لێکۆڵینەوەیەکی نوێ بیروباوەڕی باو دەخاتە ژێر پرسیارەوە: دیارنەمانی قرشی سپی گەورە هەمیشە بەهۆی هێرشی ئۆرکاوە نییە

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لێکۆڵینەوەیەکی نوێ بیروباوەڕی باو دەخاتە ژێر پرسیارەوە: دیارنەمانی قرشی سپی گەورە هەمیشە بەهۆی هێرشی ئۆرکاوە نییە

بۆ چەندین ساڵ، دیارنەمانی لەناکاوی قرشی سپی گەورە لە شوێنە کۆبوونەوە باوەکانیان، زۆرجار خراوەتە پاڵ بوونی بەهێزی نەهەنگی بکوژ (ئۆرکا)، کە تاکە ڕاوکەری سروشتی ناسراویانە. ڕووداوە دراماتیکییەکان، وەک ڕووداوەکەی ساڵی 2015 لە کەناراوەکانی دوورگەکانی نێپتون لە ئوسترالیا، کە تێیدا پێدەچێت ئۆرکا قرشێکی سپی گەورەی کوشتبێت، ئەم گێڕانەوەیەی بەهێز کردووە و بووەتە هۆی تیۆرییەکانی کۆچکردنی بەکۆمەڵ بەهۆی ترسەوە. بەڵام توێژینەوەیەکی پێشەنگ لە زانکۆی فلێندەرز ئێستا ئەم گریمانە دێرینە دەخاتە ژێر پرسیارەوە، ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە ئەم ڕاوچییە دەریاییە ئایکۆنیانە تەنها شوێنی شێوازە کۆچبەرە سروشتییەکان بکەون یان کاردانەوەیان بۆ ئاماژە ژینگەییەکان هەبێت، نەک هەمیشە لە ئۆرکا ڕابکەن.

قرشی سپی گەورە (Carcharodon carcharias) پێگەیەکی ئاڵۆز و زۆرجار بە هەڵە لێکدراوە لە سیستەمی ژینگەیی دەریاییدا. لە کاتێکدا زۆرجار وەک ڕاوچییەکی ترسناک و باڵادەست وێنا دەکرێن، ئەوا خۆیان ڕووبەڕووی دوژمنێکی بەهێز دەبنەوە کە ئۆرکایە (Orcinus orca). توانای ناوازەی نەهەنگی بکوژ بۆ ڕاوکردن و کوشتنی قرشی سپی گەورە، زۆرجار جگەرەکانیان کە دەوڵەمەندن بە ماددە خۆراکییەکان دەکەنە ئامانج، بە باشی تۆمار کراوە و سەرنجی زانایان و خەڵکی گشتیشی ڕاکێشاوە. چاودێرییەکانی ڕابردوو، بەتایبەتی لە ناوچەکانی وەک باشووری ئەفریقا و کالیفۆرنیا، دابەزینێکی بەرچاویان لە ژمارەی قرشە سپییەکاندا نیشانداوە دوای ڕاپۆرتەکان لەسەر بینینی ئۆرکا یان ڕووداوەکانی ڕاوکردن، ئەمەش ئەو باوەڕەی بەهێزتر کردووە کە تەنها بوونی ئەم شیردەرە دەریاییانە دەتوانێت ببێتە هۆی دیارنەمانی درێژخایەن لە ناوچە کەناراوییەکان.

توێژینەوەیەکی نوێ، کە لە گۆڤاری Wildlife Research بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن چارلی هوڤینیرز، بەڕێوەبەری کۆنسۆرتیۆمی توێژینەوەی دەریایی و کەناراوی زانکۆی فلێندەرز، و زانای دەریایی لۆرێن مایەرەوە بە هاوبەشی نووسراوە، قووڵتر دەچێتە ناو ئەم دیاردەیە. بە پێچەوانەی زۆربەی توێژینەوەکانی پێشوو، کە بە شێوەیەکی بەرچاو پشتیان بە بەڵگەی گێڕانەوەیی و داتای چاودێری کورتخایەن بەستبوو، ئەم لێکۆڵینەوە نوێیە سوودی لە کۆمەڵێک داتای فراوان وەرگرتووە کە بۆ ماوەی زیاتر لە دە ساڵ دەگرێتەوە. تیمەکە بە وردی داتای شوێنپێهەڵگرتنی دەنگیی قرشە تابلۆدارەکان و تۆمارەکانی بینینی گەشتیارییان شیکار کردووە، ئەمەش دیدگایەکی بەهێز و درێژخایەنی لەسەر جوڵەی قرشەکان و دڵسۆزییان بۆ شوێنەکە دابین کردووە.

دۆزینەوەکان هەڵسەنگاندنێکی گرنگ بۆ گۆڕانکارییەکان پێشکەش دەکەن. هوڤینیرز ڕوونی کردەوە: "توێژینەوەکەمان نیشان دەدات کە دیارنەمانی درێژخایەن دەتوانێت بە شێوەیەکی سروشتی ڕووبدات، تەنانەت بەبێ بوونی نەهەنگی بکوژ." توێژینەوەکە شەش حاڵەتی دیارنەمانی درێژخایەنی قرشی لە ماوەی 12 ساڵدا دیاری کردووە، و تەنها یەکێک لەوانە هاوکات بووە لەگەڵ بوونی نەهەنگی بکوژ. ئەم ئاشکراکردنە گرنگە ئاماژە بەوە دەکات کە زۆرێک لە دیارنەمانییە نەناسراوەکانی پێشوو، لەوانەش ڕووداوەکەی دوورگەی نێپتون کە بە شێوەیەکی بەرفراوان باس دەکرێت، ڕەنگە بەشێک بووبێت لە ڕەفتاری سروشتی قرشەکان نەک دەرئەنجامێکی ڕاستەوخۆی ڕاوکردنی ئۆرکا.

سەرباری ئەوەش، توێژینەوەکە ئاماژە بەوە دەکات کە لە کاتێکدا بوونی نەهەنگی بکوژ و مردنی قرشەکان دەتوانێت ببێتە هۆی ڕۆیشتنی کورتخایەن، بەڵام ئەم کاریگەرییانە زۆرجار کاتیین. دیارنەمانی درێژخایەن، کە بۆ ماوەی چەند هەفتە تا چەند مانگێک دەخایەنێت، پێدەچێت بەهۆی کارلێکی ئاڵۆزتری فاکتەرەکانەوە بێت. هوڤینیرز تیشکی خستە سەر ئەوەی کە ئاماژە ژینگەییەکانی دیکە و ئاماژە کیمیاییەکان، وەک نێکرۆمۆنەکان — ماددە کیمیاییەکان کە قرشێکی مردوو دەریاندەکات — دەتوانن ببنە هۆی ڕۆیشتنی کورتخایەن، ئەمەش چینێکی دیکەی ئاڵۆزی بۆ تێگەیشتن لەم جوڵانە زیاد دەکات.

لۆرێن مایەر جەختی لەسەر لێکەوتە فراوانترەکانی کارەکانیان کردەوە: "ئەم توێژینەوەیە گرنگی چاودێریکردنی درێژخایەن بۆ تێگەیشتن لە جوڵەی قرشی سپی و دڵسۆزی شوێنەکەیان نیشان دەدات، لە کاتێکدا ئەو بیرۆکەیە دەخاتە ژێر پرسیارەوە کە نەهەنگی بکوژ هەمیشە یان بە تەنها بەرپرسیارە لە دیارنەمانی درێژخایەنی قرشەکان." ئەم ڕێبازە گشتگیرە بۆ ستراتیژییەکانی پاراستنی ورد و بۆ بڵاوکردنەوەی چەمکە هەڵەکان سەبارەت بە ڕەفتارە ئاڵۆزەکانی ئەم بوونەوەرە گەورانە زۆر گرنگە. بە تێگەیشتن لە تەواوی ئەو فاکتەرانەی کە کاریگەرییان لەسەر جوڵەی قرشی سپی هەیە، توێژەران دەتوانن باشتر پێشبینی گۆڕانکارییەکانی دانیشتووان بکەن و ڕێوشوێنی پاراستنی کاریگەرتر جێبەجێ بکەن.

لە کۆتاییدا، توێژینەوەکەی زانکۆی فلێندەرز تێگەیشتنێکی ورد لە ڕەفتاری قرشی سپی گەورە پێشکەش دەکات، کە لە پەیوەندییە هۆکار و دەرئەنجامە سادەکەی لەگەڵ ئۆرکا تێدەپەڕێت. ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم ڕاوچییە دەریاییە بەهێزانە تەنها کاردانەوەیان بۆ هەڕەشەکان نییە بەڵکو کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵێک ئاڵۆزی لە ڕیتمە سروشتییەکان، گۆڕاوە ژینگەییەکان و غەریزەی کۆچکردنی تایبەت بە خۆیان هەیە. "مۆرالی چیرۆکەکە،" وەک لە سەرچاوە ڕەسەنەکەدا بە کورتی هاتووە، ئەوەیە کە دیارنەمانی قرشەکان هەمیشە هەڵەی نەهەنگی بکوژ نییە — ڕەنگە ئەم ماسییە گەورانە تەنها کاری خۆیان بکەن، ئەمەش بەڵگەیەکە بۆ نهێنییە هەمیشەییەکانی زەریا و هەوڵی بەردەوام بۆ ئاشکراکردنیان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری