گوتوبێژە باڵاکانی ئەمریکا و ئێران لە عومان لە ناوەڕاستی گرژییە هەرێمییەکاندا بەڕێوەدەچن

عومان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

گوتوبێژە باڵاکانی ئەمریکا و ئێران لە عومان لە ناوەڕاستی گرژییە هەرێمییەکاندا بەڕێوەدەچن

مەسقەت، عومان – لە ناوەڕاستی دۆخێکی ناسەقامگیردا کە پێکدادانە سەربازییەکان و لێدوانی توندتری ئەم دواییەی تێدایە، بڕیارە گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا ڕۆژی هەینی لە عومان بەڕێوەبچێت. ئەم هاوکارییە دیپلۆماسییە گرنگە، کە لەلایەن وەزیری دەرەوەی ئێران عەباس عەراقچی و بەرپرسانی ئەمریکاوە پشتڕاست کراوەتەوە، پێشکەوتنێکی بەرچاوە لە پەیوەندییە گرژەکانی نێوان واشنتۆن و تاراندا. بڕیارە گفتوگۆکان تەنها چەند ڕۆژێک دوای ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی ئەمریکا بەڕێوەبچن کە تێیدا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی لەسەر دەریای عەرەب خرایە خوارەوە و هێزەکانی ئێران بەپێی ڕاپۆرتەکان هەڕەشەیان لە کەشتییەکی بازرگانیی هەڵگری ئاڵای ئەمریکا لە گەرووی هورمز کرد، ئەمەش جەخت لەسەر ژینگەی ناسەقامگیری ئەمنی دەکاتەوە.

سەرچاوەکانی نزیک لە بابەتەکە، لەوانەش دیپلۆماتکارێکی عەرەبی، ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێران بە شێوەیەکی چالاکانە هەوڵی داوە بۆ ئەم دانوستانە ڕاستەوخۆیانە، بەبێ تێپەڕاندنی نێوەندگیرە سێیەمە باوکانەکان. ئەم فۆرماتە بۆ ماوەیەکی درێژ خواستی ئەمریکا بووە، بەتایبەتی لەژێر ئیدارەی ئێستادا، کە بە بەردەوامی داوای پەیوەندی ڕاستەوخۆی کردووە بۆ چارەسەرکردنی چەندین پرسی ئاڵۆز. پایتەختی عومان، مەسقەت، وەک شوێنی هەڵبژێردراو دەرکەوتووە دوای ناکۆکییە سەرەتاییەکان لەسەر شوێن و پارامەترەکان، لەگەڵ ئەوەی تورکیا بەپێی ڕاپۆرتەکان بژاردەیەکی پێشووتر بووە کە ئێران ڕەتیکردووەتەوە.

کارنامەی ئەم گفتوگۆیانە وەک خاڵێکی مشتومڕ ماوەتەوە. لەکاتێکدا پۆستەکەی وەزیری دەرەوەی ئێران عەراقچی لە سۆشیال میدیادا بە تایبەتی ئاماژەی بە گفتوگۆکان وەک "گفتوگۆی ئەتۆمی" کرد، بەڵام ئامانجەکانی ئەمریکا فراوانترن. واشنتۆن ئارەزووی خۆی دەربڕیوە بۆ ئەوەی بابەتگەلێک بگرێتەوە کە لە دەرەوەی تواناکانی ئەتۆمی ئێرانن، لەوانەش پڕۆگرامی مووشەکی بالیستی و چالاکییە هەرێمییە فراوانترەکانی، کە ئەمریکا بە ئاڵۆزکەر دەزانێت. ئەم جیاوازییە لە ئامانجە سەرەتاییە ڕاگەیەندراوەکاندا، ئاستەنگە سروشتییەکان لە بەدەستهێنانی پێشکەوتنە گشتگیرەکاندا دەردەخات.

جووڵە هەرێمییەکان کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر پاڵپێوەنانی دیپلۆماسی هەیە. بەپێی ڕاپۆرتەکان، سەرکردەکانی لانیکەم نۆ وڵاتی عەرەبی و موسڵمان داوایان لە ئیدارەی ئەمریکا کردووە کە دەستبەرداری کەناڵە دیپلۆماسییەکان نەبێت، ئەمەش نیگەرانییەکی بەرفراوانی لەسەر ئەگەری زیادبوونی گرژییە سەربازییەکان ڕەنگدەداتەوە. بەڵام، بەشداری وردی لایەنە هەرێمییەکان لە گفتوگۆکانی مەسقەتدا نادیارە. لەکاتێکدا عومان میوانداری گفتوگۆکان دەکات، پشتڕاست نەکراوەتەوە کە ئایا وڵاتانی تر وەک نێوەندگیر کار دەکەن یان کۆبوونەوەکە تەنها دوولایەنە دەبێت. بەتایبەتی، سعودیە پشتڕاستی کردووەتەوە کە بەشداری ناکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ تۆڕی ئاڵۆزی هاوپەیمانێتی و ڕکابەرییەکان.

هەوڵە دیپلۆماسییەکان لە ناوەڕاستی هەڵوێستی سەربازیی زیادبوودا بەڕێوەدەچن. ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو بوونی دەریایی خۆی لە نزیک ئێران زیاد کردووە، کە کەشتیی هەڵگری فڕۆکەی یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن، چەندین وێرانکەر و کەشتی جەنگی کەنار دەریای لە دەریای عەرەب، دەریای سوور و کەنداوی فارس بڵاوکردووەتەوە. ئەم پەرەسەندنە، کە لەلایەن ئیدارەی ئەمریکاوە وەک ڕێوشوێنێکی خۆپارێزی وەسف کراوە، هاوکاتە لەگەڵ ئاژاوەی ناوخۆیی بەردەوام لە ئێران، کە بەپێی ڕاپۆرتەکان، خۆپیشاندانە بەرفراوانەکانی مانگی کانوونی یەکەم بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی هەزاران کەس لە سەرکوتکردنێکی حکومیدا. ئیدارەی ئەمریکا پەیوەندیی خۆی لەگەڵ ئێران ڕاستەوخۆ بە داواکارییەکانی کۆتاییهێنان بە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی و وەستاندنی توندوتیژی دژی خۆپیشاندەرانەوە بەستووەتەوە.

ڕووداوە سەربازییەکانی ئەم دواییە بێ گومان مەترسییەکانی زیاتر کردووە. ڕۆژی سێشەممە، فڕۆکەیەکی جەنگی ئەمریکی F-35C، کە لە کەشتیی یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵنەوە کار دەکات، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانیی جۆری شاھید-139ی ڕاگرت و خستە خوارەوە، کە فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا وەک "بەشێوەیەکی دوژمنکارانە" نزیکبوونەوەی لە کەشتیی هەڵگرەکە لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا وەسف کردبوو. چەند کاتژمێرێک دواتر، بەپێی ڕاپۆرتەکان، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی و دوو بەلەمی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی هەڕەشەیان لە کەشتییەکی بازرگانیی هەڵگری ئاڵای ئەمریکا، کەشتیی M/V Stena Imperative بوو، لە گەرووی هورمز، کە ڕێگایەکی گرنگی گواستنەوەی دەریایی جیهانییە. دۆخەکە تەنها دوای ئەوەی کەشتیی یو ئێس ئێس مەککۆڵ بە پشتیوانی ئاسمانی دەستوەردانی کرد، هێور کرایەوە، ئەمەش جەخت لەسەر ئەو هەڵەی کەمە دەکاتەوە کە لە ناوچەکەدا هەیە.

گومانەکانی هاوپەیمانە سەرەکییەکانی ئەمریکا دیمەنی دیپلۆماسی زیاتر ئاڵۆز دەکات. بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ نێردەی ئەمریکا ستیڤ ویتکۆف، بێ متمانەیی قووڵی خۆی لەسەر پابەندبوونەکانی ئێران دەربڕی، جەختی لەوە کردەوە کە ناتوانرێت پشت بە بەڵێنەکانی ببەسترێت. ئەم هەستە نیگەرانییە گشتییەکانی ئیسرائیل لەبارەی هەر ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسییەوە ڕەنگدەداتەوە کە لەوانەیە هەڕەشەکانی ئێران بە تەواوی بێ کاریگەر نەکات. مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، لەکاتێکدا ئامادەیی خۆی بۆ گفتوگۆ دەربڕی، بەڵام قورسایی گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی قبوڵ کرد و ڕایگەیاند: "دڵنیا نیم بتوانن لەگەڵ ئەم کەسانە بگەنە ڕێککەوتنێک، بەڵام هەوڵ دەدەین بزانین."

لێدوانەکانی دوایی سەرۆک ترامپیش چینی دیکەی توندی بۆ دۆخەکە زیاد کردووە. لە چاوپێکەوتنەکاندا، ئێرانی لە دەستپێکردنەوەی پڕۆگرامە ئەتۆمییەکەی لە شوێنێکی نوێدا ئاگادار کردەوە و هەڕەشەی "شتە زۆر خراپەکانی" کرد ئەگەر ئەو جۆرە کارانە بکرێن. هەروەها ڕاستەوخۆ وتوویەتی بە ڕێبەری باڵای ئێران، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، کە "دەبێت زۆر نیگەران بێت." ئەم لێدوانانە جەخت لەسەر هەڵوێستێکی توندی ئەمریکا دەکەنەوە، کە بەدوای ئەوەدایە زۆرترین فشار بخاتە سەر، تەنانەت کاتێک کەناڵە دیپلۆماسییەکان کراوەن. لە بەرامبەردا، ڕێبەری باڵای ئێران هۆشداری داوە کە هەر هێرشێکی ئەمریکا "شەڕێکی هەرێمی" لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لێ دەکەوێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ سیاسەتی لێواری مەترسیداری بەرز کە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئێران پێناسە دەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری