کۆستاریکا: لۆرا فێرناندێز، پارێزگار، سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە ھەڵبژاردن

کۆستاریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

کۆستاریکا ڕوو لە ڕاستە: لۆرا فێرناندێز بە پلاتفۆرمێکی دژە تاوان سەرۆکایەتی بەدەستھێنا

سان خوسێ، کۆستاریکا – لە گەشەسەندێکی گرنگی سیاسی بۆ ئەمریکای ناوەڕاست، کۆستاریکا خۆی ئامادە دەکات بۆ پێشوازی لە دووەم سەرۆک ژنی خۆی، لۆرا فێرناندێز، دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنی گشتی. فێرناندێز، کەسایەتییەکی پارێزگار و پۆپۆلیستە و پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ سەرۆکی ئیستا، ڕۆدریگۆ چاڤێز، ھەیە. سەرکەوتنەکەی وەک ڕەنگدانەوەیەک بۆ ئاراستەیەکی ڕاستڕەوی فراوانتر لە ئەمریکای لاتین سەیر دەکرێت، کە زۆرجار لەلایەن بێزاری دەنگدەران لە بەرامبەر شکستی حکومڕانی و زیادبوونی تاوانەوە وروژێنراوە. بەڵێنی سەرەکی بانگەشەی ئەو بۆ جێبەجێکردنی ڕێوشوێنی توند دژ بە تاوانی پەیوەست بە ماددە ھۆشبەرەکان، وەک دەردەکەوێت، کاردانەوەیەکی قووڵی لای دەنگدەران دروست کردووە.

ئەنجامە سەرەتاییەکانی دادگای باڵای ھەڵبژاردن (TSE)، کە ٩٤%ی دەنگەکانیان ژمێردراوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە فێرناندێز نزیکەی نیوەی دەنگەکانی بەدەستھێناوە، و بە ئاسانی لە %٤٠ی پێویست بۆ خۆبەدوورگرتن لە خولێکی دووەم تێپەڕاندووە. ئەو %٤٨.٣ی دەنگەکانی بەدەستھێناوە، کە ئەمەش پێگەی بۆ بوون بە سەرۆکی داھاتووی وڵاتەکە پتەو دەکات. جگە لە سەرکەوتنی سەرۆکایەتی، پارتی فێرناندێز، پارتی گەلی سەربەخۆ (Partido Soberano Popular)، چاوەڕوان دەکرێت زۆرینەی چڕوپڕ لە پەرلەمانی ٥٧ کورسی بەدەستبھێنێت، کە پێشبینی دەکرێت ٣٠ کورسی بەدەستبھێنێت، ئەمەش زیادبوونێکی بەرچاوە بە بەراورد بە ھەشت کورسی ئێستایان. ئەم باڵادەستییە یاسادانەرە چاوەڕوان دەکرێت فێرناندێز بەتواناتر بکات بۆ جێبەجێکردنی بەرنامەی سیاسەتەکانی.

لە بەرامبەردا، کاندیدە سەرەکییەکانی دیکە بە شێوەیەکی بەرچاو لە فێرناندێز دواکەوتن. ئابووریناس، ئالڤارۆ ڕامۆس، نزیکەی یەک سێیەمی دەنگەکانی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا ئەندازیار و یەکەم خێزانی پێشوو، کلاودیا دۆبلێس، کەمتر لە %٥ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. ئەم جیاوازییە گەورەیە لە ئەنجامەکاندا، سەرکەوتنی فێرناندێز لە ڕاکێشانی دەنگدەرانی نیگەران لەسەر ئاسایش و داھاتووی ئابووری وڵاتەکە، دووپات دەکاتەوە.

سەرکەوتنەکەی فێرناندێز نموونەیەکە بۆ گۆڕانکارییەکی سیاسی فراوانتر کە لە ئەمریکای لاتیندا ڕوودەدات. ھەڵبژاردنەکانی ئەم دواییە لە وڵاتانی وەک چیلی، بۆلیڤیا، ئەرجەنتین و ھۆندووراس، پارتی پارێزگارانیشیان بەهێزتر کردووە، زۆرجار بەھۆی توڕەیی گشتی لە شکستی حکومڕانی و تاوانی بەردەوامەوە. کۆستاریکا، کە لە ڕابردوودا بە بوونی جێگیری دیموکراسی و نەریتی ئاشتیانە لە ناوچەیەکی پڕ لە کێشەدا ناسرابوو، ئێستا لەگەڵ ڕۆڵی خۆی وەک بازگەیەکی بازرگانی ماددە ھۆشبەرە جیھانییەکاندا دەستی کردووە بە ململانێ. ئەمەش بووەتە ھۆی زیادبوونی بەرچاوی توندوتیژی، کە ڕێژەی کوشتن لە شەش ساڵی ڕابردوودا %٥٠ زیادی کردووە و گەیشتووەتە ١٧ حاڵەت لە ھەر ١٠٠،٠٠٠ کەسێکدا، کە زۆربەیان دەگەڕێتەوە بۆ ناکۆکیی نێوان کارتیلەکانی مەکسیک و کۆڵۆمبیا.

فێرناندێز، کە وەک خوێندکار و بەرپرسی پێشووی نووسینگەی سەرۆک چاڤێز وەسف دەکرێت، بەڵێنی داوە کە سیاسەتە ئەمنییە توندەکانی ئەو بەردەوام بکات. بەرنامەی ئەو بریتییە لە ئەگەری دامەزراندنی سەرۆکی پێشووی خۆشەویست لە حکومەتەکەیدا، بۆ سوودوەرگرتن لە بنکەی پشتیوانی ئەو. یاسای ئێستای کۆستاریکا ڕێگری لە چاڤێز دەکات کە بۆ ماوەی ھەشت ساڵ دوای کۆتایی ھاتنی ماوەی ئێستای لە پۆستدا نەبێت، ناکرێت خۆی بۆ وەرگرتنی پۆستێکی نوێ کاندید بکات.

لە وتاری سەرکەوتنەکەیدا، فێرناندێز ڕایگەیاند کە گۆڕانکارییە چاوەڕوانکراوەکان "قووڵ و بێگەردانە" دەبن، و ئاماژەی بە مەبەستی خۆی دا کە "سەردەمێکی سیاسی نوێ" بۆ کۆستاریکا دەستپێبکات. ئەو ئاماژەی بە چەمکی دروستکردنی "کۆماری سێیەم" کرد، کە ئەم سەردەمەی ئێستا بە جیاواز لە "کۆماری دووەم" دادەنێت کە لە ساڵی ١٩٤٨ دوای جەنگی ناوخۆ دامەزراوە. ھەروەھا بەڵێنی "تێکۆشانی بێ وچانی" دا بۆ دڵنیابوون لەوەی کە کۆستاریکا لەسەر ڕێگای "گەشەی ئابووری، ئازادی، و لەسەر ھەموویان، پێشکەوتنی گەلی ئێمە" بەردەوام بێت. لەکاتێکدا بەڵێنی پابەندبوون بە دەستوور دا، بەرزبوونەوەکەی ھەندێک گفتوگۆ و نیگەرانیشی لەسەر ئەگەری ھەوڵەکانی داھاتوو بۆ گۆڕینی سنوورەکانی ماوەی سەرۆکایەتی، وروژاندووە.

بابەتی سەرەکی کە سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی فێرناندێزی بەدەستھێنا، نیگەرانی بڵاوبووەوە لەسەر تاوان بوو. ڕاپرسییەکان بەردەوام ئاماژەیان بەوە کردووە کە تاوان و ئاسایش یەکەمین پێشینەی ٣.٧ ملیۆن دەنگدەری مافی دەنگدانی کۆستاریکا بوون. فێرناندێز بە ئاشکرا ستایشی خۆی بۆ ستراتیژی سەرۆکی ئێلسالڤادۆر، نایب بووکێلی، دەربڕیوە و نیازی خۆی بۆ لاسایی کردنەوەی ئەو نیشانداوە. ڕێبازی بووکێلی، کە بە دەستگیرکردنی بەکۆمەڵی گومانلێکراوانی ئەندامانی گرووپە تاوانکارەکان بەبێ تۆمەتی فەرمی تایبەتمەندە، دانراوە کە ڕێژەی تاوان لە ئێلسالڤادۆر بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردووەتەوە، ھەرچەندە ڕەخنەی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤیشی لەسەر پرۆسەی یاسایی و ئازادییە مەدەنییەکان لێکەوتووەتەوە.

لە ڕووی مێژووییەوە، تەنھا یەک ژن، لۆرا چینچیلا (سەرۆک لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤)، لە کۆستاریکا، وڵاتێک کە ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٥ ملیۆن کەسە، پۆستی سەرۆکی وەرگرتووە. ھەڵبژاردنی فێرناندێز تەنھا ناگۆڕێت بۆ گۆڕانکارییەکی سیاسی گرنگ بەرەو ڕاست، بەڵکوو ساتێکی دیاریکراویشە بۆ سەرکردایەتی ژنان، چونکە لەژێر ئاڵایەکی پارێزگاردا کە بە توندی لەسەر ئاسایش چڕبووەتەوە.

قورسترین ئەرک کە سەرۆک ھەڵبژێردراو فێرناندێز ڕووبەڕووی دەبێتەوە، بریتی دەبێت لە ھاوسەنگکردنی وردی نێوان جێبەجێکردنی چاکسازییە ئەمنییە بەڵێندراوەکانی و پاراستنی دامەزراوە دیموکراسییەکان و تۆماری مافی مرۆڤی کۆستاریکا. چارەسەرکردنی ھۆکارە ئابووری و کۆمەڵایەتییە بنەڕەتییەکانی کە ھۆکارن بۆ تاوان، بۆ سەرکەوتنی درێژخایەنی ئیدارەکەی و پێشکەوتنی بەردەوامی وڵاتەکە، گرنگ دەبێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری