سەنیگال یاسای دژە LGBTİ+ توندتر دەکاتەوە: سەرکوتێکی زیاتر و لێکەوتە قووڵەکان

سەنیگال - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

سەنیگال یاسای دژە LGBTİ+ توندتر دەکاتەوە: سەرکوتێکی زیاتر و لێکەوتە قووڵەکان

سەنیگال لە دوای پەسەندکردنی یاسایەک کە بە شێوەیەکی بەرچاو سزاکانی دژی کردەوەی هاوڕەگەزخوازی بەهێز دەکات، لەگەڵ شەپۆلێک لە نیگەرانییە کۆمەڵایەتی و یاساییەکاندا دەستەویەخەیە. ئەم یاسا نوێیە، کە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانییەوە دەنگی لەسەر درا، سزای زیندانیکردن بۆ پەیوەندییە هاوڕەگەزخوازییەکان لە پێنج ساڵەوە بۆ دە ساڵ دوو هێندە دەکات، هەروەها بڕگەی سزایی نوێ دادەنێت کە ئاراستەی پەرەپێدان و دابینکردنی دارایی بۆ هاوڕەگەزخوازی دەکات. ئەم زیادبوونەی یاسادانان لە کەشێکی گرژیی زیادبوو و خۆپیشاندانە بەردەوامەکانی دژە هاوڕەگەزخوازییدا دێت، کە لاوازی تاکەکانی LGBTİ+ لە سەرانسەری وڵاتدا زیاتر دەکات.

ڕاستیی ڕۆژانە بۆ زۆرێک لە خەڵکی سەنیگال بووەتە شتێکی قورس. شایەتحاڵییە کاریگەرەکان پەلەپەلی دۆخەکە نیشان دەدەن. عوسمان (ناوێکی خوازراو)، پیاوێکی سی ساڵان، بە لۆمۆند ئافریک (Le Monde Afrique)ی ڕاگەیاند کە لە 20ی شوباتی ڕابردوودا لە ماڵەکەی هەڵاتووە، ناچار بووە خۆی بشارێتەوە دوای ئەوەی هاوڕەگەزخوازییەکەی لەلایەن دراوسێکانیەوە ئاشکرا کرا. ئەو دانی نا بەوەدا: "من پڕ لە ترس و دڵەڕاوکێم. ئەگەر زانیارییەکە بڵاوببێتەوە، مەترسی لێدان و دەستگیرکردنم لەسەرە، یان دەستگیرکردن و پاشان لێدان. هیچ چارەسەرێکی دیکە نابینم جگە لەوەی بە زووترین کات وڵات جێبهێڵم." چیرۆکی ئەو تەنها نییە؛ بەڵکو هێمایە بۆ تەقینەوەی دوژمنایەتی، سکاڵا، باج و دەستدرێژییەکان کە تاکە هاوڕەگەزخوازەکان یان گومانلێکراوانیان دەکاتە ئامانج، وەک لۆمۆند ئافریکیش ئاماژەی پێداوە.

یاسا نوێیەکە، کە لەلایەن سینیوێب (Seneweb)ەوە بڵاوکرایەوە، تەنها سزاکان توندتر ناکاتەوە؛ بەڵکو ئامانجی ڕێکخستنی سکاڵاکانیشە. ئەو یاسایە سزای هەر کەسێک دەدات کە "سکاڵایەکی نادروست بە خراپ نیەتەوە" دژی گومانلێکراوانی هاوڕەگەزخواز دەکات. بڕگەیەک کە مەبەست لێی سنووردارکردنی خراپ بەکارهێنانە، بەڵام کاریگەرییەکەی هێشتا پێویستە لە ژینگەیەکدا بسەلمێنرێت کە گومان و ترس تێیدا بڵاون. بە شێوەیەکی پارادۆکس، ئۆپۆزیسیۆنی پەرلەمانی، هەرچەندە زۆر کەمینەیە، دژی دەقەکە دەنگی دا، نەک لەبەر نیگەرانی بۆ مافەکانی LGBTİ+، بەڵکو لەبەر ئەوەی پێیان وابوو یاساکە بە ئەندازەی پێویست سەرکوتکەر نییە، تەنانەت داوای تاوانبارکردنێکی ڕوونتری هاوڕەگەزخوازییان دەکرد.

بەپێی شیکارییەکی جۆن ئافریک (Jeune Afrique)، ئەم توندکردنەوەی یاسادانانە لە ناو دوو دینامیکیدا جێگەی دەبێتەوە. لە لایەکەوە، بە توندی لە ژێر کاریگەریی سەروەریخوازییەوەیە، کە ڕەوتێکی ئایدۆلۆژییە و لای پارتی دەسەڵاتدار، "نیشتمانپەروەرانی ئەفریقی سەنیگال بۆ کار، ڕەوشت و برایەتی" (Pastef) خۆشەویستە. لە بەرامبەر ڕۆژئاوایەک کە زۆرجار وەک زۆر لێبووراو یان "فەساد" سەیر دەکرێت، ئەم یاسایە وەک پشتڕاستکردنەوەی بەها نەریتییەکانی سەنیگال پێشکەش دەکرێت، کە بە قووڵی لە ئیسلام و کاسۆلیکیزمدا ڕەگیان داکوتاوە. یاسای سزاکان، بەبێ ئەوەی هەرگیز بە ڕوونی وشەی "هاوڕەگەزخوازی" بهێنێت، "کردەوە دژە سروشتییەکان" سزا دەدات، کە بەپێی پڕۆژە یاساکە، "کردەوەی سێکسی لە نێوان کەسانی هاوڕەگەزدا"، هەروەها "کردەوەی سێکسی لەگەڵ لاشە" و "کردەوەی سێکسی لەگەڵ ئاژەڵ" دەگرێتەوە. ئەم پەیوەندییە هاوڕەگەزخوازی لەگەڵ نەکروفیلیا و زۆفیلیا دادەنێت، کە ستێگمایەکی قورسی پێشووتر بەهێزتر دەکات.

لایەنە گرنگەکەی تر، هەر بەپێی جۆن ئافریک، مێژووییە. ئەو بیرۆکەیە کە ئەم یاسادانانە نوێنەرایەتیی سەرکەشێکی ناسنامەیی پاکی ئەفریقی دەکات، لەلایەن "شوێنەوارناسیی یاسایی"ەوە پرسیاری لەسەر دەکرێت. مادەی 319ی یاسای سزاکانی سەنیگال، لە داڕشتنی ئێستایدا و لە پێداچوونەوەیدا، پشت بە چەمکی "کردەوە دژە سروشتییەکان" دەبەستێت کە زۆر لەمێژە لە فەرەنسا داڕێژراوە. ئەم چەمکە، کە لە کاتی شۆڕشی فەرەنسادا ون بوو و لە سەردەمی ڕژێمی پیتاندا دیسانەوە دەرکەوتەوە، نزیکەی پێنج دەیە لەمەوبەر لە فەرەنسا لە بەکارهێنان کەوت. بۆیە دەگوترێت کە ئەوەی لە ڕۆژاواوە هاوردە کراوە، هاوڕەگەزخوازی نییە، بەڵکو تاوانبارکردنەکەیەتی، کە وردەکارییەکی مێژووییە و زۆرجار لە وتاری گشتیدا پشتگوێ دەخرێت.

سەنیگال حاڵەتێکی دابڕاو نییە لە کیشوەری ئەفریقادا. ئاراستەی تاوانبارکردنی تاکەکانی LGBTİ+ لە ساڵانی ڕابردوودا زیاتر بووە. ئۆگاندا یاسایەکی دەرکرد کە سزای مەرگی بۆ "هاوڕەگەزخوازی توندکراو" لەخۆدەگرت. مالی لە سەردەمی ئاسیمی گۆیتادا لە تشرینی دووەمی 2024دا هاوڕەگەزخوازی تاوانبار کرد، کە یەکەمجار بوو لە وڵاتێکدا کە یاساکانی پێشتر ئاماژەیان پێ نەدابوو. بورکینا فاسۆ لە سەردەمی ئیبراهیم تراورێدا لە ئەیلوولی 2025دا یاسایەکەی پەسەند کرد کە سزای دوو بۆ پێنج ساڵ زیندانیکردنی تێدابوو. لە غانا، کە ئینجیلییەکانی ئەمریکی زۆر چالاکن، پڕۆژە یاسایەک کە سزای دە ساڵ زیندانیکردن بۆ "پەرەپێدانی مافەکانی LGBT" لەخۆدەگرێت، لە قۆناغی دووبارە ناساندندایە. بەڵام، چەند وڵاتێک ڕێگای پێچەوانەیان گرتووەتەبەر، کە چرایەکی هیوا پێشکەش دەکەن: مۆریس لە ساڵی 2023دا هاوڕەگەزخوازیی لە تاوانبارکردن دەرهێنا، و نامیبیا لە ساڵی 2024دا. بەڵام ئەم یاسادانانە پێشکەوتنخوازانە هێشتا نموونەی دەگمەنن لە دیمەنێکی کیشوەریدا کە زیاتر سەرکوتکەرە.

ئەم توندکردنەوەی یاسادانانە لە سەنیگال، لەگەڵ لێکەوتە قووڵەکانی مرۆیی و کۆمەڵایەتییدا، ئاستەنگێکی گەورە بۆ مافەکانی مرۆڤ و سەقامگیریی کۆمەڵایەتی دروست دەکات. ئەمە ڕەنگدانەوەی شەڕێکی ئایدۆلۆژیی ئاڵۆزە لە نێوان نەریتە چاوەڕوانکراوەکان، کاریگەرییە کۆلۆنیالییە مێژووییەکان و فشارە نێودەوڵەتییەکان، لە کاتێکدا هەزاران هاووڵاتی لە ترس و نادڵنیاییدا دەهێڵێتەوە سەبارەت بە داهاتوویان لە وڵاتی خۆیاندا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری