باشماقری دیپلۆماتکاری ئیسرائیل لە باشووری ئەفریقیا کرایە کەسایەتییەکی نەخوازراو

باشووری ئەفریقیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

باشووری ئەفریقیا کاروباری کونسوڵخانەی ئیسرائیل دەکاتە کەسایەتییەکی نەخوازراو

لە بڕیارێکی چاوەڕوانەکراودا، حکومەتی باشووری ئەفریقیا ڕایگەیاندووە کە "ئاریل سایدمن"، کەسایەتی دیپلۆماتکاری باڵای باڵیۆزخانەی ئیسرائیل لە کیپ تاون، وەک "کەسایەتییەکی نەخوازراو" (persona non grata) دیاری کراوە. ئەم بڕیارە بە فەرمی پێی ڕاگەیەندراوە و پێویستە لە ماوەیەکی دیاریکراودا خاکی باشووری ئەفریقیا بەجێبهێڵێت. ئەم هەنگاوە نەک تەنها پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانی نێوان هەردوو وڵات زیاتر ئاڵۆزتر دەکات، بەڵکو هێمایەکە بۆ تێکچوونی زیاتری پەیوەندییەکانی نێوان کیپ تاون و تێل ئەڤیڤ، کە بۆ ماوەیەکی درێژە لەژێر فشاری پرسی فەلەستیندا بووە.

پەرلەمانی باشووری ئەفریقیا، کە زۆربەی ئەندامەکانی لە پارتێکی سەر بە حکومەتن، پێشتر داوای کردبوو کە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ ئیسرائیل کەمبکرێتەوە یان ببێتە چی ببڕدرێت. ئەم فشارانە لەکاتێکدایە کە ناڕەزایەتییەکی بەرفراوان لەناو باشووری ئەفریقیا بەرامبەر سیاسەتەکانی ئیسرائیل بەرامبەر فەلەستینییەکان هەیە، بەتایبەت لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا و لەدوای هێرشەکانی دوایی ئیسرائیل بۆ سەر غەزە. لایەنگرانی مافی فەلەستینییەکان لە باشووری ئەفریقیا، حکومەتەکەیان بەوە تۆمەتبار دەکەن کە پشتگیری لە تاوانەکانی جەنگ دەکات و هاوکات ئیدانەی تاوانەکانی حکومەتی ئیسرائیل ناکات بە شێوەیەکی گونجاو. ئەم بڕیارە، بە دیاریکردنی سایدمن وەک کەسایەتییەکی نەخوازراو، وەڵامدانەوەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ ئەم داوایانە و نیشاندانی پەیامێکی ڕوونە بۆ حکومەتی ئیسرائیل.

لە ڕابردوودا، باشووری ئەفریقیا هەمیشە لەسەر پرسە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەت پرسە پەیوەست بە مافەکانی مرۆڤ و دادپەروەری، پێگەیەکی پتەوی هەبووە. مێژووی باشووری ئەفریقیا لە خەباتی دژ بە ڕەگەزپەرستی (apartheid)، وایکردووە کە هەستیارییەکی زۆری هەبێت بەرامبەر ستەمکاری و داگیرکاری لە هەر شوێنێکی جیهان. بەم هۆیەوە، زۆرێک لە چالاکوانانی مافی مرۆڤ لە باشووری ئەفریقیا، ناکۆکییەکانی نێوان ئیسرائیل و فەلەستین بە پرسێکی هاوشێوەی خەباتی دژ بە ڕەگەزپەرستی دەبینن. ئەوان پێیانوایە کە ئیسرائیل سیاسەتی داگیرکاری و جیاکاری بەرامبەر فەلەستینییەکان پەیڕەو دەکات، کە ئەمەش لەگەڵ بنەماکانی مافی مرۆڤدا ناگونجێت.

ئەم هەنگاوەی باشووری ئەفریقیا، دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی هەبێت. لەوانەیە وڵاتانی دیکە، بەتایبەت ئەوانەی کە هاوسۆزییەکی زۆریان هەیە لەگەڵ گەلی فەلەستین، هەنگاوی لەم شێوەیە بنێن. لەلایەکی دیکەوە، ئەم بڕیارە دەتوانێت پەرەسەندنی زیاتر بەردەوام بێت بۆ ناکۆکییەکانی نێوان وڵاتانی ڕۆژئاوا و وڵاتانی باشوور، کە زۆربەی جار لەسەر پرسە سیاسی و مرۆییەکان ناکۆکن. ئیسرائیل، کە هەمیشە لەلایەن وڵاتانی ڕۆژئاواوە پشتگیری دەکرێت، پێدەچێت ئەم هەنگاوەی باشووری ئەفریقیا وەک هەنگاوێکی دوژمنکارانە ببینێت و وەڵامێکی توندی هەبێت.

لە ساڵی 1994، دوای کۆتایی هاتنی ڕژێمی ڕەگەزپەرستی لە باشووری ئەفریقیا، وڵاتەکە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیلدا دامەزراند. بەڵام، لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، بەهۆی سیاسەتەکانی ئیسرائیل بەرامبەر فەلەستینییەکان، ئەم پەیوەندییانە بەرەو تێکچوون چوون. حکومەتی باشووری ئەفریقیا چەندین جار داوای لە ئیسرائیل کردووە کە کۆتایی بە داگیرکردنی خاکی فەلەستین بهێنێت و دان بە مافی دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین بنێت. بەڵام، بەهۆی پشتگیرییەکانی ئیسرائیل لەلایەن وڵاتانی وەک ئەمریکا و ئەورووپا، ئەم داوایانە ئەنجامی ئەوتۆیان نەبووە. ئەم دۆخە، ناڕەزایەتییەکی زۆری لەناو خەڵکی باشووری ئەفریقیا دروستکردووە، کە زۆربەیان هاوسۆزییەکی زۆریان هەیە لەگەڵ گەلی فەلەستین.

پاشەکشەی دیپلۆماتکاران یان دانانیان وەک کەسایەتی نەخوازراو، یەکێکە لە ئامرازە دیپلۆماتییەکان بۆ نیشاندانی ناڕەزایەتی و فشارخستنە سەر وڵاتێکی دیکە. ئەم هەنگاوە، زۆربەی جار لە کاتێکدا دێت کە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکان زۆر خراپ دەبن و گفتوگۆکان بێ ئەنجام دەبن. لەم حاڵەتەدا، باشووری ئەفریقیا بەم کارەی، نەک تەنها ناڕەزایەتی خۆی دەربڕیوە، بەڵکو هەوڵیش دەدات کە گوشار بخاتە سەر ئیسرائیل بۆ گۆڕینی سیاسەتەکانی. هەروەها، ئەم بڕیارە دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئابووری و بازرگانی هەردوو وڵات هەبێت، چونکە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکان زۆربەی جار پەیوەندییە ئابوورییەکانیش دەگرێتەوە.

لە لایەنی دیکەوە، لێکۆڵینەوەی زیاتر پێویستە بۆ ئەوەی بزانرێت ئەم بڕیارە چ کاریگەرییەکی درێژخایەنی لەسەر پەیوەندییەکانی باشووری ئەفریقیا و ئیسرائیل دەبێت. ئایا ئیسرائیل وەڵامێکی هاوشێوە دەداتەوە؟ ئایا وڵاتانی دیکە پشتگیری لە باشووری ئەفریقیا دەکەن؟ چۆن ئەم بڕیارە کاریگەری لەسەر پرسی ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبێت؟ ئەم پرسیارانە، وەڵامیان لە داهاتوودا دەردەکەوێت، بەڵام یەک شت یەقینییە: دۆخی پەیوەندییەکانی نێوان باشووری ئەفریقیا و ئیسرائیل، وەک هەمیشە، لە ژێر چاودێری وردی جیهانیدایە.

ئەم هەنگاوەی حکومەتی باشووری ئەفریقیا، لەگەڵ ئەوەی کە هێمایەکە بۆ تێکچوونی زیاتری پەیوەندییە دیپلۆماتییەکان، لە هەمان کاتدا دەشێت بە هەنگاوێکی گرنگ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دابنرێت، بەتایبەت لەو کاتەی کە باس لە دادپەروەری و مافەکانی مرۆڤ دەکرێت. پێدەچێت ئەم بڕیارە ببێتە هاندەر بۆ وڵاتانی دیکە کە هەمان هەنگاو بنێن، بەتایبەت ئەوانەی کە لەگەڵ سیاسەتەکانی ئیسرائیلدا نین. گەڕانەوە بۆ مێژووی خەباتی دژ بە ڕەگەزپەرستی، بە باشووری ئەفریقیا دەڵێت کە نابێت لەبەرامبەر ستەمکاری بێدەنگ بێت، جا لە هەر شوێنێک بێت. بۆیە، ئەم بڕیارە، وەک دەستپێشخەرییەک لەسەر داوای پەرلەمان، دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕانکاری گەورە لە ئاستی نێودەوڵەتی و گەرمکردنەوەی گفتوگۆکان لەسەر چارەسەرکردنی کێشەی فەلەستین.

سەرچاوەی هەواڵ