Japan worstelt met vermindering afhankelijkheid van China voor zeldzame aardmetalen te midden van geopolitieke spanningen

Nederland - Ekhbary Nieuwsagentschap

Japan worstelt met vermindering afhankelijkheid van China voor zeldzame aardmetalen te midden van geopolitieke spanningen

De geopolitieke spanningen tussen Japan en China zijn opnieuw opgelaaid, met directe gevolgen voor de mondiale toeleveringsketens. Recente signalen vanuit Beijing wijzen op een mogelijke restrictie van exporten van zeldzame aardmetalen naar Japan. Deze stap wordt gezien als een vergeldingsactie tegen opmerkingen van de prominente Japanse politicus Sanae Takaichi, die zich uitsprak over een mogelijke Taiwanese contingentie. De situatie benadrukt de diepgewortelde afhankelijkheid van Japan van China voor deze cruciale mineralen en de urgente noodzaak om de eigen toeleveringsketens te diversifiëren en te versterken.

Zeldzame aardmetalen, een groep van zeventien chemische elementen, zijn onmisbaar voor de productie van een breed scala aan moderne technologieën, variërend van smartphones en elektrische voertuigen tot windturbines en geavanceerde defensiesystemen. Hun unieke magnetische, luminescerende en elektrochemische eigenschappen maken ze onvervangbaar in veel hoogwaardige toepassingen. Decennialang heeft China een dominante positie in de mondiale markt voor zeldzame aardmetalen opgebouwd, met een aandeel dat op zijn hoogtepunt meer dan 90% van de wereldproductie bedroeg. Hoewel dit aandeel in de afgelopen jaren is afgenomen door de inspanningen van andere landen, blijft China een cruciale speler, vooral in de verwerkings- en raffinagecapaciteit.

De kwetsbaarheid van Japan's positie werd pijnlijk duidelijk tijdens het incident in 2010, toen China tijdelijk de export van zeldzame aardmetalen naar Japan stopzette na een aanvaring tussen Chinese en Japanse schepen bij de Senkaku/Diaoyu-eilanden. Dit incident diende als een wake-upcall voor Tokio en leidde tot serieuze inspanningen om de afhankelijkheid van China te verminderen. Sindsdien heeft Japan aanzienlijk geïnvesteerd in het zoeken naar alternatieve bronnen en het ontwikkelen van recyclingtechnieken. Er zijn partnerschappen gesloten met landen als Australië, Vietnam en India, en er wordt gekeken naar de potentie van diepzeemijnbouw in de eigen exclusieve economische zone. Desondanks blijft de weg naar volledige onafhankelijkheid lang en complex, gezien de schaal en efficiëntie van de Chinese productie-infrastructuur.

De recente uitspraken van Sanae Takaichi, een invloedrijk lid van de Liberaal-Democratische Partij (LDP) en voormalig minister, over de mogelijkheid van een militair conflict rond Taiwan en de implicaties daarvan voor Japan, zijn door Beijing scherp veroordeeld. China beschouwt Taiwan als een afvallige provincie en elke suggestie van buitenlandse inmenging in de 'één-China'-politiek wordt gezien als een rode lijn. De Chinese reactie, in de vorm van een dreiging met exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen, is een klassiek voorbeeld van economische dwang, een tactiek die China vaker heeft toegepast om politieke druk uit te oefenen op landen die standpunten innemen die Beijing als ongunstig beschouwt.

Voor Japanse industrieën, met name de auto-industrie en de elektronicasector, zou een dergelijke beperking catastrofale gevolgen kunnen hebben. Japan is de thuisbasis van enkele van 's werelds grootste autofabrikanten, die sterk afhankelijk zijn van zeldzame aardmetalen voor componenten zoals katalysatoren, elektrische motoren en batterijen. Een verstoring van de toeleveringsketen zou leiden tot productievertragingen, stijgende kosten en mogelijk zelfs tot het stilleggen van fabrieken, met verstrekkende economische gevolgen voor de Japanse en mondiale economie.

De dreiging van China dwingt Japan niet alleen tot het versnellen van zijn diversificatiestrategie, maar ook tot het heroverwegen van zijn bredere economische veiligheidsbeleid. De Japanse regering heeft al stappen ondernomen om de economische veerkracht te vergroten, waaronder subsidies voor bedrijven die hun productieketens terughalen naar Japan of naar bevriende landen. Er wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om strategische reserves van zeldzame aardmetalen aan te leggen om de schok van toekomstige verstoringen op te vangen.

Internationaal weerklinkt de Japanse zorg. Veel westerse landen, waaronder de Verenigde Staten en de Europese Unie, worstelen eveneens met hun afhankelijkheid van China voor kritieke grondstoffen. De COVID-19-pandemie en de oorlog in Oekraïne hebben de kwetsbaarheid van mondiale toeleveringsketens blootgelegd en de noodzaak benadrukt om veerkrachtiger en minder afhankelijk te worden van één enkele bron. Er is een groeiende consensus over de noodzaak van een gecoördineerde internationale aanpak om de toeleveringsketens voor zeldzame aardmetalen te diversifiëren en te stabiliseren.

De situatie rond Japan en zeldzame aardmetalen is een microkosmos van de bredere geopolitieke strijd om economische dominantie en technologische suprematie. Het onderstreept hoe economische middelen steeds vaker worden ingezet als wapens in internationale betrekkingen. Voor Japan is de uitdaging tweeledig: het moet enerzijds zijn economische kwetsbaarheid verminderen door diversificatie en technologische innovatie, en anderzijds een zorgvuldige diplomatieke koers varen om de relatie met China te beheren, zonder daarbij de eigen nationale belangen of die van zijn bondgenoten, zoals Taiwan, op te offeren. De komende maanden zullen cruciaal zijn voor het bepalen van de langetermijnstrategie van Japan en de bredere impact op de mondiale handel en politiek.

De inspanningen van Japan om deze afhankelijkheid te verminderen omvatten niet alleen het zoeken naar nieuwe mijnbouwbronnen, maar ook het investeren in geavanceerde recyclingtechnologieën. Het terugwinnen van zeldzame aardmetalen uit elektronisch afval, zoals oude smartphones en computers, kan een aanzienlijk deel van de vraag dekken en tegelijkertijd milieuvoordelen opleveren. Japanse bedrijven lopen voorop in deze technologieën, maar de schaalbaarheid en kosteneffectiviteit blijven uitdagingen. Bovendien is er een toenemende focus op de ontwikkeling van 'substituutmaterialen' die de eigenschappen van zeldzame aardmetalen kunnen nabootsen, hoewel dit vaak een lange onderzoeks- en ontwikkelingscyclus vereist.

De kwestie van zeldzame aardmetalen is meer dan alleen een economisch of industrieel probleem; het is een kwestie van nationale veiligheid. De toegang tot deze materialen is essentieel voor de productie van geavanceerde militaire hardware, van straaljagers tot precisiegeleide raketten. Een verstoring van de toelevering kan de defensiecapaciteit van een land ernstig ondermijnen. Dit aspect voegt een extra laag van complexiteit en urgentie toe aan de Japanse strategie om zijn afhankelijkheid te verminderen. De regering is dan ook van plan om de coördinatie tussen de industriële sector, de academische wereld en defensie verder te intensiveren om tot een alomvattende oplossing te komen.

Ekhbary Nieuwsagentschap