تەلەسکۆپی ناسا یەکەمین 'ئەسترۆسفێر'ی نامۆ لە دەوری ئەستێرەیەکی هاوشێوەی خۆر دەدۆزێتەوە

[Country/Region] - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

تەلەسکۆپی ناسا یەکەمین 'ئەسترۆسفێر'ی نامۆ لە دەوری ئەستێرەیەکی هاوشێوەی خۆر ئاشکرا دەکات: سنوورێکی نوێی گەردوونی

لە دەستکەوتێکی فەلەکناسیدا کە وێنەی نەبووە، زانایان دۆزینەوەی یەکەمین 'ئەسترۆسفێر'یان لە دەوری ئەستێرەیەکی دیکەی هاوشێوەی خۆر ڕاگەیاند. ئەم دۆزینەوە سەرنجڕاکێشە، کە بەهۆی داتاکانی ڕوانگەی تیشکی ئێکس چاندرای ناسا بووە، لە دەوری ئەستێرەی HD 61005 کۆکراوەتەوە، کە نزیکەی 117 ساڵی ڕووناکی لە دووریدا لە کۆئەستێرەی پوپیسدایە. ئەم ئەسترۆسفێرە، کە بریتییە لە بڵقێکی پارێزەری گازی گەرم لە دەوری ئەستێرەکە، پەنجەرەیەکی ناوازە پێشکەش دەکات بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی پەرەسەندنی سیستەمە ئەستێرەییەکان، لەوانەش سیستەمی خۆمان، لە قۆناغە سەرەتاییەکانیاندا.

فەلەکناسان لە مێژە دەزانن کە خۆرەکەمان بە بڵقێکی پارێزەری خۆی دەور دراوە، کە بە هێلیۆسفێر ناسراوە. ئەم ناوچەیە، کە بەهۆی باوه‌گازی خۆرەوە دروست بووە – ڕەوتێکی بەردەوامی تەنۆلکە بارگاویکراوەکان – وەک قەڵغانێکی موگناتیسی دژی تیشکی نێوان ئەستێرەکان کار دەکات. لەو شوێنەی هێلیۆسفێر کۆتایی دێت، بۆشایی نێوان ئەستێرەکان دەست پێدەکات، کە سنووری دەرەوەی سیستەمی خۆرەکەمان دیاری دەکات. ئێستا، بۆ یەکەمجار، دیاردەیەکی هاوشێوە، کە بە 'ئەسترۆسفێر' ناودەبرێت، لە دەوری HD 61005 پشتڕاست کرایەوە.

ئەوەی ئەم دۆزینەوە تایبەتە زۆر گرنگ دەکات، تەمەنی لاوی HD 61005ە. بە تەمەنێک کە تەنها نزیکەی 100 ملیۆن ساڵە، بە شێوەیەکی بەرچاو لە خۆرەکەمان گەنجترە، کە نزیکەی 4.6 ملیار ساڵە. ئەم جیاوازییە گەورەی تەمەنە، دەرفەتێکی دەگمەن بە فەلەکناسان دەدات بۆ بینینی ئەوەی کە ئەستێرەی ماڵەکەمان لە سەرەتای تەمەنیدا چۆن دەبوو، تیشک دەخاتە سەر ئەو پرۆسانەی کە ئەستێرەکان و سیستەمە گەڕۆکەکان لە سەرەتای بوونیاندا شێوەیان پێدەدەن. لێکۆڵینەوە لە HD 61005 ڕێگەمان پێدەدات بیر لەو بارودۆخانە بکەینەوە کە ملیارەها ساڵ لەمەوبەر دەوری سیستەمی خۆرەکەمان دابوو.

وێنە پێشکەوتووەکەی ئەم دیاردەیە داتای تیشکی ئێکس لە ڕوانگەی تیشکی ئێکس چاندرای ناسا (کە بە ڕەنگی مۆر و سپی نیشان دراوە) بەکاردەهێنێت، لەگەڵ چاودێرییەکانی ژێر سوور (شین و سپی) و بینایی (سوور، سەوز و شین) لە تەلەسکۆپە بەهێزەکانی دیکەوە، لەوانەش تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی هابڵ و ڕوانگەی نێوان ئەمریکی سێرۆ تۆلۆلۆ لە چیلی. تێکەڵکردنی ئەم داتا جۆراوجۆرە، زانایانی توانیوە وێنەیەکی سەرنجڕاکێشی بڵقێکی باوه‌گازی ئەستێرەیی چالاک دروست بکەن.

HD 61005 خاوەنی تایبەتمەندی ناوازەیە، لەوانەش کلکێکی تۆزاوی شێوە قۆچ، کە وێنەیەکی باڵداری پێدەبەخشێت. ئەم پاشماوەیە، کە لە دروستبوونی ئەستێرەکەوە ماوەتەوە، بەهۆی خێرایی ئەستێرەکە لە بۆشایی ئاسماندا بەرەو دواوە پاڵنراوە، و شێوە ناوازەکەی ناوی 'پەپوولەی شەو'ی بە HD 61005 بەخشیوە. براد سنیۆس، فیزیازانێکی پێشووی سەنتەری فیزیای فەلەکی هارڤارد و سمیسۆنیان، لەسەر ئەم نازناوە وتی: “وتەیەکی باو هەیە دەربارەی پەپوولەی شەو کە بەرەو گڕی ئاگر ڕادەکێشرێت. لە حاڵەتی HD 61005دا، 'پەپوولەی شەو' ناتوانێت بە ئاسانی لە گڕەکە ڕزگاری بێت چونکە لە دەوری ئەو لەدایک بووە.”

هەرچەندە HD 61005 لە ڕووی بارستە و پلەی گەرمیەوە هاوشێوەی خۆرەکەمانە، بەڵام بە شێوەیەکی بەرچاو گەنجتر و زۆر چالاکترە. خەمڵێنراوە کە باوه‌گازی ئەستێرەییەکەی نزیکەی سێ هێندە خێراتر و 25 هێندە چڕتر بێت لەوانەی کە ئێستا لە خۆرەکەمانەوە دەردەچن. بەپێی ناسا، ئەگەر HD 61005 جێگەی خۆرەکەمان لە سیستەمی خۆردا بگرتایەتەوە، ئەوا هێلیۆسفێرەکەمان 10 هێندە فراوانتر دەبوو. ئەم چالاکییە بەرزە بە تایبەتی ئەوەیە کە دۆزینەوەی ئەسترۆسفێرەکەی دەکاتە شتێکی گونجاو، چونکە باوه‌گازی بەهێزی ئەستێرەکە لەگەڵ ناوچەیەکی نائاسایی چڕی ماددە نێوان ئەستێرەییەکاندا بەریەک دەکەوێت و تیشکی ئێکس بەرهەم دەهێنێت کە دەتوانرێت لەلایەن چاندراوەوە دەستنیشان بکرێت.

دۆزینەوەی ئەم یەکەمین ئەسترۆسفێرە نامۆیە نەک تەنها یەکەمین چاودێری ڕاستەوخۆمانە بۆ دیاردەیەکی لەو شێوەیە لە دەوری ئەستێرەیەکی دیکە، بەڵکو ڕێگای نوێیش دەکاتەوە بۆ تێگەیشتن لەو بارودۆخانەی کە دەوری سیستەمە گەڕۆکە گەنجەکان دەدەن. ئەم توێژینەوەیە دەتوانێت نیشانەی گرنگ دەربارەی چۆنیەتی دروستبوون و پەرەسەندنی گەڕۆکەکان لە ناوچە گەردوونییە ئاڵۆزەکانیاندا پێشکەش بکات. ئەم دەستکەوتە جەخت لەسەر هێزی بەردەوامی تەلەسکۆپەکانی بۆشایی ئاسمان دەکاتەوە لە پاڵنانی سنوورەکانی زانیارییە گەردوونییەکانمان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری