ئەفریقای باشوور دیپلۆماتکارێکی باڵای ئیسرائیلی بەهۆی 'پێشێلکردنی پرۆتۆکۆلی دیپلۆماسی'یەوە دەرکرد

ئەفریقای باشوور - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئەفریقای باشوور دیپلۆماتکارێکی باڵای ئیسرائیلی بەهۆی 'پێشێلکردنی پرۆتۆکۆلی دیپلۆماسی'یەوە دەرکرد

لە گەشەسەندنێکی دیپلۆماسی بەرچاودا کە ئاماژەیە بۆ تێکچوونی زیاتری پەیوەندییەکانی نێوان پرێتۆریا و تەلئەبیب، ئەفریقای باشوور بە فەرمی ڕایگەیاند کە کارگێڕی کاروباری ئیسرائیل لە وڵاتەکەیدا 'کەسایەتییەکی نەخوازراوە' (Persona Non Grata). ئەم هەنگاوە توندە، کە بەهۆی 'پێشێلکردنی پرۆتۆکۆلی دیپلۆماسی'یەوە گیراوەتەبەر، نوێنەری باڵای دیپلۆماسی ئیسرائیل ناچار دەکات وڵات بەجێبهێڵێت و قووڵیی قەیرانی دیپلۆماسی لەنێوان هەردوو وڵاتدا نیشان دەدات.

بڕیارەکەی ئەفریقای باشوور درێژکراوەی زنجیرەیەک هەڵوێستی توندی پرێتۆریایە بەرامبەر بە ئیسرائیل، بەتایبەتی لە دوای دەستپێکردنی شەڕی غەززە لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ڕابردووەوە. حکومەتی ئەفریقای باشوور، بە سەرۆکایەتی کۆنگرەی نیشتمانی ئەفریقا (ANC)، بە شێوەیەکی نەگۆڕ پشتگیری لە مافەکانی فەلەستینییەکان کردووە و زۆر جار سیاسەتەکانی ئیسرائیلی بەراورد کردووە بە ڕژێمی ئەپارتایدی پێشووی خۆی. ئەم هەڵوێستە مێژووییە، کە ڕەگ و ڕیشەی لە خەباتی دژە-ئەپارتایددا هەیە، بنەمایەکی پتەوی بۆ سیاسەتی دەرەوەی ئێستای ئەفریقای باشوور بەرامبەر بە ئیسرائیل دروست کردووە.

بەیاننامەی فەرمی وەزارەتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و هاوکاری (DIRCO)ی ئەفریقای باشوور، هۆکاری دەرکردنەکەی بە 'پێشێلکردنی پرۆتۆکۆلی دیپلۆماسی' ناوبردووە. هەرچەندە وردەکارییەکی زۆر لەسەر جۆری پێشێلکارییەکان ئاشکرا نەکراوە، بەڵام چاودێران پێیان وایە کە ئەمە ڕەنگە پەیوەندی بە لێدوانە گشتییەکان یان هەڵسوکەوتی دیپلۆماتکارەکە هەبووبێت کە بە پێچەوانەی ڕێسا و نەریتە دیپلۆماسییەکان بووبێت. بە گشتی، دیپلۆماتکاران پابەندن بە نەریتێکی توندوتیژی بێلایەنی لە کاروباری ناوخۆیی وڵاتی خانەخوێدا، و هەموو جۆرە هەڵسوکەوتێک کە وەک دەستێوەردان یان بێڕێزیکردن سەیر بکرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی لێکەوتەی دیپلۆماسی جددی.

ئەفریقای باشوور لە ماوەی ڕابردوودا چەندین هەنگاوی دیکەی دژ بە ئیسرائیل گرتووەتەبەر. لە ساڵی ڕابردوودا، پرێتۆریا بانگەوازێکی فەرمی ئاراستەی دادگای نێودەوڵەتی داد (ICJ) کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە ئیسرائیل بە تۆمەتی ئەنجامدانی جینۆساید لە غەززە. ئەم داوایە، کە لەسەر بنەمای پەیماننامەی جینۆسایدی ساڵی 1948 بوو، سەرنجی جیهانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا و وەک یەکێک لە گرنگترین هەنگاوە یاساییەکان لە مێژووی نوێدا دژ بە ئیسرائیل سەیر کرا. هەرچەندە دادگاکە بڕیاری کۆتایی نەداوە لەسەر تاوانباربوونی ئیسرائیل، بەڵام چەندین بڕیاری کاتی دەرکردووە کە داوا لە ئیسرائیل دەکات ڕێوشوێنی پێویست بگرێتەبەر بۆ ڕێگریکردن لە جینۆساید و باشترکردنی دۆخی مرۆیی لە غەززە.

دەرکردنی دیپلۆماتکارەکە دەتوانێت وەک گەردوونێکی دیکە لە زنجیرەی ئەو فشارە دیپلۆماسییانە سەیر بکرێت کە ئەفریقای باشوور دەیەوێت لەسەر ئیسرائیل دروستی بکات. ئەم هەنگاوە، وەک زۆرێک لە چاودێران ئاماژەی پێدەکەن، تەنها وەڵامێک نییە بۆ پێشێلکارییەکی دیپلۆماسی، بەڵکو بەشێکە لە ستراتیژییەکی فراوانتر بۆ سەرکۆنەکردنی سیاسەتەکانی ئیسرائیل و پشتگیریکردنی مافەکانی فەلەستینییەکان لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی.

پەیوەندییەکانی نێوان ئەفریقای باشوور و ئیسرائیل لە ساڵانی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچووە. لە ساڵی 2018دا، ئەفریقای باشوور باڵیۆزخانەکەی لە تەلئەبیب بۆ نووسینگەی پەیوەندییەکان دابەزاند، ئەمەش وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە کوشتنی فەلەستینییەکان لەسەر سنووری غەززە. دەرکردنی کارگێڕی کاروباری ئیسرائیل، کە بەرزترین نوێنەری دیپلۆماسی ئیسرائیل بوو لە ئەفریقای باشوور دوای دابەزاندنی ئاستی باڵیۆزخانەکە، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە پەیوەندییەکان گەیشتوونەتە نزمترین ئاست لە مێژووی نوێدا.

کاردانەوەی ئیسرائیل بەرامبەر بەم بڕیارە چاوەڕوانکراوە. بە شێوەیەکی گشتی، ئیسرائیل ڕەخنە لە هەڵوێستەکانی ئەفریقای باشوور دەگرێت و بە 'دژە-ئیسرائیلی' و 'لایەنگری فەلەستینی' ناوی دەبات. پێدەچێت وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل ئەم دەرکردنە بە هەنگاوێکی نادادپەروەرانە و سیاسیانە بزانێت. کاریگەریی ئەم هەنگاوە لەسەر پەیوەندییە دوو قۆڵییەکان، کە لە ئێستاوە لاواز بوون، زۆر ڕوون نییە، چونکە بە شێوەیەکی کردەیی، ئاستی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لە نزمترین ئاستدایە.

لە ئاستی ناوخۆیی ئەفریقای باشووردا، بڕیارەکە پێدەچێت پشتگیرییەکی فراوان لە خەڵک و لایەنە سیاسییەکانی وڵاتەکە بەدەست بهێنێت، بەتایبەتی لەنێو ئەو گرووپانەی کە بە توندی پشتگیری لە پرسی فەلەستین دەکەن. کۆنگرەی نیشتمانی ئەفریقا (ANC) کە لە ساڵێکی هەڵبژاردنیدایە، پێدەچێت هەوڵ بدات ئەم هەنگاوە وەک بەڵگەی پابەندبوونی خۆی بە بنەماکانی دادپەروەری نیشتمانی و نێودەوڵەتی نیشان بدات. ئەمەش دەتوانێت کاریگەری ئەرێنی لەسەر بنکەی دەنگدەرانی هەبێت، بەتایایەتی لەنێو ئەو توێژانەی کە مێژوویەکی دوور و درێژی خەباتی دژە-کۆلۆنیالی و دژە-ئەپارتایدیان هەیە.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، ئەم دەرکردنە دەتوانێت کاریگەری جیاوازی هەبێت. وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی، و هەروەها وڵاتانی باشووری جیهان کە پشتگیری لە پرسی فەلەستین دەکەن، پێدەچێت پێشوازی لە هەڵوێستەکەی ئەفریقای باشوور بکەن. لە بەرامبەردا، وڵاتانی ڕۆژاوا، بەتایبەتی ئەمریکا و ئەوروپا، کە پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ ئیسرائیلدا هەیە، ڕەنگە نیگەرانی خۆیان دەرببڕن یان بە ساردی مامەڵە لەگەڵ بڕیارەکە بکەن. ئەمەش جارێکی دیکە دابەشبوونی جیهان لەسەر کێشەی فەلەستین و ئیسرائیل نیشان دەدات.

بەپێی یاسای نێودەوڵەتی، بەتایبەتی پەیماننامەی ڤیەننا بۆ پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان (1961)، وڵاتی خانەخوێ مافی ئەوەی هەیە لە هەر کاتێکدا و بەبێ پێدانی هیچ هۆکارێک، دیپلۆماتکارێک بە 'کەسایەتییەکی نەخوازراو' ڕابگەیەنێت. ئەم بڕیارە بە فەرمی بە مانای ئەوە دێت کە دیپلۆماتکارەکە چیتر نوێنەرایەتی وڵاتەکەی لە خاکی وڵاتی خانەخوێ ناکات و دەبێت ماوەیەکی دیاریکراو وڵات بەجێبهێڵێت. ئەمەش یەکێکە لە توندترین سزاکانی دیپلۆماسی کە وڵاتان دەتوانن بەرامبەر بە نوێنەرایەتی وڵاتێکی تر بیگرنەبەر.

لە کۆتاییدا، دەرکردنی دیپلۆماتکارە ئیسرائیلییەکە لەلایەن ئەفریقای باشوورەوە تەنها ڕووداوێکی دیپلۆماسی سادە نییە، بەڵکو گوزارشتە لە هەڵوێستێکی سیاسی قووڵ و مێژوویی. ئەم هەنگاوە پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات زیاتر ئاڵۆز دەکات و کاریگەری لەسەر هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشەی فەلەستین و ئیسرائیل دەبێت. چاوەڕوان دەکرێت کە ئەم ڕووداوە ببێتە سەرەتای قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی ئەفریقای باشوور و ئیسرائیل، کە بە دڵنیاییەوە پڕ دەبێت لە گرژی و ئاڵۆزی زیاتر.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری