نوێترین زانیارییەکانی ئۆکراینا: کرملین دەڵێت ترەمپ داوای لە پوتین کردووە تا ١ی شوبات هێرش نەکاتە سەر کیێڤ

عێراق - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نوێترین زانیارییەکانی ئۆکراینا: کرملین دەڵێت ترەمپ داوای لە پوتین کردووە تا ١ی شوبات هێرش نەکاتە سەر کیێڤ

لە گۆڕانکارییەکی دیپلۆماسیی چاوەڕواننەکراودا، کرملین ڕایگەیاندووە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، داوایەکی تایبەتی ئاراستەی ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا کردووە بۆ ئەوەی هێرشە سەربازییەکانی سەر شاری کیێڤی پایتەختی ئۆکراینا تا ١ی شوباتی داهاتوو ڕابگرێت. ئەم داوایە، بەپێی وتەبێژی کرملین، دیمیتری پێسکۆڤ، بە ئامانجی دروستکردنی کەشێکی لەبار بووە بۆ دانوستانەکانی ئاشتی. لە کاتێکدا ترەمپ خۆی ڕایگەیاندووە کە پوتین ڕەزامەندی دەربڕیوە، بەڵام کرملین بە شێوەیەکی ڕوون پشتڕاستی وەرگرتنی ئەو ڕەزامەندییەی نەکردۆتەوە، ئەمەش گومانی لەسەر کاریگەریی ڕاستەقینەی ئەم داوایە دروستکردووە. هاوکات لەگەڵ ئەم هەواڵە دیپلۆماسییەدا، ئۆکراینا ڕاپۆرتی داوە کە ڕووسیا لە ماوەی شەوێکدا زیاتر لە ١٠٠ درۆن و مووشەکێکی بالیستی ئاراستەی خاکی وڵاتەکەی کردووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامیی توندوتیژییەکان سەرەڕای هەوڵە دیپلۆماسییەکان.

ئەم پەرەسەندنە نوێیە لە کاتێکدایە کە شەڕی ڕووسیا و ئۆکراینا نزیک دەبێتەوە لە چوارەمین ساڵیادی، و بارودۆخی مرۆیی لە وڵاتەکەدا، بەتایبەتی لە وەرزی زستاندا، زۆر خراپە. هێرشەکانی ڕووسیا بۆ سەر ژێرخانی وزەی ئۆکراینا بووەتە هۆی پچڕانی کارەبا و گەرمکەرەوە لە ملیۆنان کەس، ئەمەش ژیانی هاووڵاتیانی زۆر قورس کردووە. کیێڤ چەندین شەو لە تاریکیدا بەسەر بردووە و پلەکانی گەرما زۆرجار دابەزیون بۆ خوار -١٠ پلەی سەدی، و لە ڕۆژانی داهاتوودا پێشبینی دەکرێت بگاتە -٣٠ پلەی سەدی، ئەمەش دۆخەکە زیاتر ئاڵۆز دەکات.

هەوڵە دیپلۆماسییەکان و بەردەوامیی گرژییەکان

دیمیتری پێسکۆڤ، وتەبێژی کرملین، بە ئاشکرا پشتڕاستی کردەوە کە دۆناڵد ترەمپ داوای لە ڤلادیمێر پوتین کردووە تا ١ی شوبات هێرشەکانی سەر کیێڤ ڕابگرێت. ئەم داوایە، بەپێی پێسکۆڤ، بۆ ئەوە بووە کە «مەرجێکی لەبار بۆ دانوستانەکان» دروست بکرێت. ترەمپ لە کۆبوونەوەیەکی کابینەکەیدا لە واشنتۆن، بە جەختەوە ڕایگەیاند کە «من بە شێوەیەکی کەسی داوام لە سەرۆک پوتین کردووە بۆ ماوەی هەفتەیەک هێرش نەکاتە سەر کیێڤ و شار و شارۆچکەکان، و ئەویش ڕەزامەندی دەربڕی»، و ئەم داوایەشی گەڕاندەوە بۆ «سەرمای نائاسایی». بەڵام پێسکۆڤ کاتی داواکەی ئاشکرا نەکرد و بە ڕوونی پشتڕاستی نەکردەوە کە پوتین بە تەواوی ڕەزامەندی دەربڕیوە یان نا، ئەمەش جۆرێک لە نادیاری لەسەر ئەم پەرەسەندنە دیپلۆماسییە هێشتەوە.

لەلایەکی دیکەوە، ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراینا، ڕایگەیاند کە ئۆکراینا ئامادەیە کاردانەوەی هاوشێوەی هەبێت و هێرشەکانی بۆ سەر ژێرخانی پاڵاوگەکانی ڕووسیا ڕابگرێت، ئەگەر ڕووسیا هێرشەکانی بۆ سەر ژێرخانی وزەی ئۆکراینا بوەستێنێت. زێلێنسکی ئەمەی بە «هەلێک نەک ڕێککەوتنێک» وەسف کرد، ئاماژەی بەوەشدا کە هیچ ئاشکرایەکی لە مۆسکۆوە وەرنەگرتووە سەبارەت بەم مەسەلەیە. ئەو هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە هیچ ئاگربەستێکی فەرمی لە ئارادا نییە و ڕووسیا هێرشەکانی گۆڕیوە بۆ سەر بنکە لۆجستییەکانی ئۆکراینا دوای چەند ڕۆژێک لە هێرشکردنە سەر ڕێگاوبان و هێڵی ئاسنین.

سەرەڕای ئەم هەوڵە دیپلۆماسییانە، هێرشە سەربازییەکان بەردەوامن. هێزی ئاسمانی ئۆکراینا ڕایگەیاند کە لە شەوی ٣٠ی کانوونی دووەمدا (لە کاتژمێر ٦:٠٠ی ئێوارەی ٢٩ی کانوونی دووەمەوە)، دوژمن مووشەکێکی بالیستیی جۆری ئیسکەندەر-ئێم لە ناوچەی ڤۆرۆنێژەوە، هەروەها ١١١ درۆنی هێرشکاری ئاراستە کردووە. ئەم هێرشانە زیانیان بە بینای نیشتەجێبوون لە ناوچەی زاپۆریژیا و ژێرخانی مەدەنی لە ناوچەی چێرنیهیڤ گەیاندووە. زێلێنسکی لە پلاتفۆرمی X (تویتەری پێشوو) نووسیویەتی کە لە شەوی ڕابردوودا هیچ هێرشێک نەکراوەتە سەر دامەزراوەکانی وزە، ئەمەش ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ گۆڕانکارییەک لە ستراتیژی هێرشەکانی ڕووسیا لە وەڵامی داواکەی ترەمپ یان فشارە نێودەوڵەتییەکان.

نیگەرانییە ناوەکییەکان و گفتوگۆکانی ئاشتی

لەلایەکی دیکەوە، بۆردی بەڕێوەبەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی (IAEA) سەبارەت بە سەلامەتی ناوەکی لە ئۆکراینا کۆبوونەوەیەکی تایبەتی ئەنجامدا، بەهۆی زیادبوونی نیگەرانییەکانەوە کە هێرشەکانی ڕووسیا بۆ سەر تۆڕی کارەبا مەترسیی ڕووداوێکی ناوەکی زیاد دەکات. دوانزە وڵات جەختیان لەوە کردەوە کە هێرشە ڕۆژانەییەکان بۆ سەر وێستگە لاوەکییەکان و ژێرخانی کارەبا، کارکردنی سەلامەتی وێستگە ناوەکییەکان لاواز دەکات و هۆشدارییان دا کە دۆخەکە نزیک دەبێتەوە لە «لێواری کارەساتێکی ئەتۆمیی پۆتێنشیاڵ». ئەم وڵاتانە ئاماژەیان بەوەدا کە دابینکردنی کارەبای دەرەکیی جێگیر بۆ سیستەمەکانی ساردکەرەوە زۆر گرنگە، تەنانەت ئەگەر وێستگەکان خۆیان کارەبا بەرهەم بهێنن.

رافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی IAEA، نیگەرانییەکانی دووپات کردەوە و ڕایگەیاند کە زیان گەیاندن بە وێستگە لاوەکییەکان سەلامەتی ناوەکی لاواز دەکات. بەڵام میخائیل ئولیانۆڤ، نوێنەری ڕووسیا لە IAEA، ئەم هەڵسەنگاندنەی ڕەتکردەوە و بە «ناڕاست» وەسفی کرد، و وتی وێستگە ئۆکراینییەکان دەتوانن بەرگەی هێرشەکان بگرن. لە بەرامبەردا، یوریی ڤیترێنکۆ، باڵیۆزی ئۆکراینا، وتی کە «کاتی ئەوە هاتووە» بۆردەکە بە جددی مامەڵە لەگەڵ ئەم مەترسییانە بکات، ئاماژەی بەوەشدا کە دابینکردنی وزە بۆ دامەزراوە ناوەکییەکان لەدوای داگیرکاریی ڕووسیا لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە کاریگەریی لەسەر بووە. شاندێکی پسپۆڕانی IAEA بۆ وێستگە لاوەکییەکان و وێستگە ناوەکییەکانی ئۆکراینا لە ئەرکدایە و چاوەڕوان دەکرێت مانگی داهاتوو کۆتایی پێبێت. ئەم کۆبوونەوە تایبەتە لە ڤیەننا بە داوای بەلجیکا، کەنەدا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، ژاپۆن، لیتوانیا، لوکسەمبۆرگ، هۆڵەندا، پۆرتوگال، ڕۆمانیا و بەریتانیا بەڕێوەچوو، لە کاتێکدا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەشداریی لەم دەستپێشخەرییەدا نەکرد.

لە چوارچێوەی هەوڵەکانی ئاشتی، گفتوگۆکانی داهاتووی ئاشتی کە ئەمریکا نێوەندگیرییان دەکات، بڕیار بوو ڕۆژی یەکشەممە لە ئەبوزەبیی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی بەردەوام بێت. بەڵام زێلێنسکی ئاماژەی بەوەدا کە ڕەنگە ئەو گفتوگۆیانە بەهۆی بارودۆخی ئێرانەوە دوابخرێن، و هەروەها وتی کە ڕێککەوتنێک لەسەر کۆنترۆڵی ناوچەی دۆنێتسکی ڕۆژهەڵاتی ئۆکراینا بەدەست نەهاتووە. مۆسکۆ ماوەیەکی زۆرە داوای کردووە ئۆکراینا دۆنێتسک، کە زیاتر لە دوو لەسەر سێی لە ژێر کۆنترۆڵی ڕووسیادایە، وەک بەشێک لە هەر ڕێککەوتنێکی ئاشتی، ڕادەست بکات.

پشتیوانیی نێودەوڵەتی و بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشەکان

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، پشتیوانی بۆ ئۆکراینا بەردەوامە. بوندێسرات، ئەنجومەنی باڵای پەرلەمانی ئەڵمانیا، لە یەکەمین دانیشتنی ئەمساڵیدا، بڕیارنامەیەکی پەسەند کرد کە تێیدا پابەندبوونی خۆی بە بەردەوامیدان بە پشتیوانی لە ئۆکراینا لە شەڕی دژ بە داگیرکاریی تەواوەتیی ڕووسیا دووپات کردەوە. بەپێی بڕیارنامەکە کە بەبۆنەی چوارەمین ساڵیادی دەستپێکی شەڕەکە دەرچووە، پشتیوانی لە ئۆکراینا ئەرکێکی هاوبەشە بۆ حکومەتی فیدراڵی ئەڵمانیا، ویلایەتەکان، و دەسەڵاتە خۆجێییەکان، و پێویستی بە هەماهەنگی هەیە لە هەموو ئاستەکانی حکومەتدا. دۆکیومێنتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە دەبێت پشتیوانی لە ئۆکراینا «بەردەوام بێت و، لە کوێ پێویست بوو، بەهێزتر بکرێت». بڕیارنامەکە داوای لە ڕووسیا کرد کە «دەستبەجێ هەموو هێرشەکان ڕابگرێت و لە ئۆکراینا بکشێتەوە»، و هەروەها ئیدانەی هێرشە بەردەوامەکان بۆ سەر هاووڵاتیانی مەدەنی و ئامانجە مەدەنییەکان، تاوانەکانی جەنگ، پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، و پێشێلکارییە گەورەکانی دیکەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی کرد.

هەروەها، حکومەتی نوێی هۆڵەندا، سێ مانگ دوای هەڵبژاردنەکان، پلانەکانی سیاسەتی خۆی ئاشکرا کرد، کە تێیدا پشتیوانیی تەواوی خۆی بۆ ئۆکراینا بەڵێن دا. بەپێی دۆکیومێنتێک کە لەلایەن سێ پارتی هاوپەیمانییەوە بە سەرۆکایەتی ڕۆب جێتێن، سەرۆک وەزیرانی دەستنیشانکراو، ئامادە کراوە، «شەڕی ئۆکراینا پەیوەندی بە ئاسایشی ئەوروپا بە گشتییەوە هەیە». پڕۆگرامەکە ڕایگەیاند: «بۆیە ئێمە بەردەوام دەبین لە پشتیوانیی دارایی و سەربازیی چەند ساڵەی خۆمان و بەردەوام دەبین لە داواکردن بۆ بەکارهێنانی سەروەتە سڕکراوەکانی ڕووسیا». جێتێن دوای بڵاوکردنەوەی مانیفێستی حکومەتەکەی، گفتوگۆکردن لەگەڵ ڕووسیا سەبارەت بە شەڕی ئۆکراینای ڕەتکردەوە و بە ئاژانسی فرانس پرێسی ڕاگەیاند کە لە ئێستادا «هیچ ئاماژەیەک» نییە کە ڕووسیا بیەوێت کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت. جێتێن جەختی لەوە کردەوە: «و هەتا کاتێکیش توندوتیژی بەردەوام بێت، ئێمە بەردەوام دەبین لە پشتیوانیی گەلی ئۆکراینا».

لە ڕووی ئاسایشی ناوخۆییەوە، پۆلیسی نیشتمانیی ئۆکراینا ڕاپۆرتی دا کە لە ماوەی سێ کاتژمێردا، زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕاپۆرتی هەڕەشەی بۆمبی لە سەرانسەری وڵاتدا وەرگرتووە. لە نێوان کاتژمێر ٩:٣٠ی بەیانی و ١٢:١٠ی پاشنیوەڕۆدا، بەشەکانی پۆلیس زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕاپۆرتی هەڕەشەی بۆمبیان وەرگرتووە کە بۆ دەزگا حکومییەکان، بازرگانییەکان، بانکەکان، و دامەزراوە پەروەردەییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ئۆکراینا نێردراون. ئەفسەران نزیکەی یەک لەسەر سێی ڕاپۆرتەکانیان پشکنین کردووە و هیچ بۆمبێکیان لە شوێنەکاندا نەدۆزیوەتەوە. هەرچەندە ئۆکراینا لەدوای داگیرکاریی تەواوەتیی مۆسکۆوە نزیکەی چوار ساڵ لەمەوبەر، زۆرجار بووەتە ئامانجی شەڕی ئەلیکترۆنیی ڕووسیا، بەڵام شەپۆلی لەم شێوەیەی هەڕەشەی بۆمبی دەگمەنە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ئۆکراینا تووشی شەپۆلێکی هاوشێوەی هەڕەشەی بۆمب بوو کە قوتابخانەکانی کردبووە ئامانج.

بە گشتی، دۆخی ئۆکراینا لە قۆناغێکی ئاڵۆز و ناجێگیردایە، کە تێیدا هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ ئاشتی لەگەڵ بەردەوامیی گرژییە سەربازییەکان، نیگەرانییە ناوەکییەکان، و قەیرانێکی مرۆییدا تێکەڵ بوون. وەرزی زستان و کاریگەرییەکانی لەسەر ژێرخانی وزە، ئاستەنگێکی گەورەی بۆ حکومەتی ئۆکراینا و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دروست کردووە. لە کاتێکدا دونیای دەرەوە بەردەوامە لە پشتیوانیکردن و هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی ڕێگەچارەیەک، چارەنووسی ئۆکراینا لەسەر هاوسەنگیی نێوان ئیرادەی سیاسی و توانای سەربازی دەمێنێتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری