ماڵئاوایی نەگەڕاوەی ئەمریکا لە حوکمڕانی کەشوهەوا: ئەمجارە جیاوازە

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ماڵئاوایی نەگەڕاوەی ئەمریکا لە حوکمڕانی کەشوهەوا: ئەمجارە جیاوازە

دۆناڵد ترامپ پێشتر لە پابەندبوونەکانی کەشوهەوای جیهانی کشاوەتەوە، بەڵام ئەمجارە جیاوازە. ئەم هەستە، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بازنەکانی سیاسەت و گرووپەکانی پاراستنی ژینگەدا دەنگدانەوەی هەیە، نیگەرانییەکی گەشەسەندوو دەخاتە ڕوو کە ئەگەری هاتنە سەرکاری دووبارەی ئیدارەی ترامپ، دوورکەوتنەوەیەکی زۆر بنەڕەتیتر و ڕەنگە نەگەڕاوە لە حوکمڕانی کەشوهەوا دەست پێ دەکات. بە پێچەوانەی کارەکانی پێشووی، وەک کشانەوە لە ڕێککەوتنی پاریس، وتووێژی ئێستا ئاماژەیە بۆ هەڵوەشاندنەوەیەکی ستراتیژیی هەمان ئەو ژێرخانەی کە پشتگیری لە کاری کەشوهەوا دەکات، چ لە ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.

لە ماوەی یەکەمیدا، ترامپ بە بڕیارەکەی بۆ کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی پاریس، کە ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی مێژوویی بوو بە ئامانجی سنووردارکردنی گەرمبوونی گۆی زەوی، شۆکێکی جیهانی دروست کرد. هەرچەندە ئەم جووڵەیە لە سەرانسەری جیهاندا کاردانەوەی گەورەی هەبوو و بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەخنەی لێگیرا، بەڵام کاریگەرییە کردەییەکەی تا ڕادەیەک بەهۆی وادەی سێ ساڵەی کشانەوە و گەڕانەوەی دەستبەجێی سەرۆک بایدن لە کاتی دەستبەکاربوونیدا کەمکرایەوە. ڕەخنەگران دەیانگوت ئەمە ئاماژەیەکی سیمبولیک بوو، پاشەکشەیەکی کاتی کە دەتوانرێت هەڵبگیرێتەوە. بەڵام، تەنانەت ئەو کاتەش، ئیدارەکە بە شێوەیەکی سیستەماتیک چەندین ڕێسای ژینگەیی هەڵوەشاندەوە، لەوانە ئەوانەی پەیوەست بوون بە دەرچوونی ئۆتۆمبێل، پیسبوونی وێستگەکانی کارەبا و پاراستنی ڕێڕەوە ئاوییەکان، کە ئاماژەیەکی بەرفراوانتر بوو بۆ نەهێشتنی ڕێساکان و پەرەپێدانی پیشەسازی سووتەمەنییە بەردینەکان لەژێر دروشمی 'ئەمریکا یەکەم'.

ئەوەی دۆخی ئێستای بە شێوەیەکی جیاواز داناوە، بریتییە لە نیازی ڕاگەیەندراو و پلانە وردەکانی ترامپ و هاوپەیمانەکانی. سەرنج لە تەنها کشانەوە لە پەیماننامە نێودەوڵەتییەکانەوە گۆڕاوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی چالاکانەی چوارچێوەی ڕێکخستنی ناوخۆیی کە بنەمای کاری کەشوهەوایە. ئەمە پێشنیارەکانی کەمکردنەوەی دراماتیکی دەسەڵاتەکانی ئاژانسی پاراستنی ژینگە (EPA)، لابردنی ستانداردەکانی دەرچوون بۆ سێکتەرە جیاوازەکان، و بە شێوەیەکی توند پەرەپێدانی بەرهەمهێنانی بێ سنووری نەوت، غاز و خەڵوز لەخۆدەگرێت. ئەم ڕێوشوێنانە، ئەگەر جێبەجێ بکرێن، تەنها گۆڕانکاری لە سیاسەتدا نابن؛ بەڵکو هێرشێکی بنەڕەتی دەبن بۆ سەر هەوڵەکانی تێکهەڵکێشکردنی ڕەچاوکردنەکانی کەشوهەوا لە ئابووری و کۆمەڵگەی ئەمریکیدا. سروشتی 'نەگەڕاوە' لە ئەگەری گۆڕانکارییە یاسادانانەکان، دامەزراندنی دادوەری و کەمکردنەوەی قووڵی بودجەی ئاژانس و پرۆگرامەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە سیاسەتی کەشوهەوای داهاتوو، تەنانەت لەژێر ئیدارەیەکی جیاوازیشدا، قورس دەکات.

لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، ئەم کشانەوە گشتگیرە دەبێتە هۆی دابڕانی بێ وێنەی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە کاتێکدا زۆرینەی زۆری وڵاتانی جیهان پابەندن بە ئامانجەکانی ڕێککەوتنی پاریس و هەوڵدەدەن دەرچوونەکان کەم بکەنەوە، دوورکەوتنەوەی بەردەوامی ئەمریکا – بە تایبەت وەک دووەم گەورەترین سەرچاوەی مێژوویی دەرچوون – هەوڵە جیهانییەکان بە شێوەیەکی جدی لاواز دەکات. ئەمە دەتوانێت متمانە بە سەرکردایەتی ئەمریکا کەم بکاتەوە، هاوکاری نێودەوڵەتی لەسەر بابەتە گرنگەکان وەک گواستنەوەی تەکنەلۆژیای سەوز و دارایی کەشوهەوا لاواز بکات، و ڕەنگە وڵاتانی تر هان بدات کە لە پابەندبوونەکانیان پاشگەز ببنەوە. کاریگەرییە جیۆپۆلەتیکییەکانی وازهێنانی ئەمریکا لە ڕۆڵی لە دیپلۆماسیی کەشوهەوادا دەتوانێت هاوپەیمانێتییە جیهانییەکان و لە پێشینەکان بگۆڕێت.

لە ڕووی ئابوورییەوە، لێکەوتەکانی ئاڵۆز دەبن. لە کاتێکدا لایەنگرانی ترامپ دەڵێن کە نەهێشتنی ڕێساکان گەشەی ئابووری بەرز دەکاتەوە و هەلی کار لە سێکتەرەکانی سووتەمەنییە بەردینەکاندا دەڕەخسێنێت، شارەزایان هۆشداری دەدەن کە ئەمە دەتوانێت ئەمریکا لە پێشبڕکێی تەکنەلۆژیای سەوز و داهێناندا دوای بخات. وەبەرهێنانە جیهانییەکان بە شێوەیەکی گەشەسەندوو بەرەو وزەی نوێ و چارەسەرە بەردەوامەکان دەڕۆن، و ڕەنگە کارەکانی ئەمریکا خۆیان لە دۆخێکی کێبڕکێی لاوازدا ببیننەوە ئەگەر لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییەدا نەڕۆن. سەرەڕای ئەوەش، پشتگوێخستنی مەترسییەکانی کەشوهەوا دەتوانێت لە داهاتوودا ببێتە هۆی خەرجییەکی زۆری ئابووری، وەک زیادبوونی کارەساتە سروشتییەکان و کاریگەرییەکانیان لەسەر ژێرخان، کشتوکاڵ و تەندروستی گشتی.

نیگەرانیترین لایەن بریتییە لە چەمکی 'نەگەڕاوەیی'. ئەگەر ئاژانسە حکومییەکان بە شێوەیەکی سیستەماتیک بێ بودجە بکرێن، توێژینەوە و پەرەپێدانی وزەی پاک کەم بکرێتەوە، و یاساکان بە شێوەیەک بگۆڕدرێن کە سەپاندنەوەی ڕێساکان قورس بکەن، ئەوا گەڕانەوە بۆ ڕێڕەوی کاری کەشوهەوا ڕەنگە ساڵان یان تەنانەت دەیان ساڵی پێبچێت، تەنانەت ئەگەر ئیدارەیەکی جیاوازیش بێتە سەر کار. ئەمە بەو مانایەیە کە زیانە ژینگەییەکانی کە لە ماوەیەکدا ڕوودەدەن ڕەنگە هەمیشەیی بن، و دەرفەتە لەدەستچووەکانی کەمکردنەوەی دەرچوونەکان ڕەنگە نەتوانرێت قەرەبوو بکرێنەوە. کۆدەنگی زانستی لەسەر پەلەکردنی کاری کەشوهەوا ئاماژە بەوە دەکات کە دواکەوتنی بەم قەبارەیە لێکەوتەی قووڵ و ڕەنگە کارەساتبار بۆ گۆی زەوی دەبێت.

لە کۆتاییدا، وادیارە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەسەر لێواری ساتێکی یەکلاکەرەوەیە لە مێژووی سیاسەتی کەشوهەوایدا. کشانەوەی ترامپ ئەمجارە تەنها دووبارەکردنەوەی ڕابردوو نییە؛ بەڵکو مژدەدەری گۆڕانکارییەکی بنەڕەتییە کە دەتوانێت ڕۆڵی ئەمریکا لە بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوادا بە شێوەیەکی نەگەڕاوە بگۆڕێت، لەگەڵ لێکەوتەی قووڵدا چ لە ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. جیهان بە نیگەرانییەکی قووڵەوە چاودێری دەکات کە ئایا گەورەترین هێزی ئابووری و زانستی هەڵدەبژێرێت کە لە گەورەترین ئەرکی مرۆڤایەتی بکشێتەوە یان ڕێگەیەک بۆ گەڕانەوە بۆ بەڕێوەبردنی کەشوهەوای جیهانی دەدۆزێتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری