ساعت روز قیامت: توافقنامه جدید استارت آمریکا و روسیه در آستانه پایان

ایالات متحده - خبرگزاری اخباری

ساعت روز قیامت: توافقنامه جدید استارت آمریکا و روسیه در آستانه پایان

جهان در یک نقطه حساس قرار دارد، زیرا توافقنامه جدید استارت، آخرین توافقنامه مهم کنترل تسلیحات بین ایالات متحده و روسیه، به پایان خود نزدیک می‌شود. این پیمان حیاتی که برای محدود کردن زرادخانه‌های هسته‌ای دو ابرقدرت طراحی شده است، در آستانه پایان یافتن است و می‌تواند آغازگر دوره‌ای از گسترش بی‌رویه سلاح‌های هسته‌ای و افزایش ناامنی جهانی باشد.

توافقنامه جدید استارت، که رسماً به عنوان پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک شناخته می‌شود، اوج دهه‌ها تلاش دیپلماتیک برای مدیریت تهدید وجودی ناشی از سلاح‌های هسته‌ای است. این توافقنامه که در سال 2010 توسط روسای جمهور باراک اوباما و دیمیتری مدودف امضا شد، تعداد کلاهک‌های هسته‌ای استراتژیک مستقر شده را برای هر کشور به 1550 محدود می‌کند و پرتابگرهای استراتژیک مستقر و ذخیره شده – از جمله موشک‌های بالستیک قاره‌پیما (ICBM)، موشک‌های بالستیک پرتاب شده از زیردریایی (SLBM) و بمب‌افکن‌های سنگین – را به 800 محدود می‌کند. نکته مهم این است که این توافقنامه شامل سازوکارهای راستی‌آزمایی قوی، مانند بازرسی‌های میدانی و تبادل داده‌ها است که شفافیت را ترویج کرده و خطر اشتباه محاسباتی را کاهش می‌دهد.

میراث کنترل تسلیحات بین واشنگتن و مسکو به دوران جنگ سرد بازمی‌گردد، با توافقنامه‌های بنیادی مانند مذاکرات محدودیت تسلیحات استراتژیک (SALT-I) در سال 1972 و START I، که در سال 1994 لازم‌الاجرا شد و در سال 2009 منقضی شد. اگرچه START II که در سال 1993 توافق شد، به دلیل وخامت روابط هرگز اجرایی نشد، اما تعهد زیربنایی به خلع سلاح هسته‌ای باقی ماند و منجر به مذاکرات New START شد.

با این حال، فضای ژئوپلیتیکی کنونی چالش‌های بی‌سابقه‌ای را ایجاد می‌کند. این توافقنامه که در اصل قرار بود در فوریه 2021 منقضی شود، توسط روسای جمهور جو بایدن و ولادیمیر پوتین برای پنج سال تمدید شد و ضرب‌الاجل را به فوریه 2026 موکول کرد. با این حال، در سال 2023، روسیه اعلام کرد که مشارکت خود را در مفاد بازرسی توافقنامه به دلیل حمایت آمریکا از اوکراین، تعلیق می‌کند. اگرچه روسیه اعلام کرد که به رعایت محدودیت‌های عددی ادامه خواهد داد، این تعلیق، همراه با وخامت گسترده‌تر روابط آمریکا و روسیه پس از تهاجم تمام عیار مسکو به اوکراین در سال 2022، سایه تاریکی بر آینده توافقنامه می‌اندازد.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، هشدار داد که انقضای توافقنامه "برای امنیت جهانی بسیار بد" خواهد بود و نگرانی‌های خود را در مورد مسابقه تسلیحات هسته‌ای کنترل نشده ابراز کرد. فقدان New START، چارچوب حیاتی برای ثبات استراتژیک، پیش‌بینی‌پذیری و شفافیت را از بین خواهد برد. این امر می‌تواند محیطی مساعد برای رقابت تسلیحاتی جدید ایجاد کند، جایی که دو قدرت هسته‌ای بزرگ جهان بدون سقف‌های توافق شده بر زرادخانه‌های استراتژیک خود عمل می‌کنند و احتمال اشتباهات محاسباتی خطرناک را افزایش می‌دهند.

تلاش‌ها برای جلوگیری از این نتیجه با دشواری‌های فراوانی همراه بوده است. در سپتامبر 2025، رئیس جمهور پوتین پیشنهاد داد که روسیه برای تسهیل مذاکرات مجدد، برای یک سال اضافی به طور یکجانبه به مفاد توافقنامه پایبند خواهد بود. دونالد ترامپ، رئیس جمهور وقت آمریکا، این پیشنهاد را "ایده خوبی" توصیف کرد اما تعهد محکمی نشان نداد. بعداً، در ژانویه 2026، موضع ترامپ تغییر کرد و اشاره کرد که اگر توافقنامه منقضی شود، "منقضی خواهد شد" و ابراز اطمینان کرد که "ما فقط یک توافق بهتر انجام خواهیم داد".

به نظر می‌رسد یک عنصر کلیدی در دیدگاه ترامپ، گنجاندن چین، که اکنون سریع‌ترین قدرت هسته‌ای در حال رشد جهان است، در هر چارچوب آتی کنترل تسلیحات است. او قبلاً با خروج آمریکا از سایر توافقنامه‌های کنترل تسلیحات و حمایت از مشارکت چین، این قصد را نشان داده بود. با این حال، پکن در حال حاضر حدود 600 کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد و هیچ تمایلی به محدود کردن زرادخانه خود نشان نمی‌دهد و استدلال می‌کند که ذخایر آن به طور قابل توجهی کمتر از ذخایر آمریکا و روسیه است. گزارشی از کنگره در سال 2023، چالش نوظهور برای آمریکا در بازدارندگی نه یک، بلکه دو رقیب هسته‌ای را برجسته کرد.

ظهور چین به عنوان یک قدرت هسته‌ای بزرگ، چشم‌انداز استراتژیک را که New START برای رسیدگی به آن طراحی شده بود، اساساً تغییر می‌دهد. این توافقنامه در دنیای دوقطبی طراحی شده بود و قدرت نظامی و اقتصادی فزاینده چین نیازمند ارزیابی مجدد پویایی‌های هسته‌ای جهانی است.

علاوه بر این، گزارش شده است که روسیه سیستم‌های پیشرفته با قابلیت هسته‌ای، مانند موشک بالستیک فراصوت اورشنیک و پهپاد هسته‌ای پوزیدون را توسعه داده و مستقر کرده است که خارج از دامنه New START قرار دارند. همزمان، پیشنهاداتی مانند "گنبد طلایی" ترامپ – یک سیستم دفاع موشکی مبتنی بر فضا – توسط برخی به عنوان تضعیف کننده احتمالی اصل اساسی بازدارندگی هسته‌ای – یعنی نابودی متقابل تضمین شده – تفسیر شده است.

پیامدهای انقضای احتمالی New START فراتر از ایالات متحده و روسیه گسترش می‌یابد. رهبران اروپایی به ویژه نگران هستند، به خصوص با توجه به نشانه‌های ترامپ که حاکی از آن است که چتر هسته‌ای آمریکا بر فراز اروپا ممکن است کمتر قابل اعتماد شود. این امر باعث بحث‌هایی در اروپا در مورد تقویت قابلیت‌های دفاع هسته‌ای خود شده است، که به طور بالقوه از طریق تلاش‌های مشترک با مشارکت فرانسه و بریتانیا که حفاظت هسته‌ای خود را به سایر متحدان مانند آلمان گسترش می‌دهند. با این حال، موانع قابل توجهی باقی مانده است، از جمله مسئله پیچیده فرماندهی و کنترل هسته‌ای و اصرار روسیه بر گنجاندن نیروهای هسته‌ای بریتانیا و فرانسه در هرگونه مذاکرات آتی توافقنامه.

باراک اوباما، رئیس جمهور سابق، از کنگره آمریکا خواست تا برای حفظ توافقنامه اقدام کند و هشدار داد که انقضای آن "دهه‌ها دیپلماسی را بیهوده از بین می‌برد و ممکن است مسابقه تسلیحاتی جدیدی را آغاز کند که جهان را ناامن‌تر می‌کند". دیمیتری مدودف، معاون فعلی شورای امنیت روسیه، این احساسات را تکرار کرد و گفت که پایان توافقنامه "باید همه را نگران کند" و عدم وجود سازوکارهای جایگزین "ساعت روز قیامت" را تسریع خواهد کرد.

با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل فوریه 2026، جهان با نفس حبس شده نظاره‌گر است. فروپاشی بالقوه توافقنامه New START بیش از پایان یک توافق است؛ این نشان‌دهنده بازگشتی بالقوه به دوره‌ای از عدم قطعیت استراتژیک و افزایش خطر هسته‌ای است، جایی که شبح مسابقه تسلیحات جهانی قوی‌تر از همیشه سایه افکنده است.

لینک رسمی خبرگزاری اخباری