پارادۆکسی ئاسنی ئاوی تواوەی جەمسەری باشوور: هەڕەشەیەکی نزیک لە گەنجینەی کاربۆنی زەریاکان

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پارادۆکسی ئاسنی ئاوی تواوەی جەمسەری باشوور: هەڕەشەیەکی نزیک لە گەنجینەی کاربۆنی زەریاکان

توێژینەوە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئاسنی بەرهەمهاتوو لە توانەوەی سەهۆڵی ڕۆژئاوای جەمسەری باشوور بە شێوەیەکی گەورە بۆ ژیانی دەریایی بەکارناهێنرێت، ئەمەش گومان دەخاتە سەر گریمانەکان سەبارەت بە توانای زەریای باشوور بۆ هەڵمژینی CO2.

لێکۆڵینەوەیەکی زانستی ئەم دواییە پارادۆکسێکی گرنگ و نیگەرانیکەری ئاشکرا کردووە سەبارەت بە توانای زەریای باشوور بۆ هەڵمژینی دوانەئۆکسیدی کاربۆنی بەرگەهەوا، کە ئەرکێکی گرنگە لە ڕێکخستنی کەشوهەوای جیهانیدا. بۆ چەندین ساڵ، زانایان تێگەیشتبوون کە زەریای باشوور، یەکێک لە بەرهەمدارترین ژینگە دەریاییەکانی زەوی، وەک گەنجینەیەکی بەرچاوی کاربۆن کاردەکات، کە بە شێوەیەکی گەورە بەهۆی چالاکییەکی زیندەوەرە دەریاییە وردبینەکانەوەیە کە بە فایتۆپلانکتۆن ناسراون. ئەم ڕووەکە بچووکانە، کە بنەمای تۆڕی خۆراکی دەریایی پێکدەهێنن، لە کاتی فۆتۆسێنتێزدا CO2 هەڵدەمژن، بەم شێوەیەش کاربۆن بە شێوەیەکی کاریگەر لە بەرگەهەواوە دەگوازنەوە بۆ زەریا.

مادەیەکی خۆراکی سەرەکی کە گەشەی فایتۆپلانکتۆن لە ناوچە فراوانەکانی زەریای باشووردا سنووردار دەکات، ئاسنە. لە ئەنجامدا، تیۆرییەکە ماوەیەکی زۆر بەردەوام بووە کە زیادبوونی توانەوەی سەهۆڵی جەمسەری باشوور، بەتایبەتی لە چینە سەهۆڵییە گۆڕاوەکانی ڕۆژئاوای جەمسەری باشوور، ئاسنی زیاتر دەگەیەنێتە ئەم ئاوانەی کە بێبەشن لە ماددە خۆراکییەکان. گریمانە کرا کە ئەم لافاوەی ئاسن گەشەی بەرفراوانی فایتۆپلانکتۆن هاندەدات، بەم شێوەیەش توانای زەریا بۆ گەنجینەکردنی کاربۆنی زیاتر زیاد دەکات و وەک لەمپەرێکی سروشتی دژی بەرزبوونەوەی ئاستی گازی گەرمخانەیی کاردەکات. ئەگەری بوونی ئەم جۆرە بازنەی گەڕانەوە سروشتییە چرایەکی ئومێدی پێشکەش دەکرد لە ڕووی خێرا بوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوادا.

بەڵام، توێژینەوەی نوێی پێشەنگ سێبەر دەخاتە سەر ئەم دیدگایە ئومێدبەخشە. زانایان بۆیان دەرکەوتووە کە لە کاتێکدا سەهۆڵی تواوەی ڕۆژئاوای جەمسەری باشوور بەڕاستی بڕێکی بەرچاو لە ئاسن دەگوازێتەوە بۆ زەریای باشوور، ئەم ئاسنە بە شێوەیەکی سەرەکی لە شێوەیەکی کیمیاییدایە کە ژیانی دەریایی ناتوانێت بە ئاسانی بەکاری بهێنێت. لەبری ئەوەی بە ئاسانی بەردەست بێت بۆ زیندەوەران، زۆربەی ئاسنەکە لەناو تەنۆلکە کانزاییەکان یان پێکهاتە ئۆرگانییە ئاڵۆزەکاندا بەستراوەتەوە، ئەمەش وای لێدەکات کە بە شێوەیەکی گەورە بۆ فایتۆپلانکتۆن دەستڕاگەیشتن نەبێت. ئەم جیاوازییە گرنگە بە واتای ئەوە دێت کە زیادبوونی چاوەڕوانکراوی گەشەی قەوزە و هەڵمژینی کاربۆنی دواتر بە سادەیی بەو ڕادەیە ڕوونادات کە پێشتر پێشبینی دەکرا.

لێکەوتەکانی ئەم دۆزینەوەیە قووڵن. پێشنیاری ئەوە دەکات کە زیادبوونی ڕێژەی لەدەستدانی سەهۆڵی جەمسەری باشوور، کە دەرئەنجامێکی ڕاستەوخۆی گەرمبوونی جیهانییە، لەوانەیە بە شێوەیەکی خۆکارانە نەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی گەنجینەی کاربۆنی زەریا. لە بەرامبەردا، ئەگەر توانای زەریای باشوور بۆ هەڵمژینی کاربۆن بەهۆی نەبوونی ماددە خۆراکییە گرنگەکانەوە ڕێگری لێبکرێت، ئەوا خێرا بوونەوەی توانەوەی سەهۆڵ لەوانەیە بە شێوەیەکی پارادۆکسی کاریگەری گشتی زەریا لە خاوکردنەوەی گۆڕانی کەشوهەوادا کەم بکاتەوە. ئەمەش بازنەیەکی گەڕانەوەی مەترسیدار دروست دەکات کە تێیدا بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی دەبێتە هۆی توانەوەی زیاتر، بەڵام بەبێ کەمکردنەوەی سروشتی چاوەڕوانکراو لە زەریاوە، گەرمبوونی جیهانی لەوانەیە زیاتر خێرا بێت.

توێژەرانی بەشدار لە توێژینەوەکەدا تەکنیکە شیکارییە پێشکەوتووەکانیان بەکارهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە جۆرە کیمیاییەکانی ئاسن لە پلوومەکانی ئاوی تواوە. دۆزینەوەکانیان ئاماژە بە ئاڵۆزییە وردەکانی بایۆجیۆکیمیای دەریایی و شێوازە وردەکانی کاریگەری گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر سیستەمە سروشتییەکانی زەوی دەکەن. تێگەیشتن لە بڕی ماددە خۆراکییەکان و هەروەها شێوە کیمیاییە تایبەتەکانیان بۆ پێشبینیکردنی وەڵامە ژینگەییەکان بە وردی و باشترکردنی مۆدێلەکانی کەشوهەوا گرنگە.

چینە سەهۆڵییەکانی ڕۆژئاوای جەمسەری باشوور بە تایبەتی لاوازن بەرامبەر بە گۆڕانی کەشوهەوا، بەشێک لەوان تەنکبوونەوە و پاشەکشەی خێرا بەخۆوە دەبینن. داڕمانی ئەگەری لەوانەیە بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداری بکات لە بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکانی جیهان. ئەم توێژینەوە نوێیە چینێکی دیکە لە نیگەرانی زیاد دەکات، ئاماژە بەوە دەکات کە لێکەوتە ژینگەییەکانی توانەوەی لە دەرەوەی گۆڕانکارییەکانی ئاستی دەریاوە درێژ دەبنەوە بۆ بازنە بایۆجیۆکیمیاییە بنەڕەتییەکان کە کەشوهەوای زەوی ڕێکدەخەن.

ئەم دۆزینەوەیە جەخت لەسەر پێویستی بەپەلە بۆ تێگەیشتنێکی گشتگیرتر لە کارلێکەکانی نێوان سەهۆڵی تواوە، کیمیای زەریا، و ژینگە دەریاییەکان دەکاتەوە. پێشبینییەکانی کەشوهەوای داهاتوو و ستراتیژییەکانی کەمکردنەوەی کاریگەرییەکان دەبێت ئەم داینامیکییە ئاڵۆزانە لەبەرچاو بگرن. پشت بەستن بە جیهانی سروشتی بۆ قەرەبووکردنەوەی خۆکارانەی گۆڕانی کەشوهەوای دروستکراوی مرۆڤ، بە تایبەتی لە ناوچە گرنگەکان وەک زەریای باشوور، لەوانەیە هەڵەیەکی حیساباتی بێت و لێکەوتەی درێژخایەنی توندی هەبێت. توێژینەوەکە وەک یادخستنەوەیەکی توند کاردەکات کە لە کاتێکدا سیستەمەکانی هەسارەکە بەهێزن، توانایان بۆ هەڵمژینی کاریگەرییە مرۆییەکان سنووردارە و زۆرجار لەوە لاوازترە کە پێشتر گریمانە دەکرا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری