LuSEE-Night: ئاشکراکردنی کۆنترین دەنگدانەوەکانی گەردوون لە دیوی دووری مانگەوە

کوردستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

LuSEE-Night: ئاشکراکردنی کۆنترین دەنگدانەوەکانی گەردوون لە دیوی دووری مانگەوە

دیوی دووری مانگ، کە هەمیشە لە چاوی ڕاستەوخۆی زەوییەوە شاراوەیە، ماوەیەکی درێژە سنوورێکی کۆتایی لە گەڕانی مرۆڤایەتیدا نوێنەرایەتی دەکات. ئێستا، ئەم نیوەگۆیە مانگییە نهێنییە ئامادەیە ببێتە شوێنی دەستپێکی گەشتێکی زانستی بێ وێنە، کە ئامانجی ئاشکراکردنی نهێنییەکانی سەرەتای گەردوونە. ئەرکی LuSEE-Night، کورتکراوەی Lunar Surface Electromagnetics Experiment – Night (تاقیگەی کارۆموگناتیسی ڕووی مانگ – شەو)، تەنها هەوڵێکی مانگیی تر نییە؛ بەڵکو گەڕانێکی گەورەیە بۆ گەڕانەوە بۆ ڕابردوو، گوێگرتن لە دەنگدانەوە کاڵەکانی 'سەردەمی تاریکی گەردوونی'، کە قۆناغێکی گرنگە لە مێژووی گەردووندا کە کەمێک دوای تەقینەوە گەورەکە دەستی پێکرد.

لەنزیکەوە دەستپێکردنی Blue Ghost Mission 2 ی Firefly Aerospace، کە تەلەسکۆپی ڕادیۆیی LuSEE-Night هەڵدەگرێت، بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ پێشکەوتنە بەرچاوەکانی ئەندازیاریی بۆشایی ئاسمان و ویستی نەگۆڕی مرۆڤایەتی بۆ تێگەیشتن لە بوونمان. ئەم ئەرکە، کە کۆتایی 40 ساڵ پەرەپێدانە، ئامانجی گەیشتن بە وێستگەیەکی مێژووییە: بوونە تەنها سێیەم ئەرکی سەرکەوتوو کە لە دیوی دووری مانگ نیشتێتەوە، دوای ئەرکەکانی چین Chang'e 4 (کانوونی دووەمی 2019) و Chang'e 6 (حوزەیرانی 2024). بەڵام لەکاتێکدا ئەرکەکانی پێشوو سەرنجیان لەسەر تۆپۆگرافی و پێکهاتەی مانگ بوو، LuSEE-Night ئامانجێکی زۆر قووڵتری هەیە: ڕووناککردنەوەی قۆناغێک لە مێژووی گەردووندا کە پێشتر هەرگیز بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ چاودێری نەکراوە.

هۆکاری سەرەکی بۆ هەڵبژاردنی دیوی دووری مانگ لە سروشتی ئامانجی زانستی ئەرکەکەدایە. دۆزینەوەی سیگناڵە زۆر کاڵ و زۆر سوورباوەکانی هایدرۆجینی بێلایەن لە سەردەمی تاریکی گەردوونییەوە پێویستی بە ژینگەیەکی تەواو بێ تێکچوونی کارۆموگناتیسی هەیە. زەوی، بە تۆڕە پەخشە زۆرەکانی، پەیوەندییە مۆبایلەکانی و گواستنەوە ڕادیۆییەکانی، شوێنێکی زۆر قەرەباڵغە. هەمان شەپۆلەکانی RF کە وێنەکانی هەنگاوە مێژووییەکانی نیل ئارمسترۆنگ لەسەر مانگ، دەنگەکانی مۆسیقای نەوەیەک، و سەدان بەشی زانستی ڕۆژانەیان هەڵگرتبوو، دەنگێکی پڕ لە پاشبنەمایەکی بەربڵاو دروست دەکەن کە هەر سیگناڵێکی گەردوونی کاڵ بە تەواوی دەشارنەوە. دیوی دووری مانگ قەڵغانێکی سروشتی دابین دەکات لە دژی هەموو ئەم پیسبوونە ڕادیۆییە، کە وای لێدەکات ببێتە ڕوانگەیەکی نموونەیی و پاک. شوێنێکی سەخت، سارد، و نالەبارە، بەڵام دابڕانەکەی بەنرخترین تایبەتمەندییەتی.

سەردەمی تاریکی گەردوونی ئاماژەیە بۆ ئەو سەردەمەی کە نزیکەی 380,000 ساڵ دوای تەقینەوە گەورەکە بوو و نزیکەی 200 تا 400 ملیۆن ساڵ بەردەوام بوو. لەم ماوەیەدا، هیچ ئەستێرە یان گەلەستێرەیەک نەبوو، و گەردوون بە پلەی یەکەم لە تەمێکی چڕی هایدرۆجینی بێلایەن و هیلیۆم پێکهاتبوو. هیچ ڕووناکییەک لەم ماوەیەدا دەرنەچوو، بۆیە ناوی 'تاریکی' لێنراوە. ئەو سیگناڵانەی کە LuSEE-Night بەدوایدا دەگەڕێت بۆ دۆزینەوەیان، دەرهاویشتەی ڕاستەوخۆی هایدرۆجینی سەردەمی تاریکی نین، بەڵکو گۆڕانکارییە وردەکانن لە پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی (CMB) کە کاتێک ڕوودەدەن کە ئەم هایدرۆجینە بێلایەنە وزە لەویشەوە هەڵدەمژێت. دۆزینەوەی ئەم 'پەنجەمۆرە' بچووکانە زانیاری گرنگ دەدات لەسەر دابەشبوونی ماددە لە گەردوونی سەرەتاییدا و چۆن یەکەم ئەستێرە و گەلەستێرەکان دەستیان بە دروستبوون کرد.

لەکاتێکدا LuSEE-Night 40 ساڵە لە پەرەپێداندایە، پەنجەرەی دەرفەت بۆ کارکردن لە ژینگەیەکی هێمن لە دیوی دووری مانگدا بە خێرایی دادەخرێت. چەندین نەتەوە، لەوانە چین، هیندستان، ژاپۆن، ڕووسیا، کۆریای باشوور، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، پێشکەوتنێکی بەردەوام بەدەست دەهێنن بەرەو دامەزراندنی بوونێکی مانگی بەرچاو. ئەمەش پێویستی بە بڵاوکردنەوەی زیاتری مانگە دەستکردە گواستنەوەکان لە خولگەی مانگدا هەیە بۆ پشتگیریکردنی چالاکییەکانی گەڕان و بنکەکانی مانگ کە بۆ دەیەی داهاتوو و دواتریش پلان بۆ دانراون. هەر مانگێکی دەستکردی نوێ، هەر گواستنەوەیەکی نوێ، مەترسی تێکچوونی کارۆموگناتیسی زیاد دەکات، کە هەڕەشە لە ژینگەی پاک دەکات کە دیوی دووری بەو شێوەیە نموونەیی دەکات. LuSEE-Night لەوانەیە تەنها لە کاتی خۆیدا بگات، پێش ئەوەی بێدەنگی کارۆموگناتیسی کە بەدوایدا دەگەڕێت ببێتە تەنها یادگارییەک.

سەرەڕای ئەوەش، هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی ئەم هەڕەشە لەپێشەوەیە بەردەوامن. گەردوونناسانی ڕادیۆیی بە چالاکی چاودێری و پێشنیاری پڕۆتۆکۆڵە نوێیەکان دەکەن کە دەتوانن یارمەتی پاراستنی بێدەنگی کارۆموگناتیسی دیوی دووری بدەن، تەنانەت لەگەڵ پێشکەوتنی هەوڵەکانی گەڕان. ئەم ئاستەنگە پێویستی گرنگ بە هاوکاری نێودەوڵەتی و پلاندانانی وریایانە دەخاتە ڕوو بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەم خاڵی بینینی گەردوونییە ناوازەیە بۆ توێژینەوەی زانستی قووڵ بەردەست بێت. ئەرکی LuSEE-Night زیاتر لە تەنها دەستکەوتێکی تەکنەلۆژیایی نوێنەرایەتی دەکات؛ هێمایەکی هەوڵە بێ کۆتاییەکانی مرۆڤایەتییە بۆ زانین، و بەڵگەیەکە بۆ ئەو باوەڕەی کە قووڵترین نهێنییەکانی گەردوون دەتوانرێت لە دوورترین گۆشەکانییەوە ئاشکرا بکرێن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری