Michael Pollan: İnsanlık Bilinçte Devrimci Bir Değişimin Eşiğinde

Dünya - Ekhbary Haber Ajansı

Michael Pollan: İnsanlık Bilinçte Devrimci Bir Değişimin Eşiğinde

Kendimi bildim bileli, kimliğime dair kendi düşünce ve duygularımla boğuştum. Ben, David, neden olduğum kişiyim? Bu ne kadar değişebilir? Bu düşünce ve duygular nereden geliyor ve en nihayetinde ne amaca hizmet ediyor? Sanırım bu yüzden insan bilinci konusuna her zaman bu kadar meraklı olmam bir tesadüf değil. Bilim ve felsefenin – genel olarak insan düşüncesinin! – benzer sorulara en derinlemesine inen ve değişen derecelerde tatmin edici, pek çok olası yanıt sunan alanı burası.

Çok satan yazar Michael Pollan da bu konular üzerine düşünüyordu. Eserleri arasında, neden yediğimiz üzerine klasikleşmiş “Etoburun İkilemi” (2006) ve psikedelik ilaçların bilimi ve kullanımları üzerine “Zihninizi Nasıl Değiştirirsiniz” (2018) gibi kitaplar yer alıyor. Pollan, zihnin iç işleyişine dair fikirlere dalmıştı. Şimdi ise bu ay çıkacak olan yeni kitabı “A World Appears: A Journey Into Consciousness” ile derin sulara dalmış durumda. Kitap, insan bilinci etrafındaki sorulara – ne olduğu, neyin sebep olduğu, ne işe yaradığı ve olası cevapların nasıl yaşamayı seçtiğimiz için ne anlama gelebileceği – dair hem oldukça kişisel hem de geniş kapsamlı, çok disiplinli bir araştırma sunuyor. Pollan’ın açıkladığı gibi, yapay zekanın yükselişi ve dikkatimiz (yani zihnimiz) üzerindeki amansız siyasi baskıyla birlikte, zaten derin olan bu sorular daha da acil hale geliyor.

Bazı temel bilgilere ulaşmak istiyorum: Bilinci nasıl tanımlarsınız? Bilinci tanımlamanın en basit yolu, sübjektif deneyim olarak görmektir. Tek kelimelik bir başka tanımı ise “farkındalık”tır. N.Y.U. filozofu Thomas Nagel, 70'li yıllarda “Bir Yarasa Olmak Nasıl Bir Şeydir?” başlıklı bir yazı yazdı. Onun fikri şudur: Eğer bir yarasa olmanın nasıl bir şey olduğunu hayal edebiliyorsak, o zaman yarasa bilinçlidir, çünkü bu, bir tür sübjektif deneyime sahip olduğu anlamına gelir. Neden yarasaları seçti? Çünkü onlar bizden çok farklı. Görme yerine ekolokasyon kullanıyorlar. Uzayda hareket etmek için nesnelerden sinyal sekiyorlar. Dünyayı ekolokasyonla dolaşmayı belirsiz bir şekilde hayal edebiliriz. Oysa tost makinem için bunu yapamam. Tost makinemin nasıl bir şey olduğu hakkında bir fikrim yok. Bu ayrım, bilinçli deneyimin benzersiz doğasını vurgular.

Bilincin büyük bir sorusu da filozof David Chalmers'ın “zor problem” olarak adlandırdığı şeydir. İnsanlara bunun ne olduğunu anlatabilir misiniz? Temel olarak maddeden zihne nasıl geçildiği, nöronlardan sübjektif deneyime giden o devasa uçurumun nasıl aşıldığıdır – henüz kimsenin aşamadığı bir uçurum. İlgili sorular şunlardır: Yaptığımız tüm bu şeyler neden otomatik olarak devam etmiyor? Neden herhangi bir şeyin farkında olmak zorundayız? Tamamen otomatik olabilir ve belki de gayet iyi idare edebilirdik. Beyniniz vücudunuzu izliyor ve kan gazlarında, kalp atış hızında, sindirimde ince ayarlamalar yapıyor. Düşünmek zorunda olmadığımız pek çok şey oluyor. Peki neden herhangi birini düşünmek zorundayız?

Bazı ilginç teoriler önerilmiştir. Bunlardan biri, ele aldığımız bazı konuların bilinçli bir şekilde kararlaştırılması gerektiğidir. İki zıt ihtiyacınız olduğunda – açsınız ve yorgunsunuz – hangisi öncelikli olmalı? Böylece bilinç, karar verme alanını açar. Diğer argüman ise, çok karmaşık bir sosyal dünyada yaşadığımız, burada sizin ne söyleyeceğinizi tahmin etmem gerektiği; sizin kafanızın içine girmem gerektiğidir. İnsan sosyal etkileşimini otomatikleştiremezsiniz. Çok fazla unsuru vardır. Bu yüzden bilinç, bu dünyada gezinmek için çok faydalıdır. Bana öyle geliyor ki, bilincin kaynağı ne olursa olsun, muhtemelen evrimsel süreçlerin bir sonucudur – bilincin, bilginin beynin belirli bölgelerine ulaşmasını sağlamak, veya kalıpları tanımamıza, tehditleri algılamamıza veya homeostazı sürdürmemize yardımcı olmak için evrimleştiği. Ama bilince dair evrimsel olmayan argümanlardan herhangi biri size makul geliyor mu? Evet, biri panpsişizmdir, yani bilincin evrenin temel bir özelliği olduğu, yalnızca karmaşık biyolojik organizmalarda değil, tüm maddede bulunduğu fikridir. Bu tartışmalar, kendimizi ve evreni anlama biçimimizi şekillendirmeye devam ediyor.

Ekhbary Haber Ajansı