پێشەنگی AIی ناسا لە ناوەڕاستی کۆچی بەکۆمەڵی فەرمانبەرانی فیدراڵیدا دەست لەکار دەکێشێتەوە، دیموکراسیەتی بۆشایی ئاسمان لە MIT پەرەپێدەدات

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پێشەنگی AIی ناسا لە ناوەڕاستی کۆچی بەکۆمەڵی فەرمانبەرانی فیدراڵیدا دەست لەکار دەکێشێتەوە، دیموکراسیەتی بۆشایی ئاسمان لە MIT پەرەپێدەدات

شەپۆلێکی بەرچاو لە کەمبوونەوەی هێزی کار لە نێو هێزی کاری فیدراڵی ئەمریکادا لە ساڵی 2025دا ڕوویدا، کە گەورەترین کەمبوونەوەی یەک ساڵەی تەنها لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە بوو. زیاتر لە 322,000 کارمەندی شارستانی، کە ڕێژەی 13%ی هێزی کارێک دەگرێتەوە کە نزیکەی 2.4 ملیۆن کەس بوو، یان بە خواستی خۆیان دەستیان لەکار کێشایەوە یان لەکارەکانیان دەرکران. ئەم کۆچە زیاتر لە 5,000 کەسی لە کەرتی بۆشایی ئاسمانی فیدراڵی گرنگدا لەخۆگرتبوو، کە ئەم دەستلەکارکێشانە پرسیار لەسەر داهاتووی داهێنان و هێشتنەوەی بەهرەمەندان لەناو دەزگا حکومییەکاندا دروست دەکات. لەنێو ئەم دەستلەکارکێشانە بەرچاوانەدا ئێڤانا گیززی، پسپۆڕێکی دیاری زیرەکی دەستکرد لە سەنتەری فڕینی بۆشایی ئاسمانی گۆداردی ناسا، کە چیرۆکەکەی نموونەیی ئەو ئاستەنگانەیە کە پیشەوەرە بەتواناکانی ناو سیستەمی فیدراڵی ڕووبەڕوویان دەبنەوە.

گیززی، کە وەک سەرۆکی توێژینەوەی زیرەکی دەستکرد لە ناسا گۆدارد کاری دەکرد، ژیانی پیشەیی خۆی تەرخان کرد بۆ پاڵنانی سنوورەکانی بوونی مرۆڤ لە ڕێگەی گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسمان و زیرەکی دەستکردی پێشکەوتووەوە. پێش ئەوەی لە مانگی یەکی ساڵی ڕابردوودا ناسا جێبهێڵێت، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە دانانی بناغەی ناوەندێکی داهێنەری ناسا AI لە بۆستن، کە وەک هاوپەیمانی هەرێمی بۆ توێژینەوەی سیستەمە زیرەکەکان (RAISR) وێنەی دەکێشرا. ئەم دەستپێشخەرییە تەنها پڕۆژەیەکی کارگێڕی نەبوو؛ بەڵکو کورتکراوەی توێژینەوەی زیرەکی دەستکرد بۆ بەرگەگرتنی کەشتی ئاسمانی (Research in Artificial Intelligence for Spacecraft Resilience)یشی پێبەخشرا، کە نەرمەکاڵایەکی پێشکەوتوو بوو گیززی پەرەی پێدابوو بۆ یارمەتیدانی کەشتییە ئاسمانییەکان بۆ خێرا دۆزینەوە و دیاریکردنی کێشەکانی سەر کەشتییەکە بە شێوەیەکی خۆبەڕێوەبەر. پابەندبوونی ئەو بە پێشخستنی خۆبەڕێوەبەری بۆشایی ئاسمان لە ساڵی 2022دا بە دامەزراندنی تاقیگەی خۆبەڕێوەبەری و بەرگەگرتنی بۆشایی ئاسمانی گۆداردی ناسا (SPAR Lab)، لە ژێر سەرکردایەتی ئەودا، زیاتر چەسپێندرا. تاقیگەی SPAR دواتر پلاتفۆرمی توێژینەوەی زیرەکی دەستکردی سەر کەشتی ئاسمانی (Onboard Artificial Intelligence Research platform)ی دروست کرد، کە ئامرازێکی تەلارسازیی مێشکی کراوەبوو و بە گشتی لە GitHub بەردەستە، کە داهێنانی هاوبەشی لە سەرانسەری کۆمەڵگەی زانستیدا پەرەپێدا.

پاڵنەری ئەو، وەک گیززی ڕوونی کردەوە، لە هەستێکی قووڵی ئامانجەوە سەرچاوەی گرتبوو: “خزمەتکردنی وڵات و پاڵنانی سنوورەکانی بوونی مرۆڤ زۆر پڕ ئامانجە. چ شوێنێکی تر پشتگیری لێکۆڵینەوە دەکات بۆ دۆزینەوەی ژیان لەسەر هەسارەکانی تر بە بەکارهێنانی AI؟” ئەم بنەمایە پشتگیری دیدگا بەهێزەکەی بۆ RAISR کرد، کە هەوڵی دەدا سەرمایەی فیکری بێوێنەی نیو ئینگلاند بەکاربهێنێت. گیززی، کە خەڵکی ماساچووسییە، بۆستنی وەک ناوەندێکی نموونەیی بۆ داهێنانی AI دەبینی، پێشنیاری مۆدێلێکی هاوبەشی کرد کە تێیدا زانکۆ پێشەنگەکان لەگەڵ ناسا هاوبەشی دەکەن، هەریەکەیان “شوێنێکی نیشتنەوەی ناسا”ی تایبەت بە توێژینەوەی AI میوانداری دەکات. ئەم ڕێبازە ئامانجی ئەوە بوو کە سوود لە ژینگەیەکی کار بکات کە بە شێوەیەکی گەورە لەلایەن دەزگاکەوە نەدۆزراوەتەوە، بەو پێیەی باشترین بەهرەمەندانی ناوچەکە زیاتر مەیلیان دەبێت بۆ هاوکاری ناوخۆیی نەک گواستنەوە بۆ ناوەندە فیدراڵییە تەقلیدییەکان وەک مێریلاند.

هاوئاهەنگی ناوازەی لێهاتوویی ئەکادیمی نیو ئینگلاند و پیشەسازی AIی گەشەسەندوو، کە میوانداری زلھێزەکانی وەک بۆستن داینامیکس و iRobot دەکات، دەرفەتێکی بێ وێنەی ڕەخساند. گیززی جەختی لەسەر پێویستیی دامەزراوە حکومییەکان کردەوە بۆ دروستکردنی هاوبەشی بەهێز لەگەڵ دامەزراوە دەرەکییەکان، بەتایبەتی بۆ چارەسەرکردنی “کێشە درێژخایەن و قورسەکان” کە ئیلهامبەخشی گەورەیین. بەڵگە قایلکەرەکەی – “ئایا دەتوانن یارمەتیمان بدەن ژیان لەسەر هەسارەیەکی تر بدۆزینەوە بە بەکارهێنانی AI، کە پێویستی بە توانای خۆبەڕێوەبەری هەیە؟” – ئاماژەی بە پۆتانسێلی دۆزینەوەی شۆڕشگێڕانە لە ڕێگەی ئەو هاوبەشییانەوە دا.

سەرەڕای پشتیوانییەکی بەرچاو لەلایەن بەرپرسانی باڵای ناسا و تاقیکردنەوەی سەرکەوتووی بیرۆکەی هاوپەیمانێتییەکە، RAISR لە کۆتاییدا ڕووبەڕووی بەربەستێکی گەورە بووەوە: نەبوونی بودجەی بەردەوام. گیززی بە ڕاشکاوی ئاشکرای کرد: “دەمزانی RAISR سەرکەوتوو نابێت. پێویستمان بە بودجەی بەردەوام بوو لە بارەگای سەرەکییەوە. بە گۆڕانی ئیدارە، ئەوە ڕووینەدا.” ئەم ئاستەنگە بە فەرمانێکی تایبەتی زیاد بوو کە پێویستی دەکرد ئەو هەفتەی پێنج ڕۆژ لەسەر مێزێک لە مێریلاند ئامادە بێت، سیاسەتێک کە بە شێوەیەکی کاریگەر ناچاری کرد ناسا جێبهێڵێت. ئەم دۆخە ئاماژەیە بۆ نەرمی نەکردنی گرنگ لەناو پێکهاتەکانی دامەزراندنی فیدراڵیدا کە دەتوانێت بەبێ ویست داهێنەرە بەنرخەکان دوور بخاتەوە کە بەدوای ژینگەی کارکردنی گونجاوتردا دەگەڕێن یان پڕۆژەکانیان پێویستیان بە ئامادەیی هەرێمییە.

ئێستا، وەک ڕاوێژکاری توێژینەوەی ستراتیژی بۆ MIT Small Satellite Collaborative، ئێڤانا گیززی بەردەوامە لە ئەرکی خۆی بۆ دیموکراسیەتی بۆشایی ئاسمان. هەوڵە ئێستاکانی لە MITدا لەسەر پەرەپێدانی کۆمەڵێک نەرمەکاڵای فڕینی نوێی کراوە، کە بە زیرەکی دەستکردەوە کاردەکات، وەک “سیستەمی کارپێکردنی ماک بۆ بۆشایی ئاسمان” وێنەی کراوە. ئامانج لێی ئەوەیە کە توێژەران توانادار بکرێن بۆ خێرا پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی ئەلگۆریتمی باری سوودبەخشی نوێ، کە داهێنان لە تەکنەلۆژیای مانگی دەستکرددا خێراتر دەکات. ئەم گواستنەوەیە ئاماژەیە بۆ ئاراستەیەکی فراوانتر کە تێیدا بەهرەمەندانی کەرتی گشتی، کە ڕووبەڕووی کۆتوبەندە بیرۆکراتییەکان یان نەبوونی پشتگیری بۆ پڕۆژە خەیاڵییەکان دەبنەوە، کۆچ دەکەن بۆ دامەزراوە ئەکادیمی یان تایبەتەکان کە سەربەخۆیی و سەرچاوەی زیاتر بۆ توێژینەوە پێشەنگەکان دابین دەکەن.

گەشتەکەی گیززی لە ناساوە بۆ MIT وەک لێکۆڵینەوەیەکی دڵتەزێن لە چوارچێوەی فراوانتری کۆچی بەکۆمەڵی هێزی کاری فیدراڵیدا خزمەت دەکات. لەکاتێکدا هۆکارە تاکەکەسییەکان جیاوازن، دەستلەکارکێشانەوەی پیشەوەرە لێهاتووەکان وەک ئەو، بەتایبەتی ئەوانەی پێشکەوتنە گرنگەکان لە بوارەکانی وەک AI و گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسماندا پەرەپێدەدەن، ئاستەنگێکی بەرچاو بۆ دەزگا حکومییەکان دروست دەکات. ئەمەش پێویستی بە هەڵسەنگاندنەوەی میکانیزمەکانی بودجە، نەرمی کارگێڕی، و ستراتیژییەکانی هێشتنەوەی بەهرەمەندان هەیە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە هەوڵە زانستی و تەکنەلۆژییە هەرە بەهێزەکانی وڵات بەردەوام دەبن لە گەشەکردن لەناو کەرتی گشتیدا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری