Kar Küresi Dünya'da Dinamik İklim ve Açık Denizler Olmuş Olabilir

İngiltere - Ekhbary Haber Ajansı

Kar Küresi Dünya'da Dinamik İklim ve Açık Denizler Olmuş Olabilir

600 milyon yıldan daha eski kaya oluşumlarına dayanan yeni bulgular, yaklaşık 600 milyon yıl önce yaşanan ve 'Kar Küresi Dünya' (Snowball Earth) olarak bilinen en aşırı küresel donma olayları sırasında bile, Dünya'nın beklenmedik döngülerle dinamik bir iklime ve potansiyel olarak kısmen açık okyanuslara sahip olduğunu öne sürüyor. Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayınlanan bu keşifler, buzul çağlarının oldukça kararlı ve durağan bir iklim sistemiyle karakterize edildiği yönündeki geleneksel anlayışı sorguluyor.

Kriyojeniyen dönemi boyunca, kabaca 720 ila 635 milyon yıl önce, Dünya iki şiddetli küresel buzul çağına sahne oldu. Bunlardan ilki olan Sturtian buzullaşması, yaklaşık 717 ila 658 milyon yıl önce gezegenin büyük bir bölümünü buzla kapladığı düşünülüyor. Bu dönem, kalın buz tabakasının gezegenin yüzeyini karmaşık atmosferik ve okyanus etkileşimlerinden izole edebileceği, göreceli iklim istikrarı dönemi olarak kabul ediliyordu.

Ancak, İngiltere'deki Southampton Üniversitesi'nden yerbilimci Dr. Chloe Griffin liderliğindeki bir ekip, İskoçya'nın batı kıyısındaki Garvellach Adaları'ndan çıkarılan kayaları inceledi. Sturtian buzullaşması dönemine ait bu kayalar, olağanüstü derecede iyi korunmuş katmanlı yapılar sergiliyor. Bu katmanlar, kaba ve ince tortullar arasında değişiyor; bu, Kriyojeniyen kayalarının çoğunun buzul aktivitesiyle aşınmış ve dağılmış olması nedeniyle bu çağın kayaları için nadir görülen bir örüntü.

Dr. Griffin ve meslektaşları bu katmanları yıllık kayıtlar olarak yorumluyor. Modern buzul göllerinde, yaz aylarında buzul erime suları tarafından kaba tortullar taşınırken, erime sularının kesildiği kış aylarında daha ince killer çökelir. Bu süreç her yıl iki farklı katman oluşturur. İncelenen kayalar yaklaşık 2.600 katman çifti içermekte olup, bu da yaklaşık 2.600 yıllık bir iklim tarihini kaydettiğini düşündürmektedir.

Çalışmanın ortak yazarlarından, aynı üniversitede yerbilimci olan Thomas Gernon, "Bu kadar geriye dönük yıllık kayıtlar bulmak eşi benzeri görülmemiş bir durum" dedi. Her katmanın kalınlığının mevsimsel hava koşulları hakkında ipuçları sunduğunu açıkladı. Örneğin, daha sıcak bir yaz, artan buzul hareketine ve erozyona yol açarak daha kalın bir tortul tabakasıyla sonuçlanabilir.

Katman kalınlıklarındaki örüntülerin matematiksel analizi yoluyla araştırmacılar, dört belirgin iklim döngüsü tespit ettiler. Bu döngüler yaklaşık 4-4,5 katman, 9 katman, 13,7-16,9 katman ve 130-150 katman aralıklarla tekrarlanıyor. Bu örüntüler, iyi bilinen modern iklim döngüleriyle dikkat çekici bir şekilde örtüşüyor. Özellikle 4 ila 4,5 yıllık döngü, Pasifik Okyanusu ile atmosfer arasındaki ısı alışverişi yoluyla küresel hava modellerini etkileyen bir fenomen olan El Niño-Güney Salınımı (ENSO) ile güçlü bir benzerlik gösteriyor.

Dr. Griffin, bu gözlemin "tropiklerde okyanus ve atmosfer arasında bir tür ısı taşınımı" varlığını desteklediğini belirtti. Bu da, Kar Küresi Dünya dönemi boyunca, muhtemelen ekvator yakınlarında, kısmen açık bir okyanusun var olması gerektiği anlamına geliyor. Araştırmacılar tarafından belirlenen diğer üç döngünün ise güneş yoğunluğundaki dalgalanmaları temsil ettiği hipotez ediliyor.

Diğer uzmanlar bu bulguların önemini vurguluyor. Çalışmaya katılmayan St. Andrews Üniversitesi'nden jeolog Tony Prave, "Bu katmanları yıllık olarak yorumlamak makul bir yaklaşımdır. İsviçre'deki bir buzul gölünde benzer çökeller bulabilirsiniz" yorumunu yaptı.

Bu keşifler, Kar Küresi Dünya olaylarının kapsamı ve ciddiyeti ile açık su alanlarının varlığı hakkındaki devam eden tartışmalara katkıda bulunuyor. Küresel veriler genellikle biyocoğrafi döngüleri durduran ve okyanus-atmosfer etkileşimini en aza indiren tam bir buzullaşma fikrini desteklerken, Garvellach Adaları gibi yerler daha dinamik bir iklim rejimine işaret ediyor. Gernon, bu kayaların volkanik aktivite veya asteroit çarpmalarıyla tetiklenmiş olabilecek kısa vadeli ısınma olaylarını yansıtabileceğini öne sürüyor. İncelenen katmanlar yaklaşık 2.600 yıllık bir süreyi kapsasa da, Sturtian buzullaşmasının kendisi 59 milyon yıl sürmüştür. Prave'in de belirttiği gibi, bu kaya oluşumlarının Sturtian buzullaşmasının başlangıcında veya sonunda, Dünya kısmen çözülürken oluşan geçiş dönemlerine ait olması da mümkündür.

Ekhbary Haber Ajansı