میراث ماندگار آفرینش زنانه فرانکنشتاین: از مفهوم شلی تا بازتصویرسازی جیلنهال

ایالات متحده - خبرگزاری اخباری

میراث ماندگار آفرینش زنانه فرانکنشتاین: از مفهوم شلی تا بازتصویرسازی جیلنهال

روایت فرانکنشتاین همچنان یکی از قدرتمندترین آفرینش‌ها در ادبیات باقی مانده است، اما داستان همتای زنانه آن، که به نام «عروس» شهرت دارد، دارای یک مسیر تکاملی منحصر به فرد و به همان اندازه جذاب است. از یک نجوا و مفهوم زودگذر در رمان اصلی مری شلی تا تبدیل شدن به یک شخصیت نمادین در سینما و فرهنگ عامه، سفر عروس بازتابی از تغییرات اجتماعی و تفاسیر مربوط به آفرینش، عاملیت و رهایی است. در حالی که فیلم بسیار مورد انتظار مگی جیلنهال، *عروس!*، آماده نمایش می‌شود، زمان آن فرا رسیده است که به تاریخ غنی و پیچیده این نماد گوتیک بپردازیم.

در قلب رمان شلی، هیولا، که از ناامیدی و انزوا رنج می‌برد، از خالق خود، ویکتور فرانکنشتاین، یک «همدم» از گونه خود را طلب می‌کند. این درخواست، که با زبانی مالکانه و غیرانسانی بیان شده، میل او را برای کاهش رنج خود با تکرار آن در دیگری آشکار می‌سازد. دیدگاه هیولا از همدمش به عنوان یک زن مطیع و بیچاره، که قادر به فرار به زندگی‌ای رضایت‌بخش‌تر نیست، بر پویایی‌های قدرت مشکل‌ساز نهفته در مفهوم «همراهی» او تأکید می‌کند. اگرچه ویکتور در نهایت از خلق این موجود دوم عقب‌نشینی می‌کند، اما امکان دلهره‌آور وجود او در هوا معلق می‌ماند، آکنده از حس ترس و برق‌گرفتگی.

سال‌ها بعد، جیمز ویل، کارگردان انگلیسی، این رشته را در فیلم *عروس فرانکنشتاین* محصول 1935، دنباله‌ای بر فیلم موفق *فرانکنشتاین* محصول 1931 خود، دنبال کرد. در این شاهکار سینمایی، هیولا، که بوریس کارلوف به طرز درخشانی آن را به تصویر کشیده، از دست اوباش خشمگین فرار می‌کند و پناه می‌گیرد، پیش از اینکه در نهایت به همراه دکتر پراتوریوس حیله‌گر (ارنست تسایگر) از هنری فرانکنشتاین (کالین کلایو) بخواهد که برایش همسری بسازد. صحنه نمادین حضور السا لنچستر در نقش عروس تازه متحرک شده—با چشمان گشاد، با مدل موی کندوی زنبور عسل سیاه و سفید متمایز خود، جیغ‌زنان و به صراحت وضعیت خود را رد می‌کند—به یک لحظه سینمایی فراموش‌نشدنی تبدیل شد. رد اولیه او، شبیه به واکنش یک کودک آسیب‌دیده یا حیوانی در شوک، «عاشقانه گوتیک» مورد انتظار را به درامی دردناک از ترس و عاملیت ربوده شده تبدیل می‌کند. هیولا اعلام می‌کند: «ما به مردگان تعلق داریم» و آزمایشگاه را با هر دوی آن‌ها در داخل آن نابود می‌کند و بدین ترتیب پایانی غم‌انگیز برای این فصل رقم می‌زند.

علیرغم حضور کوتاه او بر روی صفحه نمایش، تأثیر عروس عمیق بود. فقدان دیالوگ و شدت خام رد او، فضای زیادی برای تفسیر باقی گذاشت و نسل‌ها هنرمندان را الهام بخشید. مگی جیلنهال آخرین کسی است که از او الهام گرفته است، و به *لس آنجلس تایمز* گفت که او احساس می‌کرد «چیزهای دیگری، شیطنت‌آمیزتر، وحشی‌تر، خطرناک‌تر وجود داشت که مری شلی می‌خواست بگوید و در «فرانکنشتاین» گفته نشد». فیلم *عروس!* جیلنهال، با بازی جسی باکلی در نقش عروس و کریستین بیل در نقش هیولا، این شخصیت را با وام گرفتن از موتیف‌های گوتیک برای کاوش در موضوعات معاصر مانند فراموشی، انتقام عادلانه، تسخیر و بقا از خشونت بی‌رحمانه و زن‌ستیزانه، دوباره به زندگی باز می‌گرداند. این فیلم به تنش زیربنایی فرانکنشتاین زنانه می‌پردازد: اینکه رستاخیز او، عاملیت او را به شکلی به‌خصوص خشونت‌آمیز و جنسیتی از او سلب می‌کند. اشاره‌های مکرر جیلنهال در تور مطبوعاتی در مورد تمرکز فیلم بر رضایت و خودمختاری بدن، این بازتفسیر مدرن از شخصیت را برجسته می‌کند.

در حالی که پاک‌باوران *فرانکنشتاین* اغلب از تبدیل شدن موجود حساس و فصیح شلی در رمان به یک هیولای گردن‌پیچ‌دار تأسف می‌خورند، کمتر سر و صدایی ایجاد می‌شود وقتی عروس به یک کاریکاتور وهم‌آور و زیبا تقلیل می‌یابد. این تا حدی به دلیل کمبود مواد اصلی برای شخصیت در رمان است که به فیلمسازان آزادی قابل توجهی برای بازتصویرسازی ظاهر و هدف او می‌دهد. این آزادی، همراه با جوامع پدرسالاری که اغلب به تصویر کشیده می‌شوند، به تلاش‌های خالقان او برای کنترلش اجازه می‌دهد تا به راحتی به عنوان بازتابی نمادین از دنیای اطرافشان خوانده شود. این پویایی‌های قدرت جنسیتی و روان‌جنسیتی برجسته تا حدی توضیح می‌دهد که چرا کانون سینمایی عروس پر از چنین آثار عجیب، تحریک‌آمیز و اصیلی است. سرکوب او اغلب با قدرت بیشتری اعمال می‌شود، رنج او بارزتر است، که نابرابری در عاملیت او را در مقایسه با هیولا برجسته می‌کند، که فعالانه به دنبال شریکی برای کاهش رنج خود بود.

شخصیت عروس از ریشه‌های گوتیک خود فراتر رفته و به یکی از ارکان فرهنگ عامه تبدیل شده است. بازی السا لنچستر بر شخصیت‌های نمادینی مانند مورتیشیا آدامز و لیلی مونستر تأثیر گذاشت و به «فرانکنشتاین زنانه» وجهی خون‌آشامی و بازیگوش بخشید. در پارودی مل بروکس *فرانکنشتاین جوان*، عروس تنها با مدل موی متمایز خود مورد اشاره قرار می‌گیرد، که بر تأثیر بصری ماندگار او تأکید می‌کند. این تأثیر به دنباله‌های کمدی ترسناک دهه ۹۰ مانند *عروس ری‌انیماتور* و *عروس چاکی* نیز سرایت کرد، فیلم‌هایی که حساسیت‌های فیلم‌های درجه B را پذیرفتند و از ژانرهای بهره‌کشانه خاص استفاده کردند. حتی *فرانکن‌هوکر* فرانک هننلوتر، علیرغم بی‌ادبی‌اش، به‌روزرسانی هوشمندانه‌ای از بیداری وحشت‌زده عروس در فیلم ۱۹۳۵ ارائه داد و مجازاتی وحشتناک برای خالق منحرفش رقم زد.

طراحی عروس به سادگی بیش از حد نمادین است تا از فشرده شدن به یک کاریکاتور قابل فروش جلوگیری شود. برخلاف هیولا، هیچ نسخه اصلی متفکرانه و پیچیده‌ای از او وجود ندارد که مخاطبان بتوانند به آن بازگردند؛ او در رمان تنها به عنوان یک بیان مفهومی از سایر مضامین کتاب وجود دارد. این فقدان شخصیت‌پردازی اصلی او را به یک لباس کلاسیک هالووین تبدیل می‌کند، جایی که هیچ پیچیدگی شخصی مانع از ارجاع بصری چشمگیر او نمی‌شود. «برند عروس» حتی بدون ظاهر نمادین او در سال ۱۹۳۵ نیز به شکوفایی خود ادامه می‌دهد، همانطور که همکاری فورتنایت و یونیورسال در یک مینی‌سریال و بسته پوسته هیولاهای یونیورسال نشان می‌دهد که در آن عروس در کانون توجه قرار داشت.

پتانسیل گسترده عروس برای تقلید و اقتباس تا حدی از تلاش‌های اولیه برای گسترش داستان او ناشی می‌شود که اغلب عجیب و نامتوازن بودند. آثاری مانند *گوشت برای فرانکنشتاین* اثر اندی وارهول (کارگردانی شده توسط پل موریسی) به تصویربرداری‌های تحریک‌آمیز و صراحتاً سیاسی از یک موجود زنانه پرداختند که انفعال او را به علم نژادی نازی‌ها مرتبط می‌ساخت. حتی فیلم‌های تلویزیونی مانند *فرانکنشتاین: داستان واقعی* محصول ۱۹۷۳ و فیلم فراموش‌شده *عروس* محصول ۱۹۸۵ (بدون علامت تعجب)، با وجود تلاش‌هایشان برای ادغام عروس در «جامعه مناسب»، اغلب او را به ابزاری برای تفسیر اجتماعی تبدیل می‌کردند تا اینکه به او صدایی مستقل بدهند. موتیف تکراری عروس که پس از احیا جذابیت خود را حفظ کرده و هیولاگونه به نظر نمی‌رسد، این ایده را بیشتر تقویت می‌کند که او اغلب به عنوان نمادی اجتماعی عمل می‌کند تا یک شخصیت کاملاً توسعه‌یافته. با این حال، همین انعطاف‌پذیری است که به او اجازه داده است تا یک شخصیت فریبنده باقی بماند و هنرمندان را الهام بخشد تا به کاوش لایه‌های معنایی پشت فریادهای خاموش و رد نمادین او ادامه دهند.

خبرگزاری اخباری