تلسکۆپی جەیمس وێب، هەورە بروسکەی گەورە لە بەرگەهەوای ئۆرانۆسدا دەبینێت

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

تلسکۆپی جەیمس وێب، هەورە بروسکەی گەورە لە بەرگەهەوای ئۆرانۆسدا دەبینێت

لە دۆزینەوەیەکی نوێی گەورەی گەردوونناسیدا، تلسکۆپی بۆشایی جەیمس وێب (JWST) وێنەی ناوازە و وردی هەورە بروسکەی گەورەی گرتووە کە لە بەرگەهەوا سەرووی ئۆرانۆسدا دەخولێنەوە. ئەم چاودێریانە، کە نزیکەی سووڕانەوەیەکی تەواوی هەسارەکەیان گرتووەتەوە، بینینێکی بێ هاوتایان بۆ ژینگەی موگناتیسی ئەم هەسارە سەهۆڵینە قڵەو و چۆنیەتی کارلێکی تەنۆلکە بارگراوەکانی لەگەڵ بای خۆردا پێشکەش دەکات.

ئەم توێژینەوەیە، کە تازە لە گۆڤاری Geophysical Research Letters بڵاوکراوەتەوە، یەکەمین لێکۆڵینەوەی وردە لەسەر بەرگەهەوا سەرووی ئۆرانۆس و مەگناتیسفێری بەکارهێنانی تواناکانی پێشکەوتووی ئینفرارێدی JWST. تلسکۆپەکە ماوەی ١٥ کاتژمێر ئۆرانۆسی چاودێری کردووە، کە ماوەیەکی بەسە بۆ گرتنی نزیکەی ڕۆژێکی تەواوی ئۆرانۆسی، ئەمەش ڕێگە بە زاناکان دەدات گۆڕانکارییە داینامیکییەکان لە چینەکانی بەرگەهەوا سەروودا بەدوادا بچن.

"مەگناتیسفێری ئۆرانۆس یەکێکە لە سەیرترینەکانی کۆمەڵەی خۆردا،" پاولا تێرانیتی، خوێندکاری دکتۆرا لە زانکۆی نۆرسۆمبەریا لە بەریتانیا، لە بەیاننامەیەکدا بۆ ئاژانسی بۆشایی ئەوروپی (ESA) ڕایگەیاند. "وێب ئێستا پێی نیشان داوین کە ئەم کاریگەرییانە تا چەند قووڵ دەچنە ناو بەرگەهەواوە." بواری موگناتیسی ئۆرانۆس لە نێوان هەسارە گەورەکانی کۆمەڵەی خۆردا بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازە، کە پاڵی موگناتیسیەکەی بە ڕێژەی ٦٠ پلە لەگەڵ پاڵی جوگرافیەکەی جیاوازە. ئەم ئاڵۆزییە توندە دەبێتە هۆی نمایشی هەورە بروسکەیی کە زۆر دوورتر لە ناوچە سەهۆڵینەکانی هەسارەکە درێژ دەبنەوە، بە جیاوازی هەورە بروسکەییەکانی زەوی.

زاناکان JWST یان بەکارهێناوە بۆ لێکۆڵینەوە لە مەگناتیسفێری ئۆرانۆس – ئەو ناوچەیەی دەوروبەری هەسارەکەیە کە لەلایەن بواری موگناتیسیەکەیەوە زاڵە. دەرئەنجامەکان ئاشکرای دەکەن کە تەنۆلکە چالاکەکان لە بەرگەهەوا سەرووی هەسارەکەدا لە ڕێگەی کارلێککردن لەگەڵ بای خۆردا چالاک دەبن (ئایۆنیزە دەبن). ئەم پڕۆسەی ئایۆنیزاسیۆن بەرپرسیارە لە نمایشی هەورە بروسکەیی درەوشاو کە لە نزیک پاڵە موگناتیسیەکانی هەسارەکەدا دەبینرێن، کە دوو پۆل و درەوشاو دروست دەکەن.

داتاکانی JWST ئاشکرایان کرد کە پلەی گەرمیی و چڕیی ئایۆنەکان لە بەرگەهەوا سەرووی ئۆرانۆسدا لە هەمان بەرزییەوە ناگەنە لوتکە. ئایۆنەکان گەرمترین بوون لە بەرزیی نزیکەی ٢٥٠٠ بۆ ٣١٠٠ میل (٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کیلۆمەتر) سەرووی لووتکەی هەورەکان، لە کاتێکدا زۆرترین چڕییەکەیان لە نزیکەی ٦٠٠ میل (١٠٠٠ کیلۆمەتر)دا تۆمار کراوە. بەرپرسانی ESA ڕوونیان کردەوە کە ئەم دابەشکردنە ئاڵۆزە ئەنجامی "شێوە ئەندازەی ئاڵۆزی" بواری موگناتیسی ئۆرانۆسە.

لێکۆڵینەوەی زیاتر ئاشکرای کرد کە "کەمبوونەوەیەکی" بەرچاو لە هەردوو چڕیی ئایۆن و بڵاوبوونەوەی هەورە بروسکەیی لە ناوچەی نێوان ئەم پشتێنە هەورە بروسکەیی سەهۆڵینەدا هەیە. زاناکان پێیان وایە ئەم دیاردەیە بەهۆی گواستنەوەکان لە نێوان هێڵەکانی بواری موگناتیسی هەسارەکەدا دروست بووە، کە ئەم دیاردەیە لە بەرگەهەوا سەرووی موشتەریشدا بینراوە.

جگە لە نەخشەکردنی سێ ڕەهەندی بەرگەهەوا سەرووی ئۆرانۆس بۆ یەکەم جار، چاودێرییەکانی JWST پشتڕاستی دۆزینەوەکانی پێشووتر کردەوە کە ئاماژە بەو போக்குە ساردبوونەوە بەردەوامە لە بەرگەهەوا سەرووی هەسارەکەدا لە سەرەتای نەوەدەکانەوە. تلسکۆپەکە ئاماژەی بەوەدا کە مامناوەندی پلەی گەرمیی بەرگەهەوا ئۆرانۆس نزیکەی -١٥٣ پلەی سەدی (٣٠٧ پلەی فەهرەنهایت) ە، کە ئەم ڕێژەیە کەمترە لە پێوانەکانی وەرگیراو لە کەشتییە ئاسمانییەکانی تر و تلسکۆپە زەمینییەکان.

تێرانیتی وتی: "بە ئاشکراکردنی پێکهاتەی ستوونی ئۆرانۆس بەم وردییە، وێب یارمەتیمان دەدات بۆ تێگەیشتن لە هاوسەنگی وزەی زەهەنگە سەهۆڵینەکان. "ئەمە هەنگاوێکی گرنگە بەرەو دیاریکردنی هەسارە گەورەکان لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆرمان."

ئۆرانۆس هەر وەک خۆی مایەوە، کە بە لایەکی دەسوڕێتەوە بە دەوری خۆردا. چاودێرییە نزیکەکان سنووردار بوون بۆ تەنها یەک جار فڕینی ڤۆیجەر ٢ لە ساڵی ١٩٨٦، ئەمەش زۆر شت لەسەر ئەم جیهانە دوورە بەجێ دەهێڵێت بۆ دۆزینەوە. ئەرکی JWST بۆ لێکۆڵینەوە لە بەرگەهەواکانی هەسارەکان بە ڕووناکی ئینفرارێد، بۆ شی کردنەوەی پرۆسەکانی دروستبوونی جیهانە نزیکەکانی کۆمەڵەی خۆرمان و بۆ تێگەیشتن لەوەی کە ئایا سیستەمی ئەستێرەیی دوور دەتوانن هەمان ڕێبازی گەشەکردن پەیڕەو بکەن، گرنگە. لە کۆتاییدا، تێگەیشتن لە هەسارە گەورەکان وەک ئۆرانۆس، کلیلی دیاریکردنی جیهانە گونجاوەکانە بۆ ژیان لە دەوروبەری ئەستێرە دوورەکان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری