ڕاوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا جۆن بۆڵتن: "لووتکەی ترامپمان تێپەڕاندووە"

کوردستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕاوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا جۆن بۆڵتن: "لووتکەی ترامپمان تێپەڕاندووە"

جۆن بۆڵتن، ڕاوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە بە درێژایی ژیانی پیشەیی خۆی خزمەتی چەندین سەرۆکی کۆماریی کردووە، لە گفتوگۆیەکی نوێدا لەگەڵ ڕۆژنامەی ئەڵمانیی دێر شپیگڵ، شرۆڤەیەکی توندی لەسەر دۆناڵد ترامپ و ئایندەی سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان پێشکەش کرد. بۆڵتن، کە تەمەنی ٧٧ ساڵە و لە سەردەمی ڕۆناڵد ڕێگانەوە لەگەڵ هەموو سەرۆکە کۆمارییەکان کاری کردووە، بەتایبەتی لە ماوەی یەکەم خولی سەرۆکایەتیی ترامپدا وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانیی خزمەتی کرد، بەڵام دوای ١٧ مانگ بەهۆی ناکۆکییەکانەوە دەستی لەکار کێشایەوە. ناوبراو ئێستا لەژێر لێکۆڵینەوەدایە بە گومانی ئاشکراکردنی بەڵگەنامەی نهێنی، کە لە مانگی ئابی ڕابردوودا دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی (FBI) هەڵیکوتایە سەر ماڵەکەی و دواتر داواکاری گشتی دۆسیەی لەسەر تۆمار کرد، کە دۆسیەکە هێشتا بەردەوامە. لەم چاوپێکەوتنەدا، بۆڵتن تیشک دەخاتە سەر چەندین بابەتی گرنگی سیاسی و ستراتیژی، بەتایبەتی لەسەر پەیوەندییەکانی ترامپ لەگەڵ ڕووسیا و کاریگەریی بزووتنەوەی MAGA.

هەوڵەکانی ترامپ بۆ ئاشتی لە ئۆکراینا: تەنها وادەیەکی ترامپییە؟

سەرۆک دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاندبوو کە دەیەوێت تا کریسمس ڕێککەوتنێکی ئاشتی لە نێوان ڕووسیا و ئۆکراینا بەدەست بهێنێت. بۆڵتن بە گومانەوە سەیری ئەم هەوڵانە دەکات و بە 'وادەیەکی ترامپی' ناویان دەبات. ئەو پێی وایە کە ئەمە تەنها هەوڵێکە بۆ پاڵنانی دۆخەکە بەرەوپێشەوە، بەڵام ئۆکراینا و هاوپەیمانە ئەوروپییەکانی چەندین سازشیان کردووە، کە بە تێڕوانینی بۆڵتن، هەڵەیەکی گەورەیە. ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم سازشانە دەکرێت ڕێگە خۆش بکەن بۆ ڕێککەوتنێک کە ڕووسیا ناچار ناکات لە داهاتوودا دەست لە هێرشکردن هەڵبگرێت، و دوای دوو یان سێ ساڵی تر هێرشی سێیەم ئەنجام بدات. بۆڵتن جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە ترامپ و نێردە تایبەتەکانی، ستیڤ ویتکۆف و جارد کوشنەر، لەم خاڵە ستراتیژییە تێناگەن. بە بڕوای ئەو، ئەوان تەنها ڕێککەوتنێکیان دەوێت و زۆر گرنگی بە مەرجەکانی ڕێککەوتنەکە نادەن، بەڵکو دەیانەوێت لە کاتی خۆیدا ڕێککەوتنەکە ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی ناویان بۆ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی پێش ٣١ی کانونی دووەم کاندید بکرێت.

سازشەکانی ئۆکراینا و مەترسییەکانی هاوپەیمانێتی ناتۆ

لە درێژەی گفتوگۆکەدا، بۆڵتن ئاماژە بە سازشەکانی ئۆکراینا دەکات، وەک بیرۆکەی ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە ساڵی نوێدا و قبوڵکردنی هێڵی ئاگربەست لەسەر هێڵی ئێستای شەڕ لە گۆڕەپانی جەنگ. بەڵام ئەو هۆشداری دەدات لەوەی کە دەستبەرداربوون لە ئەندامێتی ناتۆ لە بەرامبەر گەرەنتییە ئەمنییە بەهێزەکاندا، هەڵەیەکی گەورەیە. بۆڵتن ڕوونی دەکاتەوە کە ترامپ لەسەر ماددەی ٥ی ناتۆ (کە دەڵێت هێرشکردنە سەر یەک ئەندام بە واتای هێرشکردنە سەر تەواوی هاوپەیمانێتییەکە دێت) جێی متمانە نییە، بۆیە چۆن دەکرێت لە دۆخێکی دەرەوەی ناتۆدا متمانەی پێ بکرێت بۆ گەرەنتییە ئەمنییەکان؟ ئەو ئەمە بە 'خەیاڵی ئاسایش' وەسف دەکات، چونکە بە بڕوای ئەو، دوای ئەمە هیچ سەربازێکی ئەمریکی لە ئۆکراینا نامێنێت و بوونی سەربازە ئەمریکییەکان مەرجی سەرەکییە بۆ گەرەنتی کردنی دەستێوەردانی ئەمریکا. ئەم تێڕوانینە جەخت لەسەر گرنگیی هاوپەیمانێتییە نێودەوڵەتییەکان دەکاتەوە و مەترسییەکانی سیاسەتی تاکڕەوانەی ئەمریکا دەخاتە ڕوو.

داگیرکردنی خاک و قازانجی ڕووسیا لە ئاگربەستدا

بۆڵتن لەسەر پرسی قبوڵکردنی دەستبەرداربوون لە خاک بۆ ئۆکراینا قسە دەکات و دەڵێت: "ئێستا هەموو ئەوەی قسەی لەسەر دەکەین ئاگربەستە. بەڵام کاتێک ڕووسیا کۆنترۆڵی ٢٠%ی ئۆکراینا بکات، دڵنیا نیم جارێکی تر لێی پاشگەز بێتەوە." ئەو پێی وایە زێلێنسکی و زۆربەی ئەوروپییەکان لەمە تێدەگەن، بەڵام ترامپ لەمە تێناگات یان گرنگی پێ نادات. بۆڵتن ماوەیەکی زۆرە پێی وایە ڕووسیا سوودمەندی سەرەکی دەبێت لە هێڵی ئاگربەست لەسەر هێڵی ئێستای شەڕ. پوتین کات بەدەست دەهێنێت بۆ بنیاتنانەوەی ئابوورییەکەی، بنیاتنانەوەی سوپاکەی، و نوێکردنەوەی کەشتیگەلی دەریای ڕەش، کە ئێستا یەک لەسەر سێی لە بنی دەریای ڕەشە. ئەو پێی وایە ڕووسەکان بە پێچەوانەی بەرژەوەندییەکانی خۆیانەوە بەردەوامن لە ململانێکە، چونکە پێیان وایە شەڕی پڕوپاگەندە ئۆکراینا لەناودەبات. بەڵام بۆڵتن پێشبینی دەکات کە پوتین ڕێککەوتنێک قبوڵ بکات کە تەسلیمبوونێکی تەواوی ئۆکراینا لەخۆ نەگرێت، چونکە دەکرێت لە خاڵێکدا ترامپ زۆر پاڵ پێوە بنێت و ترامپیش نایەوێت گەمژە دەربکەوێت.

ترامپ و پوتین: پەیوەندییەکی پڕ لە گومان

بۆڵتن پەیوەندیی نێوان ترامپ و پوتین بە 'پەیوەندییەکی پڕ لە گومان' وەسف دەکات. ئەو پێی وایە ترامپ حەزی لە کەسایەتییە بەهێزەکانە و سەرسامیانە، وەک پوتین، شی جینپینگ، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، یان کیم جۆنگ ئون. بۆڵتن دەڵێت ڕووسەکان زۆر لەمێژە ترامپیان وەک ئەوەی لینین ناوی لێنابوو، 'گەمژەیەکی بەسوود' ناساندووە. پوتین ڕاهێنانەکانی KGBی بەکارهێناوە: لاوازییەکانی ئامانجەکەت بناسەوە و پاشان قۆستیانەوە. ئەمە دوای هەموو پەیوەندییەک لەگەڵ پوتین و دوای لووتکەی ئەلاسکا بەدی دەکرێت، کە ترامپ بەرەو هەڵوێستی ڕووسیا دەگەڕێتەوە. بۆڵتن باوەڕی وایە کە ترامپ هیچ تیۆرییەکی ستراتیژی یان فەلسەفەیەکی سیاسی نییە، ئەمەش وای لێدەکات کەسێکی گونجاو بێت بۆ ئەوەی ڕووسەکان دەستی بەسەردا بگرن و یاری پێ بکەن. ئەو جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە ئەمە تەنها مامەڵەیەک لە دوای یەکێکی ترە، و لەم حاڵەتەدا ڕووسیا هیچ شتێک لەدەست نادات.

ستراتیژیی نوێی ئاسایشی ئەمریکا و پەیوەندییە ئەوروپییەکان

سەبارەت بە ستراتیژیی نوێی ئاسایشی کۆشکی سپی کە ئەوروپا وەک ڕکابەری ڕاستەقینەی ئەمریکا وێنا دەکات، نەک ڕووسیا یان چین، بۆڵتن گومانی هەیە ترامپ ئەو بەڵگەنامەیەی خوێندبێتەوە. ئەو پێی وایە ترامپ بەو شێوەیە بیر ناکاتەوە و بەڵگەنامەکە زیاتر بۆ ئیدارەیەکی وەک ئیدارەکەی جەی دی ڤانس نووسراوە. بۆڵتن ئەم ستراتیژییە بە 'پاشەکشەی ستراتیژی' وەسف دەکات و دەڵێت، هەرچەندە ئەو خۆی ڕەخنەگرێکی توندی یەکێتیی ئەوروپا بووە، بەڵام ئەوروپا هێشتا هاوپەیمانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. سەبارەت بە گوتاری 'سڕینەوەی شارستانی' لە ئەوروپا و دەستێوەردانی ئەمریکا بۆ دامەزراندنی حکومەتگەلێکی هاوشێوەی ئیدارەی ترامپ، بۆڵتن پێی وایە بزووتنەوەی MAGA زۆر حەزی لەو جۆرە هەنگاوانە نییە و گوتاری لەو شێوەیە ناگاتە هیچ ئەنجامێک. ئەو پێشنیار دەکات ئەوروپییەکان ددان بە خۆیاندا بگرن و بڵێن: "ئێمە وەک زۆربەی گوتارەکانی ترامپ، ئەمەش تێدەپەڕێنین."

'لووتکەی ترامپ' تێپەڕێنراوە: دابەزینی کاریگەریی MAGA

سەبارەت بە باڵادەستیی بزووتنەوەی MAGA لە پارتی کۆماری، بۆڵتن پێی وایە کە نابێت ئەوروپا ئەمە بە دیاردەیەکی کاتی سەیر بکات، بەڵام هاوکات دەڵێت: "ئێمە لووتکەی ترامپمان تێپەڕاندووە. ئێستا لەسەر لێژایی دابەزینین." ئەو ئاماژە بە نیگەرانییەکانی کۆمارییەکان لە کۆنگرێس دەکات سەبارەت بە هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خول لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٦. بۆڵتن پێی وایە بزووتنەوەی MAGA پارچە پارچە دەبێت و یاخیبوون لەناو پارتەکەدا بەدی دەکرێت، وەک پارتی کۆماریی ئیندیانا کە ڕەتی کردووەتەوە سنورەکانی ناوچەکانی هەڵبژاردن بگۆڕێتەوە. ئەو دەڵێت: "لە هەر خولی دووەمی سەرۆکایەتیدا خاڵێک دێت کە خەڵک تێدەگەن ئەو ئێستا سەرۆکێکی کەمترین کاریگەرییە."

بۆڵتن هۆشداری دەدات لە دەرئەنجامە مەترسیدارەکان، بەتایبەتی ئەگەر ڕێککەوتنێک لەسەر ئۆکراینا بکرێت. ئەو جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە پشتیوانیی لە ئۆکراینا لە کۆنگرێسدا زۆر بەهێزە و نیگەرانییەکی زۆر لەسەر ئەم دانوستانانە هەیە. ئەو دەڵێت: "ئەگەر تەنها بڵێیت بێ هیواین و ناتوانین هیچ بکەین، ئەوا بە واتایەکی بنەڕەتی ئەوە دەدەیت بە ڕووسەکان و چینییەکان کە دەیانەوێت، شتێک کە یەکێتیی سۆڤیەت لە کاتی جەنگی سارددا زۆر هەوڵی بۆ دا: شکاندنی هاوپەیمانێتیی باکووری ئەتڵەسی." ئەو پێی وایە دۆخی گۆڕەپانی جەنگ بێ هیوا نییە و ئاستی کارایی ڕووسیا لە گۆڕەپانی جەنگ، هەرچەندە هێشتا بە هێواشی پێشڕەوی دەکەن، بەڵام بە تێچوویەکی نائاسایی لە ڕووی مرۆیی و کەرەستەوە دێتە دی. بۆڵتن پێی وایە ستراتیژیی زێلێنسکی بۆ دانوستان لەگەڵ ترامپ ژیرانەیە، بۆ ئەوەی کات بکوژێت و شکستەکە بخاتە ئەستۆی پوتین، هەرچەندە پێی وانییە ترامپ هێشتا ئامادە بێت قبوڵ بکات کە هاوڕێکەی ڤلاد کێشەی ڕاستەقینەیە. ئەو پێشنیار دەکات کە ئەم هەوڵانە تا دوای کریسمس بەردەوام بن و لە هەمان کاتدا بیر لەوە بکرێتەوە کە چۆن دەتوانرێت ئۆکراینا لە ڕووی سەربازییەوە بەهێزتر بکرێت. بۆڵتن ڕەخنە لە ئیدارەی بایدن و ئەندامانی ئەوروپایی ناتۆ دەگرێت کە ڕێگەیان داوە ئەمە ڕووبدات بەهۆی نزیکەی سێ ساڵ نەدانی ئەوەی ئۆکراینا پێویستی پێ بوو بۆ بردنەوە، بەهۆی ترسێکی بەردەوام لە فراوانبوونی جەنگ کە هەرگیز ڕووی نەدا. ئەو جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە نابێت بنەمای بنەڕەتیی قبوڵنەکردنی ئەم جۆرە دەستدرێژییە بێ پاساوانە لە کیشوەری ئەوروپا لەبیر بکرێت.

چاککردنەوەی متمانە و مەترسییەکانی ترامپ لەسەر ناتۆ

سەبارەت بە چاککردنەوەی متمانە لە نێوان ئەوروپا و ئەمریکا، بۆڵتن دەڵێت پرسیارەکە ئەوەیە کە دابەشبوونەکە لە سێ ساڵی داهاتوودا چەند خراپ دەبێت. "ئەگەر ئەوروپا بە سادەیی بڵێت بێ هیوایە، ئەم خەڵکە مێشکیان لەدەست داوە، ئەوا دەکرێت ببێتە پێشبینییەکی خۆجێبەجێکار." ئەو پێی وایە خراپترین شت ئەوە دەبێت کە ترامپ بیانوویەک پێ بدرێت بۆ جێهێشتنی ناتۆ، چونکە ئەوکاتە کێشەیەکی ڕاستەقینە دروست دەبێت. بۆڵتن مەترسییەکانی ترامپ وەک سەرۆکێکی داهاتوو دەخاتە ڕوو، وەک ئەوەی کە ترامپ دەتوانێت هەڵوێستەکانی بگۆڕێت و لایەنگرانیشی پشتیوانی لێ بکەن، وەک ئەوەی کە پێچەوانەی خۆی نەبوبێتەوە. ئەو پێی وایە هیچ کەسێکی تر وەک ترامپ نییە کە بتوانێت ئەو جۆرە وەڵامدانەوەیە لە خەڵکدا دروست بکات. سەبارەت بەوەی ئایا شێوازی ناوازەی ترامپ هەندێک جار سوودبەخشە، وەک ناچارکردنی ئەوروپا بۆ جددی وەرگرتنی بەرگری، بۆڵتن بە گومانەوە دەڕوانێت و دەڵێت: "بەختێکی باشە، ئەوە هەموو ئەوەیە کە دەتوانم بڵێم." ئەو پێی وایە هەوڵدان بۆ دووبارە دروستکردنەوەی ناتۆ بەبێ ویلایەتە یەکگرتووەکان یان لەناو یەکێتیی ئەوروپادا سەرکەوتوو نابێت، و ڕووسەکان و چینییەکان لەمە تێدەگەن. ئەگەر ترامپ لە پرۆسەی لەناوبردنی هاوپەیمانێتییەکانی ئەمریکادا بێت، ئەوا ئەوان هەموو شتێک دەکەن بۆ هاندانی.

ژیرترین ستراتیژی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ترامپ

بۆڵتن پێشنیاری ژیرترین ستراتیژی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ترامپ دەکات، بە ئاماژەدان بە سەرکردە بیانییەکان کە لە خولی یەکەمی ترامپدا باشترین مامەڵەیان لەگەڵدا کردووە، وەک شینزۆ ئابێی ژاپۆن. شێوازی ئابێ ئەوە بوو کە بەردەوام لەگەڵ ترامپ قسەی دەکرد، سەردانی دەکرد، گۆڵفی لەگەڵ دەکرد، و داوای هیچ شتێکی نەدەکرد تا ئەو کاتەی بەڕاستی پێویستی بە شتێک بوو. بۆریس جۆنسۆنیش بە باشی مامەڵەی لەگەڵ ترامپ کرد. بۆڵتن پێی وایە مارک ڕوتێ وەک سکرتێری گشتیی ناتۆ و سەرۆکی فینلاند ئەلێکساندەر ستوبیش بە باشی مامەڵەی لەگەڵ دەکەن. بەڵام ئەو ڕەخنە لە فریدریش مێرز دەگرێت کە لە سەرەتای خولی دووەمی ترامپدا باسی سەربەخۆیی ئەوروپای کرد، کە ترامپ بەمە نیگەران دەبێت و وەڵامی ئەوە دەداتەوە کە باشە، سەربەخۆ بن، ئەمەش ئەوە دەدات بە ڕووسەکان کە دەیانەوێت.

لێکۆڵینەوە لە بۆڵتن: تۆڵەسەندنەوەی سیاسیی؟

سەبارەت بە لێکۆڵینەوەکەی دژی خۆی لە مانگی تشرینی یەکەمی ڕابردوودا بەهۆی مامەڵەکردنی نادروست لەگەڵ بەڵگەنامەی نهێنی لە کاتی خزمەتکردنیدا وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانیی ترامپ، بۆڵتن دەڵێت: "من لە پێشەکیی کتێبەکەمدا لە ساڵی ٢٠٢٠ نووسیم: ئەگەر ترامپ دووبارە هەڵبژێردرایەوە، ئەوا سەرۆکایەتییەکی تۆڵەسەندنەوە دەبێت، و من پێم وایە زۆربەی ئەوەمان بینیوە." ئەو باس لەوە دەکات کە لە حاڵەتی خۆیدا، ئەمە لە ڕۆژی سوێندخواردنەوە دەستی پێکرد کاتێک ترامپ پاراستنی نهێنیی هەڵوەشاندەوە کە بایدن پێی دابوو بەهۆی هەوڵەکانی تیرۆرکردنی ئێرانەوە. بۆڵتن پێی وایە دیموکراتەکانیش تاوانبارن بەوەی پێی دەڵێن 'شەڕی یاسایی' (lawfare)، و ئەمە هەڵەیە هەر لایەنێک بیکات. بەڵام ترامپ ئەمە بە شێوەیەکی زۆر توند دەکات کە کاردانەوەی لێ دەکەوێتەوە. ئەو جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە دۆسیەکەی دژی ئەو لەلایەن ترامپەوە لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستی پێکرد، کاتێک هەوڵی دا بڵاوکردنەوەی کتێبەکەی ڕابگرێت. ئەمە تیشک دەخاتە سەر کێشەی بەکارهێنانی یاسا بۆ مەبەستی سیاسی و تۆڵەسەندنەوەی حزبی لەناو سیستەمی سیاسیی ئەمریکادا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری