بۆ یەکەمجار پیسبوونی کانزایی لە بازدانەوەی مووشەکێک بۆ ناو هەسارەدا دەستنیشان کرا

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بۆ یەکەمجار پیسبوونی کانزایی لە بازدانەوەی مووشەکێک بۆ ناو هەسارەدا دەستنیشان کرا

لە داهێنانێکی زانستی گرنگدا، توێژەران بۆ یەکەمجار بە ڕاستەوخۆ چاودێری و تۆمارکردنی دەرچوونی ماددە پیسکەرە کانزاییەکانیان لە پاشماوەی بۆشایی ئاسمانەوە کردووە، کاتێک لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ هەسارەی زەویدا دەسوتێن. ئەم دیاردەیە بە شیکردنەوەی پاشماوەکانی قۆناغێکی مووشەکی فالکۆن 9ی ستیس ئێکس ناسراوەتەوە، کە ڕێگە بۆ تێگەیشتنێکی قوڵتر لە کاریگەرییە ژینگەییەکانی کێشەی بەردەوام گەشەسەندوووی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان دەکرێتەوە.

توێژینەوەکە، کە تازە لە گۆڤاری Communications Earth and Environment بڵاوکراوەتەوە، جەخت دەکاتەوە کە ئەم ماددە کانزاییە دەرچووانە، کە لە خۆ دەگرن ئەلێمێنتەکانی وەک لیتیم، ئەلەמיניۆم، و مس، دەتوانن هۆکار بن بۆ تێکچوونی چینی پارێزەری ئۆزۆنی زەوی. ئەم دۆزینەوەیە لە کاتێکدایە کە نیگەرانییەکان لەسەر کۆبوونەوەی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان لە بازنەکانی زەویدا زیاتر دەبن، کە بەهۆی زیادبوونی ژمارەی مانگە دەستکردەکان و هەڵدانی مووشەکەکانەوەیە.

پراکتیکی هەڵدانی شتومەکی کانزایی بۆ بازنەی بۆشایی ئاسمان نزیکەی حەوت دەیە، بەڵام لە دە ساڵی ڕابردوودا خێراییەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. چەندین کۆمپانیای تایبەت، لەوانە ستیس ئێکس لەگەڵ سیستەمی ستارلینکی کە بۆ دابینکردنی ئینتەرنێت بۆ ناوچە دوورەدەستەکان دروست کراوە، پلانی فراوانکردنی گەورەی چالاکییەکانیان هەیە. پێشبینی دەکرێت کە ژمارەی مانگە دەستکردەکان لە بازنەی نزیکی زەویدا لە داهاتوویەکی نزیکدا لە 40,000 زیاتر بێت، لەکاتێکدا ئێستا نزیکەی 10,000 مانگە دەستکرد لە دەوری زەوی دەخولێنەوە.

زۆربەی کەرەستەکانی بۆشایی ئاسمان، وەک مانگە دەستکردەکان و قۆناغەکانی مووشەک، تەمەنی کاریگەریان نزیکەی پێنج ساڵە. دوای تەواوبوونی ئەرکەکانیان، ئەم شتانە لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ هەسارەی زەویدا دەسوتێن، و ماددە کانزایی جیاواز بڵاو دەکەنەوە. توێژینەوەیەکی پێشووتر لە ساڵی 2023 ئاماژەی بەوە کردووە کە نزیکەی 10%ی ماددەکان لە چینەکانی ستراتۆسفیەردا ماددە پیسکەری هەیە کە لە سووتانی مانگە دەستکردەکان و قۆناغەکانی مووشەکەوە سەرچاوە دەگرن.

ئەم چاودێرییانە تیمی توێژەرێکی هانداوە بۆ هەوڵدان بۆ چاودێریکردنی ڕاستەوخۆی ئەم ماددانە بۆ سەرچاوەیەکی دیاریکراوی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان کە دەگەڕێتەوە. لە 19ی شوباتی 2025، تیمەکە سەرکەوتوو بوو لە دەستنیشانکردنی هەورێکی لیتیم لە نزیکەی 100 کیلۆمەتر بەرزتر لە ئەڵمانیا. ئەم هەورە وەک دەرچووی قۆناغی سەرەوەی مووشەکی فالکۆن 9 بینرا کاتێک لەسەر ئیرلەند و شانشینی یەکگرتوو تێکچوو. دکتۆر کلۆدیا شتۆل، مامۆستای زانستی کەشناس لە پەیمانگای فیزیاکانی هەسارەیی لە ئەڵمانیا، ڕایگەیاندووە کە پێوانەکان نیشانیداوە کە پاش ماوەیەکی کەم لە گەڕانەوەی مووشەکە، پاشماوەی لیتیم دە هێندە زیاتر بووە لە ئاستی ئاسایی.

پڕۆسەی چاودێریکردنەکە تەکنەلۆژیای لیداری (Lidar) بەکارهێناوە، کە بریتییە لە سیستەمێک کە پالسەکانی لیزەر بەکاردەهێنێت کە بۆ درێژی شەپۆلی دیاریکراو ڕێکخراون و لە ماددە دیاریکراوەکان، وەک لیتیم، دەدەنەوە. جگە لەوە، تیمەکە لێکۆڵینەوەی ژینگەیی پێشکەوتووی ئەنجامداوە بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە باوەڕپێکراوەکان هەوری لیتیمیان لە شوێنی سووتانی مووشەکە لەسەر باکووری ئەتڵەسییەوە بۆ ناوچەی سەرووی کیلۆنگسبۆرن، ئەڵمانیا، کە ئامێری لیدارەکە لێی بوو، گواستووەتەوە.

لە کاتێکدا کە هاتنێکی سروشتی بۆشایی کانزا بۆ هەسارە لەبەردەستە لە نێئۆریتەکانەوە، حیسابەکان پێشنیار دەکەن کە بڕی کۆکراوەی هەموو پاشماوەی بۆشایی ئاسمان کە دەگەڕێتەوە بۆ زەوی، لە داهاتوودا دەتوانێت پیسبوونی کانزایی بە ڕێژەی 40% زیاد بکات. لەبەر ئەوە، توێژەران جەخت دەکەنەوە کە چاودێریکردنی ئەم ماددە پیسکەرانە و הערلێکردنی کاریگەرییەکانیان، زیاتر گرنگ دەبێت چونکە ژمارەی زیاتری کۆمپانیا و وڵاتان سەرقاڵی دانانی مانگە دەستکردن.

دکتۆر شتۆل دەڵێت: "هەموویان زوو یان درەنگ دەسوتێن." ئەم دۆزینەوەیە وەک هۆشدارییەکی توند وایە، داوا دەکات بۆ پەرەپێدانی ستراتیژی کاریگەر بۆ بەڕێوەبردنی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان و کەمکردنەوەی کاریگەرییە ژینگەییە نەرێنییەکانی بۆسەر هەسارەکەمان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری