پێنج وڵاتی ئەورووپی کرێملین تۆمەتبار دەکەن بە ژەهراویکردنی ناڤاڵنی بە ژەهری دەگمەن

شانشینی یەکگرتوو - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پێنج وڵاتی ئەورووپی کرێملین تۆمەتبار دەکەن بە ژەهراویکردنی ناڤاڵنی بە ژەهری دەگمەن

لەندەن، شانشینی یەکگرتوو – پێنج وڵاتی ئەورووپی، بە سەرۆکایەتی شانشینی یەکگرتوو، بە فەرمی ڕایانگەیاندووە کە ئەلێکسی ناڤاڵنی، کەسایەتی دیاری ئۆپۆزسیۆنی ڕووسیا، بووەتە قوربانی ژەهراویکردنی بە ئەنقەست بە بەکارهێنانی ژەهرێکی دەگمەن و بەهێز. ئەم ڕاگەیاندنە، کە لە ڕۆژی شەممە، 14ی شوباتی 2026، بڵاوکرایەوە، هاوکاتە لەگەڵ دووەمین ساڵیادی مردنی ناڤاڵنی لە بارودۆخێکی گوماناویدا لە ناو زیندانێکی ڕووسیدا، کە لە شوباتی 2024 ڕوویدا. لێکۆڵینەوەکە، کە لەلایەن وەزارەتی دەرەوە، کۆمۆنوێڵس و گەشەپێدانی بەریتانیا ئاشکرا کراوە، بەرپرسیارێتییەکە بە بێ دوو دڵی دەخاتە ئەستۆی دەوڵەتی ڕووسیا.

بنەمای تۆمەتەکە لەسەر لێکۆڵینەوەی یەکلاکەرەوەی نموونەکانی ناڤاڵنییە. بەپێی بەیاننامەیەکی هاوبەش کە لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا و هاوتاکانی لە سوید، فەرەنسا، هۆڵەندا و ئەڵمانیا بڵاوکراوەتەوە، پشکنینە تاقیگەییەکان "بە یەکلاکەرەوە بوونی ئیپباتیدینیان پشتڕاستکردووەتەوە". ئیپباتیدین وەک ماددەیەکی زۆر ژەهراوی ناسراوە کە لە جۆرە دیاریکراوەکانی قورباغەی ژەهراوی دارتەوەری ڕەسەنی باشووری ئەمریکا وەرگیراوە. ئەم ناسینەوەیە تایبەتەی ژەهرێکی دەگمەن و بەهێز، لە ناوەڕاستی دەرئەنجامەکانی لێکۆڵینەوەکەدایە.

وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا ڕایگەیاند: "ئێمە دەزانین کە دەوڵەتی ڕووسیا ئەم ژەهرە کوشندەیەی بەکارهێناوە بۆ هێرشکردنە سەر ناڤاڵنی بەهۆی ترسی لە ئۆپۆزسیۆنەکەی". بەیاننامە هاوبەشەکە زیاتر جەختی کردووەتەوە کە "تەنها دەوڵەتی ڕووسیا خاوەنی ئامرازەکان، هۆکار و بێ نرخاندنی یاسای نێودەوڵەتی بووە" کە پێویست بوو بۆ ڕێکخستنی هێرشێکی لەم شێوەیە. ئەم زمانە بەهێزە ئاماژەیە بۆ زیادبوونی بەرچاوی گرژییە دیپلۆماسییەکان لە نێوان ڕووسیا و وڵاتانی ڕۆژئاوا.

ئەلێکسی ناڤاڵنی، چالاکوانێکی دیاری دژە گەندەڵیی و یەکێک لە ڕەخنەگرانی سەرەکی ڤلادیمیر پووتین، سەرۆکی ڕووسیا، لە مانگی شوباتی 2024، لە کاتی سزادانی 19 ساڵ زیندانیکردن لە زیندانێکی ئەلاسکا گیانی لەدەستدا. ناوبراو بەردەوام جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە زیندانیکردنی سیاسی بووە. ناڤاڵنی ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە لە ڕێکخستنی خۆپیشاندانی بەرفراوان دژی کرێملین و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک بەهێزترین نەیاری سیاسی ئیدارەی پووتین سەیر دەکرا. مردنی ناوبراو وردبینی لەسەر دۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ڕووسیا زیاتر کردووە.

لە وەڵامی ئەم دۆزینەوانەدا، پێنج وڵاتی ئەورووپی ڕایانگەیاندووە کە نیازیان هەیە ڕووسیا بە فەرمی لە ڕێکخراوی قەدەغەکردنی چەکە کیمیاییەکان (OPCW) تۆمار بکەن. ئەم هەنگاوە تۆمەتێکی فەرمییە بۆ پێشێلکردنی ڕێککەوتنامەی چەکە کیمیاییەکان (CWC)، کە پەیماننامەیەکی نێودەوڵەتی گرنگە بۆ لابردنی چەکە کیمیاییەکان. بەشداریکردنی OPCW دەتوانێت ببێتە هۆی لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی و سزا بەسەر ڕووسیادا.

هەڵبژاردنی ئیپباتیدین، ژەهرێکی دەماری کە بەهێزی زۆر و سەختی دەستنیشانکردنی ناسراوە، ئاماژەیە بۆ هەوڵێکی شاراوە و بە ئەنقەست بۆ بێ کاریگەرکردن یان لەناوبردنی ناڤاڵنی. سەرچاوەی ماددەکە لە قورباغە ژەهراوییەکانی باشووری ئەمریکا، دەگمەنی و شارەزایی و سەرچاوەی تایبەتی پێویست بۆ بەدەستهێنان و بەکارهێنانی دەردەخات. ئەم وردەکارییە جەخت لەسەر پێویستی بەشداریکردنی حکومەت دەکاتەوە بۆ هێرشەکە.

ئەم تۆمەتە نوێیە، قۆناغێکی دیکەی ئاڵۆزی بۆ پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی نێوان ڕووسیا و وڵاتانی ڕۆژئاوا زیاد دەکات. ئەمە دەکەوێتە چوارچێوەی زنجیرەیەک تۆمەتی دیکە سەبارەت بە کوشتنی بەناو دەوڵەتی و دەستوەردان لە کاروباری وڵاتانی دیکە. پشتڕاستکردنەوەی بەکارهێنانی ژەهرێکی دەگمەن لە ژەهراویکردنی ناڤاڵنیدا، بە ئەگەرێکی زۆرەوە، بڕیارێکی بەهێزی نێودەوڵەتی و داواکاری زیاتر بۆ لێپرسینەوە لە مۆسکۆ بەدوای خۆیدا دەهێنێت. کاریگەرییەکان بۆ ئاسایشی نێودەوڵەتی و داهاتووی پەیماننامەکانی کۆنترۆڵکردنی چەک گرنگن، چونکە بەکارهێنانی ئەو جۆرە ژەهرانە پێشێلکردنێکی قورسە بۆ بنەما نێودەوڵەتییەکان.

ئێستا سەرنج دەگوازرێتەوە بۆ وەڵامی ڕووسیا و ئەو هەنگاوانەی کە لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە، بە تایبەتی OPCW، دەگیرێنەبەر. بەڵگەکانی پێشکەشکراو لەلایەن پێنج وڵاتی ئەورووپییەوە بەهێزن، و کاریگەرییە دیپلۆماسییەکان چاوەڕوان دەکرێت فراوان بن. دۆسیەی ئەلێکسی ناڤاڵنی بەردەوامە لەسەر یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکانی گفتوگۆکان لەسەر دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ و لێپرسینەوەی دەوڵەت لە سەدەی 21.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری