Voormalig Amerikaans Veiligheidsadviseur John Bolton: "We Hebben Peak Trump Gepasseerd"

Verenigde Staten - Ekhbary Nieuwsagentschap

Voormalig Amerikaans Veiligheidsadviseur John Bolton: "We Hebben Peak Trump Gepasseerd"

John Bolton, een doorgewinterde figuur in de Amerikaanse buitenlandse politiek die heeft gediend onder elke Republikeinse president sinds Ronald Reagan, is niet langer terughoudend in zijn kritiek op Donald Trump. Nu 77 jaar oud, en na een periode als nationaal veiligheidsadviseur onder Trump te hebben gediend voordat hij na 17 maanden vertrok vanwege onenigheid, ziet Bolton een duidelijke trend: "We hebben Peak Trump gepasseerd." Deze uitspraak, gedaan in een recent interview met het Duitse magazine DER SPIEGEL, markeert een cruciaal moment in de analyse van de Amerikaanse politieke dynamiek en de internationale betrekkingen.

Het interview, oorspronkelijk gepubliceerd in DER SPIEGEL, duikt diep in de complexe relatie tussen de Verenigde Staten, Rusland en Oekraïne, en de rol die Donald Trump daarin speelt. Bolton, bekend om zijn hawkish buitenlandbeleid en voorstander van militaire interventie, uit ernstige bezorgdheid over Trumps impulsieve benadering van vredesonderhandelingen en zijn vermeende gebrek aan strategisch inzicht.

Volgens Bolton heeft de Amerikaanse president Donald Trump aangegeven een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne voor Kerstmis te willen sluiten. Bolton beschouwt dit echter als "nog een Trump-deadline," een poging om vooruitgang te forceren zonder de strategische implicaties volledig te overzien. Hij wijst erop dat Oekraïne en zijn Europese bondgenoten al concessies hebben gedaan, wat hij een vergissing vindt. Deze concessies creëren volgens hem de mogelijkheid voor een deal die Rusland over twee tot drie jaar, bij een mogelijke "invasie nummer drie," niet zal tegenhouden. De kern van het probleem, zo stelt Bolton, is dat Trump, zijn speciale gezant Steve Wittkoff en Jared Kushner "de strategische punt niet begrijpen." Hun focus ligt op het bereiken van een deal, ongeacht de voorwaarden, met name om de nominatiedeadline van het Nobelcomité voor de Vredesprijs op 31 januari te halen.

Bolton, die eerder als nationaal veiligheidsadviseur diende en zijn vertrek te danken had aan meningsverschillen met Trump, schetst een beeld van een president die meer gedreven wordt door persoonlijke deadlines en public relations dan door een doordacht buitenlands beleid. Hij benadrukt dat de concessies van Oekraïne, zoals het overwegen van verkiezingen in het nieuwe jaar en het accepteren van een staakt-het-vuren langs de huidige frontlinie, geen strategische winst opleveren. Vooral het opgeven van lidmaatschap van de NAVO in ruil voor veiligheidsgaranties van Trump, acht hij een grote vergissing. Bolton herinnert eraan dat Trump onbetrouwbaar is wat betreft Artikel 5 van de NAVO, waardoor zijn garanties buiten de NAVO-context nog minder geloofwaardig zijn. "Dat is de illusie van veiligheid," concludeert hij, verwijzend naar het feit dat er na deze periode waarschijnlijk geen Amerikaanse troepen meer in Oekraïne zullen zijn.

De auteur van het artikel merkt op dat John Bolton, 76 jaar oud (later gecorrigeerd naar 77 in de eerste zin, wat duidt op een mogelijke discrepantie in de brontekst of een recente verjaardag), een lange staat van dienst heeft in de Republikeinse politiek. Zijn rol als nationaal veiligheidsadviseur in de eerste ambtstermijn van Trump eindigde abrupt. Bolton wordt algemeen erkend als een "havik" op het gebied van buitenlands beleid en een voorstander van militaire oplossingen.

Tijdens gesprekken in Berlijn met Wittkoff en Kushner, die Bolton als een poging tot vooruitgang ziet, blijft hij sceptisch. Hij ziet vooral de Oekraïense concessies, zoals het aanvaarden van de bestaande frontlinie als een staakt-het-vuren. Het idee om NAVO-lidmaatschap op te geven voor veiligheidsgaranties van Trump is voor hem onacceptabel. "Trump is onbetrouwbaar op Artikel 5 van de NAVO," zegt Bolton, "dus waarom zou je hem vertrouwen voor veiligheidsgaranties in een niet-NAVO-context?" Hij ziet dit als een "illusie van veiligheid," omdat Amerikaanse troepen na deze periode waarschijnlijk niet meer aanwezig zullen zijn, terwijl hun aanwezigheid juist een "tripwire" zou zijn die Amerikaanse betrokkenheid garandeert.

De vraag of Oekraïne bereid is grondgebied op te geven, raakt de kern van het conflict. Bolton stelt dat het nu primair gaat om een staakt-het-vuren. Echter, als Rusland eenmaal controle heeft over 20% van Oekraïne, is het onwaarschijnlijk dat ze dit gebied ooit zullen opgeven. Zowel de Oekraïense president Zelenskyy als de meeste Europeanen begrijpen dit, maar Bolton gelooft dat Trump dit niet inziet of er niet om geeft. Hij speculeert dat Rusland profiteert van een staakt-het-vuren langs de frontlinie, waardoor Poetin tijd krijgt om zijn economie, leger en de Zwarte Zeevloot te herbouwen. De Russische strategie van een uitputtingsoorlog, gericht op het langzaam neerhalen van Oekraïne, wordt door Bolton bekritiseerd als strijdig met de eigen belangen van Rusland.

De vraag of Poetin een deal zou accepteren zonder volledige Oekraïense capitulatie, beantwoordt Bolton bevestigend. Hij gelooft dat Poetin tot een punt kan gaan waarop hij Trump te ver pusht. Hoewel Poetin dit eerder heeft geprobeerd, zonder succes omdat Trump niet als dwaas wil worden afgeschilderd, is het mogelijk dat Poetin, bij voldoende concessies, een deal accepteert en profiteert van het staakt-het-vuren. Dit impliceert een pragmatische, zij het cynische, benadering van Poetin.

De redenen achter Trumps "nauwgezetheid" ten opzichte van Poetin worden door Bolton verklaard door Trumps voorkeur voor sterke figuren, die hij bewondert en zelfs benijdt. Bolton haalt de analyse van Lenin aan, die Trump identificeerde als een "nuttige idioot." Poetin zou zijn KGB-training gebruiken om Trumps zwakheden te identificeren en te exploiteren. Bolton ziet dit terug na elk gesprek met Poetin of na de top in Alaska, waarbij Trump terugvalt op het Russische standpunt.

Wat betreft de speculatie dat Poetin compromitterend materiaal over Trump zou bezitten, sluit Bolton niets uit, maar hij ziet geen concreet bewijs. Hij wijst echter op overvloedig bewijs dat Trump "geen strategische theorie, geen filosofie, geen beleid" heeft, wat hem juist manipuleerbaar maakt voor Rusland. "Het is de ene deal na de andere. In dit geval geeft Rusland niets op," aldus Bolton.

De recente publicatie van een nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie, die Europa als de ware tegenstander ziet in plaats van Rusland of China, wordt door Bolton met scepsis ontvangen. Hij betwijfelt of Trump het document überhaupt heeft gelezen, omdat Trump "niet in dit soort termen denkt." Het document lijkt volgens hem geschreven te zijn voor een hypothetische JD Vance-administratie en geeft meer coherentie aan het afgelopen jaar dan er in werkelijkheid is. Hoewel Bolton zelf een criticus is van de Europese Unie, benadrukt hij dat de EU nog steeds een bondgenoot is van de Verenigde Staten.

De vermelding van "civilizational erasure" (civilisatorische uitwissing) in het document, en de suggestie dat de VS zou willen ingrijpen om pro-Trump regeringen in Europa te installeren, wordt door Bolton gerelativeerd. Hij gelooft niet dat er binnen de MAGA-beweging veel steun is voor dergelijke plannen en ziet deze retoriek niet als iets dat tot concrete actie zal leiden. Europeanen zouden zich volgens hem moeten schrap zetten en de retoriek van Trump moeten doorstaan.

De dominantie van de MAGA-beweging binnen de Republikeinse partij noopt Europa tot voorzichtigheid. Bolton is echter van mening dat Europa dit niet als een tijdelijk fenomeen moet beschouwen, maar ook niet als een onomkeerbare realiteit. Hij stelt resoluut: "We hebben Peak Trump gepasseerd. We zitten nu op de neergaande lijn." Hij wijst op de zorgen binnen de Republikeinse partij over de tussentijdse verkiezingen van november 2026, de fragmentatie van de MAGA-beweging en interne opstanden, zoals die van de Republikeinse Partij van Indiana tegen herindeling. Bovendien, zo voegt hij toe, begrijpen mensen in de tweede ambtstermijn van een president dat hij een "lame duck" wordt.

Bolton waarschuwt tegen overhaaste conclusies, vooral met betrekking tot een mogelijke deal over Oekraïne. Hij benadrukt de sterke steun voor Oekraïne in het Congres en de bezorgdheid over de onderhandelingen. Hoewel er nog drie jaar te gaan zijn, is het volgens hem contraproductief om de situatie als hopeloos te bestempelen. Dit zou Rusland en China in de kaart spelen, die tijdens de Koude Oorlog al probeerden het Noord-Atlantische bondgenootschap te breken. Het maakt het ook moeilijker voor voorstanders van Oekraïne in de VS om zich uit te spreken. De situatie op het slagveld is volgens Bolton niet hopeloos; de Russische opmars, hoewel langzaam, gaat gepaard met enorme menselijke en materiële kosten. Het is verre van zeker dat Rusland de verwachte doorbraak zal realiseren. De focus moet liggen op het mitigeren van de schade.

De strategie van president Zelenskyy om te proberen enigszins met Trump te onderhandelen, acht Bolton verstandig. Het doel is om de onderhandelingen te rekken en de schuld voor een mislukking bij Poetin te leggen. Hoewel Trump nog niet bereid is zijn "vriend Vlad" als het hoofprobleem te zien, is het de moeite waard om te proberen het akkoord na Kerstmis te laten plaatsvinden. Ondertussen moet men nadenken over verdere militaire versterking van Oekraïne. Bolton erkent dat zowel de regering-Biden als Europese NAVO-leden hebben toegestaan dat dit gebeurde, door bijna drie jaar lang Oekraïne niet te geven wat het nodig had om te winnen, uit angst voor een bredere oorlog die volgens hem nooit zou plaatsvinden. Hoewel er fouten zijn gemaakt vóór Trumps presidentschap, betekent dit volgens Bolton niet dat het basisprincipe moet worden opgegeven dat ongeprovoceerde agressie op het Europese continent onacceptabel is.

De vraag of het verlies van vertrouwen tussen Europa en de VS kan worden hersteld, hangt af van de ernst van de splitsing in de komende drie jaar. Als Europa de situatie als hopeloos beschouwt, dreigt dit een self-fulfilling prophecy te worden. Het grootste gevaar, aldus Bolton, zou zijn als Trump een excuus krijgt om de NAVO te verlaten, wat tot grote problemen zou leiden.

Met het oog op de mogelijkheid dat JD Vance de volgende Amerikaanse president wordt, merkt Bolton op dat slechts drie vicepresidenten in de Amerikaanse geschiedenis president zijn geworden. Trump-stemmers worden gekenmerkt door een "cultus van persoonlijkheid"; ze stemmen op Trump omdat ze geloven dat hij voor hen vecht. Dit motiveert hem en maakt hem gevaarlijk. Bolton vergelijkt het met George Orwell: Trump kan zijn standpunten wijzigen, en zijn aanhangers zullen hem volgen alsof hij zichzelf niet heeft tegengesproken. Er is niemand anders zoals Trump die zo'n reactie kan oproepen.

Of Trumps onconventionele stijl soms nuttig is, zoals het dwingen van Europa om defensie serieuzer te nemen, wordt door Bolton met "good luck" beantwoord. Hij acht het onwaarschijnlijk dat NATO opnieuw kan worden opgebouwd zonder de VS, of binnen de Europese Unie. Rusland en China zouden dit toejuichen en Trump aanmoedigen als hij de Amerikaanse allianties probeert te vernietigen.

De slimste strategie om met Trump om te gaan, volgens Bolton, is te kijken naar leiders die succesvol waren in zijn eerste termijn, zoals Shinzō Abe van Japan. Hun aanpak was om voortdurend met Trump te praten, hem te bezoeken, golf te spelen en pas om iets te vragen als het echt nodig was. Boris Johnson en Mark Rutte (als NAVO-secretaris-generaal) worden ook genoemd als voorbeelden van effectieve omgang, evenals de Finse president Alexander Stubb.

Friedrich Merz' pogingen om met Trump te praten, lijken minder effectief. Bolton bekritiseert Merz' nadruk op Europese onafhankelijkheid aan het begin van Trumps tweede termijn, omdat dit Trump juist zou aanmoedigen om Europa te laten gaan, wat Rusland ten goede zou komen. Dit herhaalde zich in de afgelopen weken. Bolton begrijpt de reactie als men denkt dat het einde der tijden nadert, maar benadrukt dat dit niet het geval is.

Tot slot bespreekt Bolton de onderzoeken naar hemzelf wegens het verkeerd omgaan met geheime documenten. Hij herhaalt zijn voorspelling uit 2020 dat een herverkiezing van Trump zou leiden tot een "vergeldingspresidentschap." Hij wijst op de intrekking van zijn Secret Service-bescherming op Inauguration Day, vanwege Iraanse dreigingen. Bolton stelt dat hij niet de enige is die het doelwit is en bekritiseert zowel Trump als de Democraten voor "lawfare" (juridische oorlogsvoering), hoewel hij toegeeft dat Trump dit tot een extreem drijft, wat een backlash uitlokt. Hij corrigeert de suggestie dat de zaak tegen hem tijdens de Biden-administratie begon, en stelt dat Trump de zaak al in 2020 probeerde te starten om de publicatie van zijn boek te stoppen.

Ekhbary Nieuwsagentschap