پاکستان دوای توندبوونەوەی هێرشەکانی سەر سنوور، "شەڕێکی کراوە" لە دژی تاڵیبانی ئەفغانستان ڕادەگەیەنێت

ئیسلام ئاباد - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پاکستان دوای توندبوونەوەی هێرشەکانی سەر سنوور، "شەڕێکی کراوە" لە دژی تاڵیبانی ئەفغانستان ڕادەگەیەنێت

لە توندبوونەوەیەکی دراماتیکی گرژییە سنوورییەکانی درێژخایەندا، پاکستان زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانی بەرفراوانی لە دژی ئامانجەکان لە سەرانسەری ئەفغانستان، لەوانەش کابولی پایتەخت، دەستپێکردووە، ئیسلام ئابادیش ڕایگەیاندووە کە "ئارامگری لەگەڵ دەسەڵاتدارانی تاڵیبانی ئەفغانستاندا کۆتایی هاتووە". بۆمبارانە ئاسمانییە بێ وێنەکانی کە بەیانی زووی ڕۆژی هەینی ڕوویاندا، نیشانەی تێکچوونێکی جددی لە پەیوەندییە دوولایەنەکاندا، کە دەستبەجێ کاردانەوەی تۆڵەسەندنەوەی ئەفغانستان و داواکارییەکی بەپەلەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لێکەوتەوە.

خواجه ئاسیف، وەزیری بەرگری پاکستان، پەیامێکی توندی گەیاند و جەختی لەوە کردەوە کە وڵاتەکەی ئێستا "شەڕێکی کراوە" لە دژی ئەو توخمانە دەکات کە پێیان وایە پاکستان لە خاکی ئەفغانستانەوە ناجێگیر دەکەن. ئەم ڕاگەیاندنە دوای زنجیرەیەک هێرشی سنووربەزێن لەلایەن هێزەکانی ئەفغانستانەوە بۆ سەر پێگەکانی سەربازی پاکستان لەسەر سنووری هاوبەش و ناڕێکیان لە سەرەتای هەفتەدا هات، کە دۆخێکی ناسەقامگیری زیاتر تێکدا. ڕاپۆرتەکانی پەیامنێری کەناڵی جەزیرە لە کابول، ناسر شەدید، چەندین هێرشی بۆمبڕێژکردنیان خستەڕوو کە نزیکەی کاتژمێر 1:50 خولەکی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی، پایتەختی ئەفغانستانیان کردە ئامانج و لەلایەن هێزەکانی ئەفغانستانەوە بە تەقەی دژە فڕۆکە وەڵامدایەوە. سەرچاوەیەکی حکومەتی ئەفغانستان دواتر هێرشێکی ئاسمانی بۆ سەر کابول پشتڕاستکردەوە، هەروەها فڕۆکە جەنگییەکانی پاکستانیش بنکەیەکی سەربازییان لە پارێزگای قەندەهار لە باشووری ئەفغانستان کردە ئامانج.

ئیسلام ئاباد کارەکانی خۆی وەک وەڵامێکی پێویست بۆ "دەستدرێژی" لە ئەفغانستانەوە وێنا کرد. عەتاوڵا تارار، وەزیری ڕاگەیاندنی پاکستان، بانگەشەی ئەوەی کرد کە هێرشەکانی ڕۆژی هەینی بووەتە هۆی کوژرانی 133 چەکداری تاڵیبانی ئەفغانستان، لەگەڵ ئامانجەکانی وەک پێگەکانی تاڵیبان لە کابول، قەندەهار و پکتیا. تارار زیاتر ڕایگەیاند کە هێزەکانی پاکستان نۆ پێگەی تاڵیبانیان گرتووە و 27 پێگەی دیکەیان وێران کردووە، کە ئاماژەیە بۆ ئۆپەراسیۆنە بەردەوامەکان. بە پێچەوانەوە، زەبیحوڵڵا موجاهید، وتەبێژی حکومەتی ئەفغانستان، پشتڕاستی کردەوە کە ئەفغانستان هێرشەکانی تۆڵەسەندنەوەی خۆی لە دژی بنکە سەربازییەکانی پاکستان لە قەندەهار و هێلمەند دەستپێکردووە، و جەختی لەوە کردەوە کە ئەمانە وەڵامێکی ڕاستەوخۆ بوون بۆ دواین دەستدرێژییەکانی پاکستان.

ئەو ئاڵوگۆڕە تۆڵەسەندنەوەیانە ناوچەکەیان خستووەتە قەیرانێکی قووڵترەوە. سەرچاوەیەکی سەربازی ئەفغانستان، لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵی جەزیرە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە دە سەربازی پاکستان کوژراون و سێزدە بنکەی پێشەوە لە هێرشەکانی ڕۆژی پێنجشەممە لەلایەن هێزەکانی ئەفغانستانەوە دەستیان بەسەردا گیراوە، کە ئەوان جەختیان لەوە کردەوە کە وەڵامێک بوون بۆ هێرشەکانی پێشووی پاکستان بۆ سەر پێگەکانی سنووری ئەفغانستان ڕۆژی یەکشەممەی ڕابردوو. پاکستان، لە لای خۆیەوە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە هێرشەکانی ڕۆژی یەکشەممە بووەتە هۆی کوژرانی لانیکەم 70 چەکدار، ژمارەیەک کە ئەفغانستان ڕەتیکردەوە و لەبری ئەوە ڕاپۆرتی لەسەر قوربانیانی مەدەنی دا.

ڕەگ و ڕیشەی ئەم ململانێیەی کە پەرەدەسێنێت، لە تۆمەتە درێژخایەنەکانی پاکستاندایە کە حکومەتی تاڵیبان لە کابول شکستی هێناوە لە ڕێگریکردن لە گرووپە چەکدارییەکان، بەتایبەتی تەحریک-ی-تاڵیبان پاکستان (TTP) – کە زۆرجار بە تاڵیبانی پاکستان ناودەبرێت – لە بەکارهێنانی خاکی ئەفغانستان وەک پەناگەیەکی ئارام بۆ دەستپێکردنی هێرش بۆ سەر خاکی پاکستان. لە کاتێکدا TTP پەیوەندییەکی ئایدیۆلۆژی قووڵی لەگەڵ تاڵیبانی ئەفغانستاندا هەیە، بەڵام بزووتنەوەیەکی جیاوازە، بەڵام پاکستان بێکاریگەری کابول بە هاوکاری دەزانێت. وەزیری بەرگری ئاسیف نائومێدی پاکستان خستەڕوو و ڕایگەیاند: "پاکستان هەموو هەوڵێکی دا بۆ ئەوەی دۆخەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بپارێزێت لە ڕێگەی ڕاستەوخۆ و لە ڕێگەی وڵاتانی دۆستەوە. بە دیپلۆماسییەکی تەواو سەرقاڵ بوو. بەڵام تاڵیبان بوو بە بریکارێک بۆ هیندستان." ئەم بانگەشە مشتومڕاوییە، کە تاڵیبانی ئەفغانستان بە ڕکابەری سەرەکی پاکستان، هیندستان، دەبەستێتەوە، چینێکی جیۆپۆلیتیکی ئاڵۆز بۆ ململانێکە زیاد دەکات، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی پێکدادانێکی کورتی سنووری نێوان هیندستان و پاکستان لە مانگی ئایاردا و ئیدانەکردنی ئەم دواییەی نیودەلهی بۆ هێرشەکانی پاکستان بۆ سەر ئەفغانستان لە ڕۆژی یەکشەممەدا وەک هەوڵێک بۆ "دەرەوەخستنی شکستە ناوخۆییەکانی".

ڕەهەندی مرۆیی ئەم ململانێیەش گرنگە. ئاسیف ڕۆڵی مێژوویی پاکستان لە میوانداریکردنی ملیۆنان پەنابەری ئەفغانیدا بۆ دەیان ساڵ خستەڕوو، و ئاماژەی بەوەدا کە "ئێستاش ملیۆنان ئەفغانی لەسەر خاکەکەمان بژێوی خۆیان پەیدا دەکەن. پەرداخی ئارامگریمان لێ بڕاوە. ئێستا شەڕێکی کراوەیە لە نێوان ئێمە و ئێوە." ئەمەش جەخت لەسەر ئەو فشارە زۆرە دەکاتەوە کە پاکستان لە چالاکییە چەکدارییە سنووربەزێنە بەردەوامەکانەوە هەستی پێدەکات سەرەڕای میواندارییە درێژخایەنەکەی.

لە وەڵامی گەشەسەندنە ترسناکەکاندا، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نیگەرانییەکی قووڵی دەربڕی. سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەنتۆنیۆ گوتێرێس، لە ڕێگەی وتەبێژەکەی ستێفان دوجاریکەوە، داوای لە هەموو لایەنەکان کرد "پابەند بن بە ئەرکەکانیان لە ژێر یاسای نێودەوڵەتی، لەوانەش یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی، و دڵنیایی بدەن لە پاراستنی هاوڵاتیان." گوتێرێس زیاتر داوای بەردەوامبوونی پەیوەندی دیپلۆماسی کرد و ستایشی هەوڵەکانی نێوەندگیری ئەم دواییەی چەند وڵاتێکی ئەندامی کرد. زەڵمای خەلیلزاد، باڵیۆزی پێشووی ئەمریکا لە ئەفغانستان، هەمان هەستەکانی دووپاتکردەوە، و هۆشداری دا کە سووڕی هێرشەکانی ئەم دواییە "جوڵەیەکی ترسناکە کە دەبێت بوەستێت." داوای ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسی کرد، کە لەلایەن لایەنێکی سێیەمی متمانەپێکراو وەک تورکیاوە چاودێری بکرێت، بۆ دڵنیابوون لەوەی هیچ وڵاتێک ڕێگە نادات خاکەکەی بۆ هەڕەشەکردن لە ئاسایشی ئەوی دیکە بەکاربهێنرێت، وەک "ڕێگایەکی ژیرانەتر لە بەردەوامبوون لە هێرش و دژە هێرشەکان" پێشکەشی کرد.

ڕاگەیەندراوێک لە نووسینگەی شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستانەوە، جەختی لەسەر یەکڕیزی نیشتمانی کردەوە و پشتڕاستی کردەوە کە "خەڵکی پاکستان و هێزە چەکدارەکانی بە تەواوی ئامادەن بۆ پاراستنی ئاسایش و سەروەری و یەکپارچەیی خاکی نەتەوە. هیچ لێبوردنێک لە پاراستنی نیشتمانە خۆشەویستەکەماندا نابێت، و هەر دەستدرێژییەک بە وەڵامێکی گونجاو وەڵام دەدرێتەوە." سنووری 2,611 کیلۆمەتری (1,622 میل) کە پاکستان و ئەفغانستان هاوبەشن، بۆ دەیان ساڵە خاڵێکی گەرم بووە، پەیوەندییەکان دوای شەڕی مانگی تشرینی یەکەم کە زیاتر لە 70 کەسی لێ کوژرا، زیاتر تێکچوون. توندبوونەوەی ئێستا وەک بەشێکی مەترسیدار لەم پەیوەندییە گرژەدا دادەنرێت، کە پێویستی بە هەوڵی دیپلۆماسی دەستبەجێ و هاوبەشە بۆ ڕێگریکردن لە ململانێیەکی هەرێمی فراوانتر.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری