دۆناڵد ترەمپ کێڤن وارشی گۆڕدراو بۆ سەرۆکایەتی بانکی ناوەندیی فیدراڵی هەڵدەبژێرێت: سەربەخۆیی بانکەکە لەبەردەم هەڕەشەدایە

واشنتۆن - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دۆناڵد ترەمپ کێڤن وارشی گۆڕدراو بۆ سەرۆکایەتی بانکی ناوەندیی فیدراڵی هەڵدەبژێرێت: سەربەخۆیی بانکەکە لەبەردەم هەڕەشەدایە

لە بڕیارێکی پڕ بایەخدا کە دەکرێت کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ئابووریی ئەمریکا و جیهان هەبێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کێڤن وارش، حاکمی پێشووی بانکی ناوەندیی فیدراڵی (Federal Reserve)، وەک یەکێک لە کاندیدە سەرەکییەکان بۆ سەرۆکایەتی ئەو دامەزراوە داراییە گرنگە هەڵبژارد. ئەم هەڵبژاردنە لە کاتێکدایە کە زۆرێک لە چاودێران و ئابووریناسان نیگەرانی خۆیان دەردەبڕن لەبارەی داهاتووی سەربەخۆیی فیدراڵی ڕیزێرڤ لە دەستێوەردانی سیاسی، کە بە درێژایی دەیان ساڵ وەک بنەمایەکی سەرەکی بۆ جێگیریی ئابووریی وڵاتەکە سەیر کراوە.

کێڤن وارش، کە لە ساڵانی ٢٠٠٦ تا ٢٠١١ وەک حاکمی فیدراڵی ڕیزێرڤ خزمەتی کردووە، لە کاتی قەیرانی دارایی جیهانی ساڵی ٢٠٠٨دا ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو. ئەو بە یەکێک لە گەنجترین حاکمەکانی مێژووی فیدراڵی ڕیزێرڤ دادەنرێت و لەو کاتەوە بیروباوەڕ و دیدگاکانی بۆ سیاسەتی دراوی گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە. زاراوەی "وارشی گۆڕدراو" (reinvented Kevin Warsh) ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە دیدگای ئابووریی ئەودا، بەتایبەتی دوای وازهێنانی لە پۆستەکەی. ئەو ئێستا زیاتر ڕەخنەگرە لە سیاسەتەکانی فراوانکردنی دراوی کە لەلایەن فیدراڵی ڕیزێرڤەوە پەیڕەو کراون، وەک کەمکردنەوەی ڕێژەی سوو و پڕۆگرامی کڕینی سەرمایە (Quantitative Easing – QE)، و داوای کەمکردنەوەی قەبارەی بودجەی بانکەکە و گەڕانەوە بۆ سیاسەتێکی دراوی توندتر دەکات. ئەم دیدگایە لەگەڵ ئارەزووی ترەمپ بۆ کەسایەتییەک کە لەوانەیە زیاتر لەگەڵ سیاسەتەکانی ئەودا بگونجێت، هاوتایە.

ڕۆڵی فیدراڵی ڕیزێرڤ و گرنگیی سەربەخۆییەکەی

فیدراڵی ڕیزێرڤ وەک بانکی ناوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەرکێکی دووانیی هەیە: پاراستنی جێگیریی نرخ و بەدەستهێنانی بەرزترین ئاستی دامەزراندن. بۆ جێبەجێکردنی ئەم ئەرکانە، چەندین ئامرازی سیاسەتی دراوی بەکاردەهێنێت، لەوانە دیاریکردنی ڕێژەی سوو، کڕین و فرۆشتنی سەرمایەی حکومی لە بازاڕی کراوەدا، و ڕێکخستنی سیستەمی بانکی. سەربەخۆیی فیدراڵی ڕیزێرڤ یەکێکە لە بنەما هەرە گرنگەکان کە ڕێگە بە بانکەکە دەدات بڕیارە داراییەکان لەسەر بنەمای زانستیی ئابووری و دوور لە فشارە سیاسییە کورتخایەنەکان بدات. ئەم سەربەخۆییە وایکردووە کە فیدراڵی ڕیزێرڤ بتوانێت بڕیارە ناخۆشەکانیش بدات، وەک بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوو لە کاتی هەڵئاوساندا، تەنانەت ئەگەر ئەم بڕیارانە لەگەڵ ئارەزووی سیاسەتمەداران نەگونجێن. مێژوو سەلماندوویەتی کە کاتێک بانکە ناوەندییەکان سەربەخۆیی خۆیان لەدەست دەدەن و دەکەونە ژێر کاریگەریی حکومەتەکان، ئەوا زۆر جار تووشی هەڵاوسان و ناجێگیریی ئابووری دەبن.

لەم ساڵانەی دواییدا، بەتایبەتی لە دوای قەیرانی ساڵی ٢٠٠٨، فیدراڵی ڕیزێرڤ سیاسەتێکی دراوی زۆر نەرم و فراوانکەری گرتەبەر بۆ ڕزگارکردنی ئابووریی ئەمریکا. ئەم سیاسەتانە توانییان ئابوورییەکە لە داڕمان بپارێزن و بووژانەوەیەک دروست بکەن، بەڵام هاوکات ڕەخنەی زۆریشیان لێکەوتەوە لەلایەن هەندێک ئابووریناس و سیاسەتمەدارەوە، کە پێیانوابوو ئەم سیاسەتانە دەکرێت لە درێژخایەندا ببنە هۆی هەڵاوسان و دروستبوونی بڵقی دارایی. کێڤن وارش یەکێک بوو لەو ڕەخنەگرانە، کە پێیوابوو فیدراڵی ڕیزێرڤ پێویستە بە خێرایی زیاتر سیاسەتەکانی ئاسایی بکاتەوە و قەبارەی بودجەکەی کەم بکاتەوە.

هەڕەشە لەسەر سەربەخۆیی فیدراڵی ڕیزێرڤ

یەکێک لە نیگەرانییە سەرەکییەکانی پاش هەڵبژاردنی سەرۆکی نوێ بۆ فیدراڵی ڕیزێرڤ، بریتییە لە هەڕەشە لەسەر سەربەخۆیی ئەو دامەزراوەیە. دۆناڵد ترەمپ لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا چەندین جار ڕەخنەی توندی لە جێنێت یەلن، سەرۆکی پێشووی فیدراڵی ڕیزێرڤ، گرتبوو و داوای کەمکردنەوەی ڕێژەی سووی دەکرد، بە پاساوی ئەوەی کە ڕێژەی سووی بەرز دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە گەشەی ئابووری. ئەم جۆرە لێدوانانە، کە پێشتر لە سەرۆکەکانی ئەمریکاوە کەمتر بیستراون، نیگەرانییەکی زۆری دروستکردووە لەبارەی ئەگەری دەستێوەردانی سیاسی لە بڕیارەکانی فیدراڵی ڕیزێرڤ. ئابووریناسان ترسیان لەوە هەیە کە سەرۆکێکی نوێ، ئەگەر لەگەڵ دیدگای سەرۆک کۆماردا هاوتاتر بێت، لەوانەیە کەمتر توانای خۆڕاگری لەبەردەم فشارە سیاسییەکاندا هەبێت، ئەمەش دەکرێت کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر متمانەی بازاڕەکان و جێگیریی دراوی ئەمریکا هەبێت.

سەربەخۆیی فیدراڵی ڕیزێرڤ تەنیا بابەتێکی تیۆری نییە، بەڵکو کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵک هەیە. بڕیارەکانی فیدراڵی ڕیزێرڤ کاریگەری لەسەر قەرزەکانی خانوو، قەرزەکانی ئۆتۆمبێل، قەرزەکانی خوێندن و تەنانەت نرخی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان هەیە. کاتێک بانکەکە سەربەخۆیە، دەتوانێت بڕیارەکان لەسەر بنەمای درێژخایەن و بۆ بەرژەوەندیی گشتی بدات، نەک لەسەر بنەمای کورتخایەن و بۆ بەدەستهێنانی دەنگی زیاتر لە هەڵبژاردنەکاندا. هەربۆیە، هەڵبژاردنی سەرۆکێکی نوێ بۆ فیدراڵی ڕیزێرڤ لەم کاتەدا، کە نیگەرانییەکان لەسەر سەربەخۆیی بانکەکە لە ئارادایە، بابەتێکی هەستیار و جیدییە.

کاریگەرییەکانی کاندیدبوونی وارش لەسەر سیاسەتی دراوی

ئەگەر کێڤن وارش پشتڕاست بکرێتەوە وەک سەرۆکی فیدراڵی ڕیزێرڤ، چاوەڕوان دەکرێت گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە ئاراستەی سیاسەتی دراویی ئەمریکادا ڕووبدات. وارش بە لایەنگری سیاسەتی دراوی توندتر ناسراوە، واتە بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوو بە خێرایی زیاتر و کەمکردنەوەی قەبارەی بودجەی فیدراڵی ڕیزێرڤ. ئەمە دەکرێت کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر بازاڕە داراییەکان، بەتایبەتی بازاڕی بۆند و پشکەکان، هەبێت. بەرزبوونەوەی ڕێژەی سوو دەکرێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی وەبەرهێنان و خاوبوونەوەی گەشەی ئابووری لە کورتخایەندا، بەڵام لە دیدگای وارشەوە، ئەمە پێویستە بۆ پاراستنی جێگیریی نرخ و ڕێگریکردن لە هەڵاوسانی داهاتوو. هەروەها، ئەو دەکرێت داوای کەمکردنەوەی ڕێساکانی سەر دامەزراوە داراییەکان بکات، بەتایبەتی بۆ بانکە گەورەکان، کە ئەمەش دەکرێت ببێتە هۆی گەشەکردنی زیاتری سێکتەری بانکی بەڵام هاوکات مەترسییەکانی قەیرانی دارایی زیاد بکات.

یەکێکی تر لە بوارە گرنگەکان کە وارش دەکرێت کاریگەریی لەسەر دابنێت، بریتییە لە پەیوەندییەکانی فیدراڵی ڕیزێرڤ لەگەڵ حکومەت. ترەمپ لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا بەردەوام داوای سیاسەتێکی دراوی نەرمتری دەکرد. ئەگەر وارش زیاتر لەگەڵ ئەم دیدگایەدا هاوتاتر بێت، ئەوا دەکرێت پەیوەندییەکی باشتر لە نێوان کۆشکی سپی و فیدراڵی ڕیزێرڤدا دروست ببێت، بەڵام ئەمەش دەکرێت بە زیانی سەربەخۆیی بانکەکە تەواو بێت. ئەم دۆخە هەستیارە پێویستی بە سەرۆکایەتییەکی بەهێز و دووربین هەیە کە بتوانێت هاوسەنگییەک لە نێوان پاراستنی سەربەخۆیی بانکەکە و کارکردن لەگەڵ ئیدارەی سەرۆکدا دروست بکات.

پرۆسەی پشتڕاستکردنەوە و داهاتووی ئابووریی ئەمریکا

پشتڕاستکردنەوەی کێڤن وارش وەک سەرۆکی فیدراڵی ڕیزێرڤ پێویستی بە ڕەزامەندیی ئەنجومەنی پیران (Senate) هەیە. لە کاتی دانیشتنەکانی پشتڕاستکردنەوەدا، چاوەڕوان دەکرێت وارش ڕووبەڕووی پرسیاری توند ببێتەوە لەبارەی دیدگاکانی بۆ سیاسەتی دراوی، سەربەخۆیی فیدراڵی ڕیزێرڤ، و چۆنیەتی مامەڵەکردنی لەگەڵ فشارە سیاسییەکاندا. دیموکراتەکان و هەندێک لە کۆمارییەکان لەوانەیە نیگەرانی خۆیان دەرببڕن لەبارەی ئەگەری دەستێوەردانی سیاسی لە بڕیارەکانی بانکەکە و کاریگەرییەکانی سیاسەتە توندەکانی وارش لەسەر گەشەی ئابووری و دامەزراندن.

داهاتووی ئابووریی ئەمریکا لە قۆناغێکی هەستیاردایە. لە کاتێکدا کە ئابوورییەکە بە گشتی لە بووژانەوەدایە، بەڵام هێشتا چەندین ئاستەنگی وەک هەڵاوسان، گەشەی نزم و ناجێگیریی بازاڕی کار لە ئارادایە. هەڵبژاردنی سەرۆکی نوێ بۆ فیدراڵی ڕیزێرڤ دەکرێت کاریگەرییەکی یەکلاکەرەوەی لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردنی ئابووریی ئەمریکا لەگەڵ ئەم ئاستەنگانەدا هەبێت. سەرۆکێکی نوێ پێویستە بتوانێت متمانەی بازاڕەکان بەدەست بهێنێت و هاوسەنگییەک لە نێوان پاراستنی جێگیریی نرخ و پشتگیریکردنی گەشەی ئابووریدا دروست بکات، لە کاتێکدا سەربەخۆیی دامەزراوەکە دەپارێزێت.

بە گشتی، هەڵبژاردنی کێڤن وارش بۆ سەرۆکایەتی فیدراڵی ڕیزێرڤ نیشانەی گۆڕانکارییەکی ئەگەرییە لە ئاراستەی سیاسەتی دراوی ئەمریکادا. ئەم بڕیارە نەک تەنیا کاریگەری لەسەر بازاڕە داراییەکان دەبێت، بەڵکو کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیدراڵی ڕیزێرڤ و کۆشکی سپی و تەنانەت لەسەر چۆنیەتی تێڕوانینی جیهان بۆ سەربەخۆیی دامەزراوە داراییەکان دەبێت. چاوەڕوان دەکرێت ئەم بابەتە ببێتە جێگەی سەرنجی زۆرێک لە چاودێرانی ئابووری و سیاسی لە مانگەکانی داهاتوودا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری