نوسینگەران پیاوێک 48 کاتژمێر بێ سییەکانی لە ژیاندا هێشتەوە: چۆن ئەمە کرا؟

ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نوسینگەران پیاوێک 48 کاتژمێر بێ سییەکانی لە ژیاندا هێشتەوە: چۆن ئەمە کرا؟

لە یەکەمین دەستکەوتی پزیشکیدا، نەشتەرگەرانی زانکۆی نۆرس وێسترن سەرکەوتووبوون لە پاراستنی ژیانی پیاوێکی 33 ساڵ بۆ ماوەی 48 کاتژمێر بەبێ سییەکانی، بە بەکارهێنانی ئامێرێکی هەناسەدانی دەستکردی تاقیکاری. ئەم دەستکەوتە نائاساییە بۆ ڕزگارکردنی ژیانی نەخۆشێک بوو کە سییەکانی بەهۆی هەوکردنێکی بەردەوامی بەکتریاییەوە زۆر زیانبار ببوون، ئەمەش پێویستی بە نەشتەرگەرییەکی بوێرانە بوو: لابردنی تەواوی هەردوو ئەندامی هەناسەدان.

ئازارەکە لە بەهاری ساڵی 2023 دەستی پێکرد، کاتێک گەنجەکە سەردانی نەخۆشخانەی نۆرس وێسترن مێمۆریالی کرد، لە سەرەتادا وابیردەکردەوە کە تووشی ئەنفلەوەنزا بووە. بەڵام، باری تەندروستی بە خێرایی بەرەو خراپی چوو، کە بووە هۆی هەوکردنی پnömonieی توند، سپتیسیمیا (وەڵامدانەوەیەکی زۆر توندی بەرگری لەش بۆ هەوکردن کە مەترسی مردنی هەیە) و نیشانەی کورتھێنانی هەناسەدان (ARDS). سییەکانی، کە بەهۆی هەوکردنێکی بەرگر لە هەموو دژەزیندەکانەوە وێران ببوون، چیتر نەیدەتوانی خوێنەکەی ئۆکسجین بکات و بەڵکو بەکتریای لە هەموو جەستەیدا بڵاودەکردەوە.

لەو بارودۆخەدا، دانانی نەخۆشەکە لەسەر ئامێری هەناسەدانی میکانیکی ئاسایی ئەنجام نەدەدرا، چونکە سییەکانی تووشبوو سەرچاوەی کێشەی بەردەوامی جەستە بوون. پزیشکان ناچار بوون تاکە، هەرچەندە زۆر مەترسیدار، بژاردەیەک هەڵبژێرن: لابردنی سییەکانی بۆ ڕێگرتن لە خراپتربوونی بارودۆخەکە. لابردنی هەردوو سییەکان بە شێوەیەکی گشتی دەبێتە هۆی وەستانی دڵ لەناکاو بەهۆی وەستانی خێڕای سووڕی خوێن. لەگەڵ ئەوەشدا، دژ بە چاوەڕوانییەکان، نەخۆشەکە لەم نەشتەرگەرییە توندە ڕزگاری بوو، ئەمەش یەکەمین دەستکەوتی جیهانیی بێوێنەیە لە پزیشکی هاوچەرخدا.

وردەکارییەکانی ئەم حاڵەتە ناوازەیە لە 30ی Januaryی 2026 دا لە گۆڤاری 'Med' بڵاوکرایەوە. تیمی نەشتەرگەرییەکە، بە سەرۆکایەتی د. ئانکیت ببهارات، سەرۆکی نەشتەرگەریی سنگ لە زانکۆی نۆرس وێسترن، ڕووبەڕووی ئەرکێکی بێ وێنە بووەوە لە دیزاینکردنی سیستەمێکی سووڕی خوێن بۆ قەرەبووکردنەوەی نەبوونی سییەکان. بە شێوەیەکی ئاسایی، دڵ خوێن دەنێرێت بۆ سییەکان بۆ ئۆکسجینکردن، و پێکهاتەی خانەکانی سییەکان بەرگری پێویست بۆ هاتنەژوورەوەی خوێن دابین دەکات. بێ ئەوان، خوێن ناگەڕێتەوە بۆ لای چەپی دڵ، کە دەبێتە هۆی شکستی لە ماوەی چەند خولەکێکدا.

بۆ ڕێگرتن لەم ئەنجامە کارەساتبارە، تیمی پزیشکی "سییەکی تەواوی دەستکرد" (Total Artificial Lung - TAL)یان دروست کرد. ئەم بازنەیەی بە دیزاینکراو تایبەتە، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بە خوێنبەرە سەرەکییەکانی نەخۆشەکەوە بەستراوەتەوە. بە گۆڕینی ڕێڕەوی خوێن لە لولەی خوێنی سییەکانەوە بۆ گوێچکەی چەپی دڵ لە ڕێگەی ئۆکسجیناتۆرێکی دەرەکی، توانیان بازنەیەکی سووڕی خوێنی تەواو دروست بکەنەوە، کە قەرەبووی نەبوونی ئەندامەکان دەکاتەوە. بەشێکی گرنگ لەم ئامێرەدا ڕێکخەرێکی هاتوچۆی بە وردی بەرزە، کە بە دەستکردی بەرگری فیزیکی کە سییە تەندروستەکان دابینی دەکەن، ئەنجام دەدات. بێ ئەم بەشە گرنگە، خوێن زۆر خێراتر دەسوڕێتەوە، کە ڕێگریکردنی لە گۆڕینەوەی گازەکان و سەرقاڵکردنی دڵ. سوپاس بۆ کارکردنی، دڵی نەخۆشەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لێیدا، وەک ئەوەی خوێن بنێرێت بەناو ئەندامە ڕاستەقینەکاندا، لە کاتێکدا کە سووڕی خوێن لە بازنەیەکی دەستکردی پۆلیمەردا بوو.

بۆ ماوەی 48 کاتژمێر، پیاوەکە لە حاڵەتی "وەستانی هەناسەدان"دا ژیا. ئەم ماوەیە گرنگ بوو، ڕێگەی بە لەشی دەدا، کە لە سەرچاوەی سەرەکی هەوکردنەکە ڕزگار بوو، بۆ ئەوەی شەڕی بەکتریای مابەردەوام بکات و لەنێویان ببات. لابردنی سییەکان ڕێگەی بە سیستەمی بەرگری جەستەی دا، کە بە چارەسەری پزیشکی پاڵپشتی دەکرا، بۆ ئەوەی بە کاریگەری شەڕی هەوکردنەکە بکات. د. ببهارات وتی: "ئەم ڕێگەیە گرنگ بوو بۆ سەقامگیرکردنی نەخۆشەکە و ئامادەکردنی بۆ وەرگرتنی سییەکانی نوێ"، ئەمەش ئاماژەی بەوەدا کە ئەم ڕێکارە کاتییە پردێک بووە بۆ چاندنی سییەکانی.

ئەم حاڵەتە ناوازەیە پێشکەوتنی خێڕای نەشتەرگەریی سنگ و تەکنەلۆژیای پزیشکی نیشان دەدات. توانای تێپەڕاندنی کاریگەری سییەکان بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لە کاتێکدا کە تەواوی سووڕی خوێن دەپارێزرێت، ڕێگاکانی چارەسەری نوێ بۆ نەخۆشانی نەخۆشییەکانی هەناسەدانی توند و درێژخایەن دەکاتەوە. ئەمەش بازدانێکی گرنگە بەسەر سنوورەکانی پێشووی چاودێری پزیشکی، کە هیوا بۆ ئەو کەسانە دەبەخشێت کە نەخۆشییەکانی هەناسەدانیان ژیانیان لە مەترسیدایە.

گرنگی ئەم داهێنانە لە دابینکردنی "ماوەیەکی کاتی گرنگ" بۆ نەخۆشانی کورتھێنانی هەناسەدانی توند دایە. ئەم ماوەیە ڕێگە بە چاکبوونەوە دەدات ئەگەر هۆکاری بنەڕەتی چارەسەر بکرێت، یان کاتی پێویست بۆ چاندنی سەرکەوتووی سییەکان دابین دەکات. لە حاڵی ئەم نەخۆشەدا، سییە دەستکردەکە وەک پردێکی ژیانکار کاریکرد، ڕێگەی بە لەش دا کە شەڕی هەوکردنەکە بکات و نەخۆشەکە بۆ چاندن سەقامگیر کرد.

ئاستەنگە تەکنیکییەکان کە تیمی د. ببهارات لەسەریان تێپەڕاند زۆر بوون، لە دیزاینکردنی بازنەی سووڕی خوێنی ئاڵۆزەوە تا دەقیق ڕێکخستنەوەی بەرگری سییە سروشتییەکان. ئەم جۆرە نەشتەرگەرییە پێویستی بە هاوکاری نزیک هەیە لە نێوان نەشتەرگەران، ئەندازیارانی دەرمان، و پسپۆڕانی نەخۆشییە گوازراوەکان. سەرکەوتنی ئەم نەشتەرگەرییە نەک تەنها لێهاتوویی نەشتەرگەری، بەڵکو داهێنانی تەکنەلۆژی و توانای چارەسەرکردنی کێشەکان بە شێوەیەکی داھێنانە لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە پزیشکییە توندەکاندا.

بۆ داهاتوو، ئەم تەکنیکە پێشەنگە دەتوانێت ڕێگا بۆ سیستەمەکانی پاڵپشتی هەناسەدانی دەستکردی پێشکەوتووتر بکاتەوە، و تەنانەت بۆ ئەو نەخۆشانەی کە گونجاو نین بۆ چاندن، سییەی دەستکردی هەمیشەیی دروست بکات. لەگەڵ بەردەوامی پێشکەوتنی زانستی ماددە و ئەندازیاری بایۆ، دەتوانین چاوەڕوانی زیاتر لە چارەسەرە نوێیەکان بین کە ژیانی ئەو کەسانە بگۆڕن کە شەڕی نەخۆشییەکانی هەناسەدان دەکەن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری