ڕیکۆردی مێژوویی: زیاتر لە 18,000 کۆچبەر لە دادگا فیدراڵییەکاندا یاساییبوونی دەستبەسەرکردنیان دەخەنە ژێر پرسیارەوە

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕیکۆردی مێژوویی: زیاتر لە 18,000 کۆچبەر لە دادگا فیدراڵییەکاندا یاساییبوونی دەستبەسەرکردنیان دەخەنە ژێر پرسیارەوە

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەکی یاسایی بێوێنە بووەتەوە، چونکە زیاتر لە 18,000 کۆچبەر داواکارییان پێشکەش بە دادگا فیدراڵییەکان کردووە و ئیدیعای نایاساییبوونی دەستبەسەرکردنیان دەکەن. ئەم بەرزبوونەوە مێژووییە، کە بەشێکی زۆری وەڵامێکە بۆ سیاسەتە توندەکانی دیپۆرتکردنی ئیدارەی ترەمپ، زۆر زیاترە لە کۆی گشتیی دۆسییە هاوشێوەکان کە لە سێ ئیدارەی پێشوودا تۆمارکراون، لەوانەش یەکەم خولی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ. بە تێکڕا زیاتر لە 200 سکاڵای حەبس جەسەدی ڕۆژانە تۆمار دەکرێت، بەتایبەتی لە کالیفۆرنیا و تێکساس، ئەم دیاردەیە سیستەمی دادوەری فیدراڵی تا سنوورەکانی خۆی دەهێنێت و مشتومڕێکی نیشتمانی لەسەر پراکتیزەکانی جێبەجێکردنی یاسای کۆچبەری دروست دەکات.

شیکاریی ProPublica بەرزبوونەوە دراماتیکییەکە نیشان دەدات، لەگەڵ شارەزایانی یاسایی وەک دانیال کاودیلیۆ، بەڕێوەبەری کلینیکی یاسای کۆچبەری لە زانکۆی تێکساس تێک، کە ئاماژە بە سروشتی بێوێنەی ئەم شەپۆلە دەکەن. ئەم زیادبوونە ڕاستەوخۆ دەگەڕێتەوە بۆ ڕێنماییە کارگێڕییە نوێیەکان، کە دەستبەسەرکردنی زۆرینەی کۆچبەرانی تێدایە کە بەبێ مۆڵەت هاتوونەتە وڵاتەوە لە کاتێکدا دۆسییەکانی کۆچبەرییان لە قۆناغی چارەسەردان. ئەم ڕێبازە لادانێکی بەرچاوە لە دەیان ساڵ لە پێشینەی یاسایی، کە زۆرجار ڕێگەی دەدا بە کۆچبەرانی نیشتەجێی درێژخایەنی ئەمریکا و ئەوانەی هیچ مەترسییەکی ئەمنی یان هەڵاتنیان نەبوو لە کۆمەڵگاکانیاندا بمێننەوە لە کاتی ڕێکارەکاندا.

دیمەنی دادوەری ئەم گرژییە دەردەخات. لیژنەیەکی سێ دادوەرەی دابەشکراو لە دادگای تێهەڵچوونەوەی ئەمریکا بۆ بازنەی پێنجەم، کە کۆنەپارێزە، تازەگی لایەنگری ئیدارەی گرت و دانیشتنەکانی بارمتەی تەنها بۆ ئەوانە سنووردار کرد کە بە شێوەیەکی یاسایی هاتوونەتە وڵاتەوە. کاودیلیۆ ئەم بڕیارەی بە "وێرانکەر" ناوبرد، پێشبینیی دەستبەسەرکردنی ناچاری بۆ زۆربەی کۆچبەران لەو بازنەیەدا کرد، کە تێکساسیش دەگرێتەوە. لەگەڵ ئەوەی ئێستا تێهەڵچوونەوەکان لە نۆ لە دوازدە دادگای تێهەڵچوونەوەی هەرێمی تۆمارکراون، ئەم بابەتە ئامادەیە بگاتە دادگای باڵا، کە گرنگیی نیشتمانییەکەی دووپات دەکاتەوە.

سەرەڕای هەڵوێستی توندی ئیدارە، دادوەرە فیدراڵییەکان زۆرجار لایەنگری کۆچبەران دەکەن. شیکارییەکی Politico ئاشکرای کرد کە زیاتر لە 300 دادوەر دژی سیاسەتە نوێیەکانی دەستبەسەرکردن بڕیاریان داوە، بە بەراورد لەگەڵ تەنها 14 دادوەر کە پشتگیرییان کردووە. ئەمەش وای کردووە دادوەرەکان زۆرجار فەرمانی ئازادکردن یان دانیشتنی بارمتە بدەن، بەمەش حکومەت ناچار دەکەن دەستبەسەرکردنی درێژخایەن پاساو بدات.

کۆشکی سپی و وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆ (DHS) بە شێوەیەکی بەرفراوان جەختیان لەوە کردووەتەوە کە ئیدارەی ترەمپ تەنها یاسای کۆچبەری فیدراڵی جێبەجێ دەکات. تریشیا مکلاگلین، وتەبێژی DHS، ڕایگەیاند: "سەرۆک ترەمپ و وەزیر نۆیم ئێستا یاسا جێبەجێ دەکەن و بیانییە نایاساییەکان دەستگیر دەکەن کە هیچ مافێکیان نییە لە وڵاتەکەماندا بن، و سیاسەتی گرتن و ئازادکردنی بایدنیان هەڵوەشاندەوە. ئێمە یاسا وەک خۆی جێبەجێ دەکەین." ئەم هەڵوێستە کردارەکانی ئیدارە وەک گەڕانەوەیەک بۆ پابەندبوونی توند بە یاسا نیشان دەدات، کە دژی دەستێوەردانە دادوەرییەکان دەوەستێتەوە.

قەبارەی زۆری ئەم دۆسییانە سیستەمی یاسایی ماندوو کردووە، باری گران لەسەر هەردوو پارێزەرانی کۆچبەران و پارێزەرانی حکومەت دروست دەکات. داواکاری گشتیی ئەمریکا دانیال ڕۆزن، لە مینیسۆتا، کە داواکارییەکانی حەبس جەسەدی لە ماوەی دوو مانگدا لە دوازدە بۆ زیاتر لە 700 بەرز بووەتەوە، کارمەندەکانی وەک "بەردەوام کارکردن لە کاتی زیادەدا" وەسف کرد، کە سەرچاوەکانی لە پێشینەکانی تر دوورخستووەتەوە. ئەم فشارە زۆرە تەنانەت بووە هۆی ئەوەی پارێزەرێکی حکومەت، جولی لی، بە ئاشکرا گلەیی لە شکستەکانی سیستەم بکات، و بەپێی ڕاپۆرتەکان ئەمەش بووە هۆی ڕۆیشتنی لە نووسینگەی داواکاری گشتیی ئەمریکا، کە نموونەیەکی ئاشکرای گرژییەکەیە.

وەزارەتی دادی (DOJ) بەدۆری خۆی ڕەخنەی لەوە گرتووە کە بە "دادوەرە یاخییەکان" ناوی دەبات، بەهۆی بەشداریکردنیان لە قەبارەی زۆری کارەکەدا. وتەبێژێک جەختی لەوە کردەوە کە پابەندبوونی دروستی دادوەری ئەو جۆرە کێشانە نەهێڵێت. بەڵام، دادوەری باڵا دەیڤید بریۆنس لە ناوچەی ڕۆژئاوای تێکساس، کە ناوەندێکی نیشتمانییە بۆ دۆسییەکانی حەبس جەسەدی، وەڵامی دایەوە: "کەواتە زۆر دادوەری یاخی هەن،" و جەختی لە باوەڕی دەسەڵاتی دادوەری لە بڕیارەکانی دژی حکومەت کردەوە.

بێهیوایی دادوەری هەست پێ دەکرێت، لەگەڵ ئەوەی دادوەرەکان بە ئاشکرا ڕەخنە لە ئیدارە دەگرن بەهۆی پابەند نەبوون و تێپەڕاندنی وادەکان. حاڵەتێکی بەرچاو پەیوەندی بە دادوەر فرێد بیری لە ناوچەی ڕۆژئاوای تێکساسەوە هەبوو، کە فەرمانی ئازادکردنی کوڕێکی تەمەن 5 ساڵەی مینیسۆتای دەرکرد، لیام کۆنێخۆ ڕامۆس. لە بڕیارێکی تونددا، بیری دەستبەسەرکردنی منداڵەکەی ئیدانە کرد بەوەی کە سەرچاوەکەی لە "سەرباردنی حکومەت بە شێوەیەکی خراپ داڕێژراو و بە شێوەیەکی نادڵسۆزانە جێبەجێکراو بۆ کۆتاکانی دیپۆرتکردنی ڕۆژانە، دیارە تەنانەت ئەگەر پێویستی بە تروماکردنی منداڵان بێت،" و تێچووی مرۆیی ئەم سیاسەتانەی خستە ڕوو.

زیادبوونی ژمارەی دەستبەسەرکراوان کاریگەریی سیاسەتەکە دەردەخات، کە لە نزیکەی 40,000 لە سەرەتای دەستبەکاربوونی ئیدارەی ترەمپەوە بۆ زیاتر لە 70,000 لەم ساڵدا بەرزبووەتەوە. لە کاتێکدا ژمارەی دەستبەسەرکراوانی سنووربەزێنە نوێیەکان کەم بووەتەوە، ژمارەی کۆچبەرانی دەستبەسەرکراو کە لە شوێنەکانی تری وڵات لەلایەن کارمەندە فیدراڵییەکانەوە دەستگیرکراون لە نۆ مانگی یەکەمی ئیدارەی ترەمپدا سێ هێندە زیادی کردووە. سیرین شەبایە، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پرۆژەی نیشتمانیی کۆچبەری، ئەم دۆخەی وەک "دیمەنێکی زۆر، زۆر ئاژاوەگێڕ" وەسف کرد، کە کاریگەریی لەسەر کۆمەڵگەکان دەبێت "هەم بەهۆی شێوازە زۆرە تروماکەرەکانی دەستگیرکردن و دەستبەسەرکردنی خەڵک" و هەم بەهۆی ئەو سەرچاوانە زۆرانەی کە خەرج دەکرێن بۆ دەستبەسەرکردنی ئەو کەسانەی کە لە ڕابردوودا لەوانەیە بە بارمتە ئازاد کرابان یان هەر دەستبەسەر نەکرابان.

سەرەڕای ئاڵنگارییە سیستماتیکییەکان، دەنیس گیلمان، هاوبەڕێوەبەری کلینیکی کۆچبەری لە زانکۆی تێکساس لە ئۆستن، دەرئەنجامێکی ئەرێنی لە زیادبوونی بینیندا دەبینێت. ئەو پێی وایە کە ئەم بەرزبوونەوەیە سەرنجی گشتی زیاتر ڕادەکێشێت بۆ "ئەوەی سیستەمی دەستبەسەرکردنی کۆچبەران چەندە گەورە و هەڕەمەکی و نالۆژیکییە،" کە بە ئەگەری زۆرەوە ڕێگە خۆش دەکات بۆ چاکسازییەکانی کۆچبەری کە زیاتر ئاگادارانە و مرۆییانە بن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری