سەربەندێکی 7000 ساڵەی قۆچی ئاسک لە ئەڵمانیا دۆزرایەوە، کارلێکە ئاڵۆزەکانی نێوان کولتوورە هەرە کۆنەکانی ئەوروپا ئاشکرا دەکات

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

سەربەندێکی 7000 ساڵەی قۆچی ئاسک لە ئەڵمانیا دۆزرایەوە، کارلێکە ئاڵۆزەکانی نێوان کولتوورە هەرە کۆنەکانی ئەوروپا ئاشکرا دەکات

پێشکەوتنێکی شوێنەواریی نوێ لە ناوەڕاستی ئەڵمانیا سەربەندێکی 7000 ساڵەی قۆچی ئاسکی ناوازەی ئاشکرا کردووە، کە پاشماوەیەکە ئامادەیە بۆ دووبارە پێناسەکردنی تێگەیشتنمان لە قۆناغی گواستنەوەی نێوان کۆتا ڕاوچی-کۆکەرەوەکانی ئەوروپا و کۆمەڵگە کشتوکاڵییە تازەپێگەیشتووەکانی. ئەم پاشماوە کۆنە، کە لە نیشتەجێبوونی ئایلسلبن-ڤۆسڤێلە دۆزرایەوە، دوور لەوەی تەنها پاشماوەی ئاژەڵ بێت، گێڕانەوەیەکی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات سەبارەت بە پێکەوەژیان، ئاڵوگۆڕی کولتووری، و ڕەنگە تەنانەت هاوکاری ڕۆحیش لە نێوان دوو شێوازی ژیانی پێش مێژوویی جیاوازدا.

بۆ چەندین سەدە، مۆدێلی باوی شوێنەوارناسی زۆرجار بڵاوبوونەوەی کشتوکاڵ لە سەرانسەری ئەوروپادا، کە لەلایەن جووتیارانی "کولتووری گۆزەی ڕاستەهێڵ"ەوە لە دەوروبەری 5500 پ.ز سەرکردایەتی دەکرا، وەک پرۆسەیەک وێنا دەکرد کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕاوچی-کۆکەرەوەکانی میزۆلێتیکی ڕەسەنی ئاوارە کرد. بەڵام دۆزینەوەکەی ئایلسلبن-ڤۆسڤێلە، لەگەڵ لێکدانەوە زانستییە نوێیەکاندا، واقیعێکی وردتر پێشنیار دەکات. ئۆلیڤەر دیتریش، هاوکارێکی نووسەری توێژینەوەیەک کە لە گۆڤاری *Praehistorische Zeitschrift* بڵاوکراوەتەوە و بەرپرسی ڕۆژنامەوانی لە نووسینگەی دەوڵەت بۆ بەڕێوەبردنی میرات و شوێنەوارناسی ساکسۆنیا-ئانهالت، جەخت لەسەر ئەم ڕوانگەیە دەکاتەوە. دیتریش بە گۆڤاری پۆپوڵار ساینس ڕاگەیاند: "ماوەیەکی درێژ هەیە کە جووتیاران و ڕاوچی-کۆکەرەوەکان پێکەوە دەژین،" و ڕوونیکردەوە کە "نیولێتیک و میزۆلێتیک بەم شێوەیە قۆناغی کاتیی یەکتر دوورخەرەوە نین، بەڵکو دوو شێوازی ژیان دەگەیەنن، کە بەشێکیان هاوچەرخن."

نیشتەجێبوونی ئایلسلبن-ڤۆسڤێلە خۆی بەڵگەیەکی ئەم داینامیکییە سنوورییە. بە شێوەیەکی جوگرافی لە نێوان ناوچەکانی ڕاوچی-کۆکەرەوەکانی باکوور و زەوییە کشتوکاڵییەکانی باشووردا هەڵکەوتووە، پێدەچێت وەک خاڵێکی ناوەندی کارلێککردن خزمەتی کردبێت. بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە کۆمەڵگاکە قەڵادار بووە، کە پێویستی بە بەرگری نیشان دەدات، بەڵام هەروەها ئاماژە بە گرنگی ستراتیژیی بۆ ئاڵوگۆڕی کولتووری دەکات. کولتووری ماددیی دۆزراوە لە ئایلسلبن بە توندی پشتگیری ئەم لێکدانەوەیە دەکات، و کاریگەرییەکی زۆر لە نەریتەکانی ڕاوچی-کۆکەرەوەکانەوە ئاشکرا دەکات، بەتایبەتی لە "پیشەسازی قۆچدا". ئامێر و کەرەستەی دروستکراو لە قۆچ بە شێوازێکی جیاوازی میزۆلێتیکی دۆزراونەتەوە، لەگەڵ سەربەندە قۆچی ئاسکە تازە دۆزراوەکە وەک نموونەیەکی سەرەکی.

توێژەران بە وردی شوێنەوارە قۆچەکەیان پشکنی بۆ نیشانەکانی گۆڕانکاری مرۆیی. دۆزینەوەکانیان یەکلاکەرەوە بوون: پارچە ئێسکێکی سەر بە شێوەی لاکێش، نیشانەکانی بڕینی جیاواز کە ئاماژە بە لێکردنەوەی پێست دەکەن، و چاڵۆکە وردەکانی بنکەکە، هەموویان ئاماژە بە کاری دەستیی مرۆیی بە ئەنقەست دەکەن. ئەم تایبەتمەندییانە بە توندی ئاماژە بەوە دەکەن کە شوێنەوارەکە مەبەست لێی پۆشین بووە، پێدەچێت وەک بەشێک لە ماسکێک یان سەربەندێک، و چاڵۆکەکان بۆ جێگیرکردنی بە توندی لە شوێنی خۆیدا دیزاین کرابوون. بەروارکردنی کاربۆن سەربەندەکەی لە نێوان 5291 و 5034 پ.ز دادەنێت، کە بە توندی دەکەوێتە ناو ماوەی لێکچوونەوەی نێوان ئەم دوو کولتوورە.

نەبوونی سەرپۆشی هاوشێوە لە چوارچێوەی جووتیارانی سەرەتایی ناسراودا، لەگەڵ لێکچوونە بەهێزەکانی نەریتەکانی ڕاوچی-کۆکەرەوەکان، گرنگیی ناوازەی زیاتر دەردەخات. دیتریش ئاماژە بە "گۆڕی شامانی باد دورینبرگ" دەکات وەک نزیکترین بەراورد. ئەم گۆڕستانە کۆنترە، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی 9000 ساڵ پێش ئێستا، و لە ناوەڕاستی ئەڵمانیادا هەڵکەوتووە، پاشماوەی ژنێکی تەمەن 30 بۆ 40 ساڵی تێدابوو، کە وەک سەرکردەیەکی ڕۆحی ناسێنرا بەهۆی گۆڕە جوان و پڕ وردەکارییەکەی و پاشماوە شوێنەوارییە پەیوەندیدارەکانەوە، لەوانە ملوانکەی ددانی ئاژەڵ و قۆچی ئاسکێک کە توێژەران پێیان وایە سەربەندێک بووە. هەرچەندە لە ڕووی کاتەوە جیاوازن، دۆزینەوەکەی باد دورینبرگ چوارچێوەیەکی لێکدانەوەی گرنگ بۆ قۆچەکەی ئایلسلبن پێشکەش دەکات.

ئەگەری ئەوەی کە قۆچەکەی ئایلسلبن نوێنەرایەتی پەیوەندی نێوان پسپۆڕانی ڕێوڕەسمی ڕاوچی-کۆکەرەوەکان و جووتیارانی سەرەتایی بکات، ڕێگای لێکۆڵینەوەی سەرنجڕاکێش دەکاتەوە. بەیاننامەیەکی نووسینگەی دەوڵەت بۆ بەڕێوەبردنی میرات و شوێنەوارناسی ساکسۆنیا-ئانهالت – مۆزەخانەی دەوڵەتی پێش مێژوو، ئاماژە بەوە دەکات کە هەندێک لایەنی شێوازی ژیانی نیولێتیک، وەک گۆڕانکاری خۆراکی، ڕەنگە کێشەی تەندروستی نوێی دروست کردبێت. لەم چوارچێوەیەدا، ئەگەری ئەوە هەیە کە جووتیارانی سەرەتایی داوای یارمەتییان لە چارەسەرکەرانی نەریتی کردبێت کە پەیوەندییان بە جیهانی ڕۆحەوە هەبووە، ئەو کەسانەی کە زانیارییەکی قووڵیان لەسەر ڕووەکی ناوچەیی و تایبەتمەندییە چارەسەرکەرەکانی هەبووە. ئەم تیۆرییە وێنەیەکی پشت بەستن و ڕێزگرتنی هاوبەش دەکێشێت، کە تێیدا پێداویستییە پراکتیکییەکان دەتوانن ئاڵوگۆڕی ڕۆحی و کولتووری لە سەرانسەری سنوورە کۆمەڵایەتییەکاندا پەرە پێبدەن.

ئەم دۆزینەوەیە لە ئایلسلبن-ڤۆسڤێلە نەک تەنها تێگەیشتنمان لە کاری دەستیی و ڕێوڕەسمەکانی پێش مێژوو دەوڵەمەند دەکات، بەڵکو بە شێوەیەکی بنەڕەتی گێڕانەوەی گەشەسەندنی کولتووری سەرەتایی ئەوروپا دەگۆڕێت. جەخت لەسەر ئاڵۆزی و داینامیکییەتی کۆمەڵگە مرۆییەکان لە سەردەمە کۆنەکاندا دەکاتەوە، و بیرمان دەهێنێتەوە کە پێشکەوتن هەمیشە ڕێگایەکی ڕاستەهێڵی جێگرتنەوە نەبووە، بەڵکو زۆرجار قوماشێک بووە کە بە داوی کارلێک، گونجاندن، و گەشتە ڕۆحییە هاوبەشەکانەوە چنراوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری