ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: ئایا پوتین لە زیادبوونی گرژییە هەرێمییەکان سوود وەردەگرێت؟

پاریس - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: ئایا پوتین لە زیادبوونی گرژییە هەرێمییەکان سوود وەردەگرێت؟

لە کاتێکدا ڕووسیا لە شوباتی 2022ەوە بە شێوەیەکی سەربازی لە ئۆکرانیادا گیرۆدە بووە، خاڵێکی نوێی گرژی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە بە هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران و هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمز دیارە، بە شێوەیەکی پارادۆکسیکال دەرفەتی چاوەڕواننەکراو بۆ مۆسکۆ دەڕەخسێنێت. ئەم زیادبوونە، کە بووەتە هۆی بەرزبوونەوەیەکی دراماتیکی لە نرخی جیهانیی هایدرۆکاربۆنەکاندا، لە ڕاستیدا دەتوانێت ببێتە دەستکەوتێکی ئابووری و ستراتیژی بۆ کرملین، کە داراییەکانی بەهۆی سزاکانی ڕۆژئاواوە بە توندی فشار خراوەتە سەریان. بەڵام ئایا ئەم دۆخە ناسەقامگیرە دەستکەوتێکی پوختە بۆ ڤلادیمێر پوتین، یان مەترسیی جیۆپۆلیتیکی درێژخایەنی تێدایە؟

هاوکێشەکە ئاڵۆزە. لە لایەکەوە، ڕووسیا، دووەم گەورەترین هەناردەکارى نەوت لە جیهاندا و یاریزانێکی سەرەکی لە بازاڕی گازدا، دەبینێت کە داهاتەکانی لە بواری وزەدا بەهۆی ئەم ناسەقامگیرییەوە بە شێوەیەکی پۆتانسێلی زیاد دەکات. هەر زیادبوونێک لە نرخی بەرمیلێک نەوتی خاودا، هێڵێکی ژیانە بۆ بودجەی فیدراڵی، کە بۆ دابینکردنی بودجەی هەوڵەکانی جەنگ لە ئۆکرانیادا زۆر گرنگە. پشتبەستنی جیهانی بە هایدرۆکاربۆنەکان، کە بەهۆی ترس لە دابینکردن لە ناوچەیەکی وەک ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا زیاتر بووە، ڕووسیا لە پێگەیەکی بەهێزی ڕێژەییدا دادەنێت. چاوەڕوانیی داخستنی تەنانەت بەشێکی و کاتیی گەرووی هورمز – کە ڕێگایەکی زۆر گرنگە بۆ پێنجیەکی نەوتی جیهان – بەسە بۆ ئەوەی بازاڕەکان بترسێنێت و نرخەکان بەرز بکاتەوە.

ڤێرا گرانتیسێڤا، زانای سیاسی و مامۆستای زانکۆی Sciences Po Paris، ئەم دینامیکییەتە دەخاتە ڕوو: «ناسەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەرنجی نێودەوڵەتی لە ئۆکرانیا دوور دەخاتەوە، کە ئەمەش سەرکەوتنێکی ناڕاستەوخۆیە بۆ پوتین. سەرەڕای ئەوەش، بەرزبوونەوەی نرخی وزە توانای ئەو بۆ بەردەوامیدان بە ئابوورییەکەی لە بەرامبەر سزاکاندا بەهێز دەکات. ئەمە گرفتێکە بۆ ڕۆژئاوا: یان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەقامگیر بکات لەگەڵ ئەگەری کەمکردنەوەی فشاری ئابووری لەسەر ڕووسیا، یان ڕێگە بدات گرژییەکان بەردەوام بن بە لێکەوتەی نەزانراو بۆ ئابووری جیهانی.» ئەم شیکارییە ڕووناکی دەخاتە سەر ئاڵۆزیی پەیوەندییە جیۆپۆلیتیکییە ئێستاییەکان.

جگە لە لایەنی ئابووریی پوخت، گرژییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سوودێکی دیپلۆماسی و ستراتیژی بۆ ڕووسیا دابین دەکەن. مۆسکۆ پەیوەندییەکی دووڕوو و پراگماتیکی لەگەڵ ئێراندا هەیە، کە هاوبەشێکی سەرەکییە لە ناوچەکەدا، بە تایبەتی لە سووریا. بەهێزکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ تاران، کە پێشتر لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕی سەربازی و تەکنۆلۆژییەوە بینراوە، لە بەرامبەر دوژمنایەتییەکی ڕۆژئاوایی هاوبەشدا، دەتوانێت زیاتر چڕ ببێتەوە. ڕووسیا دەتوانێت خۆی وەک نێوەندگیرێکی ئەگەری، یان لانیکەم یاریزانێکی پێویست، لە چارەسەرکردنی ئەم ململانێیانەدا دابنێت، بە ئامانجی لاوازکردنی کاریگەریی ئەمریکا و ئەوروپا لە ناوچەکەدا.

بەڵام ئەم دۆخە بێ مەترسی نییە بۆ ڕووسیا. زیادبوونێکی گەورە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەتوانێت بازاڕە جیهانییەکان زیاتر ناسەقامگیر بکات، نەک تەنها لە ڕووی نرخی وزەوە، بەڵکو بە تێکدانی زنجیرەکانی دابینکردنی جیهانی و دووبارە هەڵگیرساندنەوەی هەڵاوسان. قەیرانێکی ئابووری جیهانی، کە بەهۆی قەیرانێکی گەورەی وزەوە دروست دەبێت، لە کۆتاییدا کاریگەری لەسەر خواست لەسەر هایدرۆکاربۆنەکانی ڕووسیا دەبێت، تەنانەت بە نرخە بەرزەکانیشەوە. سەرەڕای ئەوەش، تێوەگلانی زۆر ڕاستەوخۆ یان پشتیوانییەکی زۆر بەهێز بۆ ئێران دەتوانێت ببێتە هۆی لێکەوتەی دیپلۆماسی و سزای زیاتر، هەرچەندە ڕووسیا لە ئێستاوە یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین سزایان بەسەردا سەپێنراوە لە جیهاندا.

کاریگەری لەسەر هاوسەنگیی هێزیش دەبێت لەبەرچاو بگیرێت. ئەگەر ویلایەتە یەکگرتووەکان زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گیرۆدە ببن، ئەوا دەتوانێت توانایان بۆ پشتگیریکردنی ئۆکرانیا لاواز بکات، کە ئەمەش سوودێکی ڕاستەوخۆ دەبێت بۆ ڕووسیا. هاوکات، چین، وەک بەکاربەرێکی گەورەی وزە، دۆخەکە بە نیگەرانییەوە دەبینێت، چونکە بەرزبوونەوەیەکی درێژخایەنی نرخەکان دەتوانێت گەشەی ئابوورییەکەی پەک بخات، ئەمەش فاکتەرێکە کە مۆسکۆ ناتوانێت چاوی لێ بپۆشێت بە لەبەرچاوگرتنی گرنگیی پەکین وەک کڕیارێکی وزە و هاوبەشێکی ستراتیژی.

لە کۆتاییدا، ناسەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا زنجیرەیەک سوودی تاکتیکی و ئابووری کورتخایەن بۆ ڤلادیمێر پوتین دەڕەخسێنێت، بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی زیادبوونی داهاتەکانی نەوت و دوورخستنەوەی سەرنجی نێودەوڵەتییەوە. سەرەڕای ئەوەش، ئەم دەستکەوتانە بە شێوەیەکی بنەڕەتی پەیوەستن بە ناوچەیەکی زۆر نادڵنیاوە و دەتوانن لەگەڵ مەترسییە گەورەکاندا بن، بە تایبەتی ناسەقامگیرییەکی ئابووری جیهانی کە لە کۆتاییدا دەتوانێت زیان بە بەرژەوەندییەکانی ڕووسیا بگەیەنێت. شەڕ لە ئێراندا، ئەگەر گەشە بکات، «براوەیەکی» ئاشکرا بەرهەم ناهێنێت، بەڵکو یاریزانێک کە توانای مانۆڕکردنی هەیە لەناو فەوزایەکدا کە لێکەوتەکانی هێشتا بۆ هەموو لایەنەکان نادیارن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری