هەوڵە دیپلۆماسییە ناسکەکان تێکبدات و مەترسیی گڕگرتنی فراوانتر لە ناوچەکەدا دروست بکات. ئیدارەی بایدن بە شێوەیەکی بەرفراوان سیاسەتێکی کەمکردنەوەی گرژییەکانی پەیڕەو کردووە لەکاتێکدا هەڵوێستێکی بەهێزی ڕێگریکار دەپارێزێت، ئەمەش وایکردووە کە هێرشێکی گوماناوی لەو جۆرە لادانێکی ئەگەری بێت لە سیاسەتی ڕاگەیەندراو.

بۆ دیموکراتەکان، لێکۆڵینەوەکە چەندین ئامانج دەپێکێت. یەکەم، ئەرکی دەستوورییان بۆ چاودێری کۆنگرێس جێبەجێ دەکات، دڵنیایی دەدات کە بەکارهێنانی هێزی سەربازی لەلایەن لقی جێبەجێکارەوە لەگەڵ بەها ئەمریکییەکان و چوارچێوە یاساییەکاندا گونجاوە. دووەم، نیگەرانی گەشەسەندووی هەندێک لە یاسادانەران لەبارەی کەمی شەفافیەت لەبارەی هەندێک ئۆپەراسیۆنی نهێنی یان نیمچە نهێنی لە دەرەوەی وڵاتدا ڕەنگدەداتەوە. سێیەم، بێ گومان هۆکارە سیاسییەکان هەن، چونکە پارتەکە هەوڵدەدات ئیدارە لێپرسینەوە لێبکات لەبارەی ئەو کردارانەی کە دەتوانن لێکەوتەی جیۆپۆلەتیکی قووڵیان هەبێت و ئەگەری هەیە ئەمریکا زیاتر بخەنە ناو ململانێوە. بەپێی ڕاپۆرتەکان، نامەکە زنجیرەیەک پرسیاری دیاریکراوی تێدابووە، لە زانیاری هەواڵگری کە هەر ئۆپەراسیۆنێکی ئەگەری ئاگاداری دەکردەوە تا یاساکانی بەریەککەوتن و هەڵسەنگاندنی زیانە لاوەکییەکان.

دانپێدانانی وەزیری بەرگری بەوەی کە بابەتەکە "لێکۆڵینەوەی تێدا دەکرێت" ئاماژەیە بۆ ئەو جددییەتەی کە پێنتاگۆن بە لێکۆڵینەوەی کۆنگرێسی دەدات. ئەم جۆرە لێکۆڵینەوانە بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیەکی وردی هەواڵگری، ڕاپۆرتە ئۆپەراسیۆنییەکان و پرۆتۆکۆڵە سەربازییەکان لەخۆدەگرێت. لەکاتێکدا ڕەنگە پرۆسەکە درێژخایەن بێت و دەرئەنجامەکان هەمیشە بە تەواوی بڵاونەکرێنەوە، بەڵام پابەندبوون بە لێکۆڵینەوە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە تۆمەتەکان بە سادەیی فەرامۆش ناکرێن. بەڵام ڕەخنەگران دەڵێن کە وەڵامێکی لەو جۆرە زۆرجار بۆ کات کڕین بەکاردێت، و شەفافیەتی ڕاستەقینە زیاتر لە پێداچوونەوەیەکی ناوخۆیی دەخوازێت؛ داوای ئاشکراکردنی گشتی دەرئەنجامەکان دەکات و، ئەگەر پێویست بێت، لێپرسینەوە لە هەر کارێکی هەڵە.

چاودێرانی نێودەوڵەتی بە وردی چاودێری پەرەسەندنەکان دەکەن، ئاگادارن کە هەر هێرشێکی پشتڕاستکراوی ئەمریکا بۆ سەر خاکی ئێران دەتوانێت لێکەوتەی دوور و درێژی هەبێت. ئەمە دەتوانێت توندڕەوەکان لە تاران بوێرتر بکات، دانوستانە ناوکییە بەردەوامەکان ئاڵۆزتر بکات، و ئەگەری هەیە کاردانەوەی تۆڵەسەندنەوەیی لێبکەوێتەوە کە ڕێڕەوەکانی گواستنەوە، بازاڕەکانی وزە، یان ئاسایشی ناوچەیی ناجێگیر بکات. هاوپەیمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش ئەگەری هەیە داوای دڵنیایی بکەن لەبارەی پارامەتەرەکانی بەشداریکردنی سەربازی ئەمریکا، لە ترسی لێکەوتە نەخوازراوەکان. ڕووداوەکە، تەنانەت وەک تۆمەتێکیش، وەک یادخستنەوەیەکی توندە بۆ سروشتی ناسەقامگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەو ڕۆیشتنە بەردەوامە لەسەر پەتێک کە لە بەڕێوەبردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە ژینگەیەکی ئاڵۆزدا هەیە.

لەگەڵ بەردەوامبوونی لێکۆڵینەوەکە، بێ گومان گوشار لەسەر وەزارەتی بەرگری زیاد دەبێت بۆ دابینکردنی وەڵامی کۆنکرێتی. لێکەوتە سیاسییەکان بۆ ئیدارەی بایدن دەتوانن بەرچاو بن، کاریگەرییان لەسەر متمانەی سیاسەتی دەرەوەی وڵات هەبێت و ئەگەری هەیە کێشە لەناو پارتەکەیدا دروست بکەن. ئەم چیرۆکە بەردەوامە جەخت لەسەر پێویستی گرنگی چاودێری کۆنگرێس و حوکمڕانی شەفاف دەکاتەوە، بەتایبەتی کاتێک مامەڵە لەگەڵ پرسەکانی جەنگ و ئاشتیدا دەکات کە توانایان هەیە جوگرافیای سیاسی جیهانی بگۆڕن. جیهان چاوەڕێی ڕوونکردنەوەیە لەبارەی ڕووداوێک کە دەتوانێت لێکەوتەی قووڵی هەبێت بۆ خولگەی داهاتووی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئێران و سەقامگیری ناوچەیی فراوانتر.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری