سەرۆکی بازرگانی ژاپۆن داوا لە حکومەت دەکات زیاتر لەسەر نرخی یەن کار بکات

ژاپۆن - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

سەرۆکی بازرگانی ژاپۆن داوا لە حکومەت دەکات زیاتر لەسەر نرخی یەن کار بکات

هەڵوێستەکان لە کاتێکدایە کە یەنی لاوازی ژاپۆنی بەردەوامە لە زیانگەیاندن بە کۆمپانیا بچووكەکان، بەرزکردنەوەی تێچووی هاوردە و کەمکردنەوەی دەرفەتی زیادکردنی مووچە.

لە چەند هەفتەی ڕابردوودا، ژاپۆن شاهیدی لاوازبوونی بەردەوامی یەنی نیشتمانی بووە، ئەمەش بووەتە هۆی نیگەرانی قوڵ لە نێو بازرگانان و لێکۆڵەرانی ئابووری. سەرۆکی یەکێک لە ڕێکخراوە گەورەکانی بازرگانی ژاپۆن، کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، داوای لە حکومەتی ژاپۆن کرد کە هەنگاوی کاریگەرتر و بەپەلەتر بنێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دۆخە. ئەو گوتی: "ئێمە پێویستمان بە سیاسەتێکی دروست و چاوەڕوانکراو هەیە بۆ سەقامگیرکردنی نرخی یەن. لاوازی یەن کاریگەری ڕاستەوخۆی نەرێنی لەسەر توانای کۆمپانیاکانمان، بە تایبەتی کۆمپانیا بچووك و مامناوەندەکان، هەیە بۆ ئەنجامدانی چالاکییەکانیان و گەشەکردن."

یەکێک لەو هۆکارانەی کە زیاتر کاریگەریی هەیە، بەرزبوونەوەی تێچووی هاوردەیە. ژاپۆن پشت بە هاوردەکردنی زۆرێک لە پێداویستییە بنەڕەتییەکان دەبەستێت، وەک سوتەمەنی، خۆراک، و ماددە خاوەکان. کاتێک یەن لاواز دەبێت، نرخی ئەم شتانە بە دراوی بیانی بەرزتر دەبێتەوە، کە ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی خەرجی بۆ کۆمپانیا و لە کۆتاییدا بۆ истеعاملکاران. ئەم بارگرانییە ئابوورییە، بە تایبەتی لەم سەردەمەی کە جیهان لەگەڵ هەڵاوساندایە، بارودۆخەکە قورستر دەکات.

سەرەڕای ئەوەش، لاوازی یەن توانای کۆمپانیاکان بۆ زیادکردنی مووچەی کارمەندەکانیان کەم دەکاتەوە. لە ژاپۆن، هەوڵێک هەیە بۆ زیادکردنی مووچە بۆ ئەوەی بەرهەمهێنان و خواست زیاد بکات، بەڵام تێچووی بەرز و بێ سەقامگیری نرخی دراو، ئەم هەوڵانە لاواز دەکات. کۆمپانیاکان ناچارن خەرجییەکان کەم بکەنەوە، و ئەمەش زۆرجار مانای ئەوەیە کە توانایان بۆ زیادکردنی مووچە یان تەنانەت پاراستنی ئاستی ئێستای مووچە کەم دەبێتەوە. ئەمەش کاریگەری لەسەر باری ژیانی خەڵک و خواست لە بازاڕدا دەکات.

لێکۆڵەرانی ئابووری ئاماژە بە چەند هۆکارێک دەکەن بۆ لاوازی یەن. یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکان بریتییە لە جیاوازی لە سیاسەتی دراوی نێوان ژاپۆن و وڵاتانی دیکە. لە کاتێکدا زۆرێک لە بانکی ناوەندییەکانی جیهان، وەک بانکی ناوەندی ئەمریکا (فیدراڵی)، نرخی سوودیان بەرزکردووەتەوە بۆ کۆنترۆڵکردنی هەڵاوسان، بانکی ناوەندی ژاپۆن (BOJ) سیاسەتێکی دراوی تەشریقی (lax)ی پەیڕەو کردووە، بەمەبەستی هاندانی ئابووری. ئەم جیاوازییە لە نرخی سوود، سەرمایەداران ڕادەکێشێت بۆ وڵاتانی خاوەن نرخی سوودی بەرزتر، ئەمەش خواست لەسەر یەن کەم دەکاتەوە و نرخی دادەبەزێنێت.

هەروەها، دۆخی ئابووری جیهانی و ناڕوونییە سیاسییەکان ڕۆڵێکیان هەیە. گەڕانەوەی قەیرانە جیهانییەکان، وەک گرژییەکانی نێودەوڵەتی و کێشەکانی دابینکردنی زنجیرە، کاریگەری لەسەر بازاڕەکان دروست دەکات و دەکرێت ببێتە هۆی هەڵاتنی سەرمایە لە بازاڕە لاوازەکان یان بازاڕە پێشبینیکراوەکان، وەک ژاپۆن. یەن، کە پێشتر وەک دراوێکی سەلامەت (safe-haven) دادەنرا، ئێستا بەهۆی ئەو هۆکارانەی سەرەوە، ئەو تایبەتمەندییەی لاواز بووە.

بۆ وەڵامدانەوە بەم دۆخە، حکومەتی ژاپۆن و بانکی ناوەندی ڕووبەڕووی فشارێکی زۆر دەبنەوە. هەندێک داوا دەکەن بانکی ناوەندی سیاسەتەکەی بگۆڕێت و نرخی سوود بەرز بکاتەوە، بەڵام ئەم هەنگاوە مەترسییەکانی خۆی هەیە، چونکە دەکرێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی گەشەی ئابووری و زیادبوونی بارگرانی قەرز بۆ حکومەت و کۆمپانیاکان. لایەنگرانی سیاسەتی ئێستا پێیان وایە پێویستە چاوەڕوان بکرێت تاوەکوو گەشەی ئابووری ناوخۆیی جێگیر ببێت و دواتر گۆڕانکاری بکرێت.

لە لایەکی دیکەوە، حکومەت دەتوانێت سیاسەتی دارایی بەکاربهێنێت. ئەمەش دەکرێت بریتی بێت لە هاندان بۆ کۆمپانیاکان بۆ زیادکردنی بەرهەمە ناوخۆییەکان، کەمکردنەوەی پشت بەستن بە هاوردە، یان پێشکەشکردنی یارمەتی ڕاستەوخۆ بۆ ئەو کۆمپانیایانەی کە زیاترین زیان لە لاوازی یەن دەبینن. هەروەها، دەکرێت حکومەت هەوڵی دیپلۆماتیک بدات لەگەڵ وڵاتانی دیکە بۆ سەقامگیرکردنی بازاڕەکان یان ڕێکخستنی نرخەکان.

ئەو سەرۆک بازرگانەی کە قسەی کرد، جەختی لەسەر پێویستی هەماهەنگی نێوان حکومەت و کەرتی تایبەت کردەوە. ئەو گوتی: "پێویستە ئێمە پێکەوە کار بکەین. حکومەت دەبێت ڕێگاکانی چارەسەر بدۆزێتەوە، و ئێمەش وەک بازرگانان دەبێت خۆمان لەگەڵ بارودۆخەکە بگونجێنین و ستراتیژی نوێ دابنێین. بەڵام بێ پاڵپشتی حکومەت، ئەم گۆڕانکارییەکانە زەحمەت دەبێت."

لێکۆڵەرەکان پێشبینی دەکەن کە دۆخی یەن تا چەند مانگێکی دیکە بەم شێوەیە بمێنێتەوە، ئەگەر گۆڕانکاری گەورە لە سیاسەتەکانی بانکی ناوەندی ژاپۆن یان بانکی ناوەندییەکانی دیکەدا ڕووینەدات. لەم نێوانەدا، کۆمپانیا بچووكەکان و истеعاملکاران لە ژاپۆن ناچارن بەردەوام بن لە مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەرییە نەرێنییەکانی نرخی لاوازی یەن، لە کاتێکدا چاوەڕوانی هەنگاوی کاریگەر لە لایەن بەرپرسانی وڵاتەوەن.

ئەم دۆخە نەک تەنها کاریگەری لەسەر ژاپۆن هەیە، بەڵکو کاریگەری نێودەوڵەتیشی هەیە. لاوازی یەن دەکرێت وڵاتانی دیکە ناچار بکات کە هەمان ڕێگای دراوی خۆیان پەیڕەو بکەن یان کاریگەری لەسەر بازاڕی دراوی جیهانی دروست بکات. بۆیە، چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە بۆ ژاپۆن گرنگە، بەڵام هەروەها بۆ سەقامگیری ئابووری جیهانیش گرنگە.

لە کۆتاییدا، داواکارییەکان بۆ هەنگاوی خێراتر لە لایەن حکومەتەوە، نیشانەی ئەوەیە کە بارودۆخەکە گەیشتووەتە ئاستێک کە پێویستی بە بڕیاری جددی هەیە. سەرەڕای ئەوەی کە چارەسەرەکان ئاسان نین و مەترسییەکانی خۆیان هەیە، بێکاربوونی حکومەت دەکرێت بارودۆخەکە خراپتر بکات و زیانی زیاتر بە ئابووری ژاپۆن بگەیەنێت.

ئەرشیفی هەواڵەکانی Ekhbary