Afrika Kusini Amtangaza Balozi Mdogo wa Israel 'Persona Non Grata'

Afrika Kusini - Shirika la Habari la Ekhbary

Afrika Kusini Amtangaza Balozi Mdogo wa Israel 'Persona Non Grata'

Afrika Kusini imechukua hatua kali ya kidiplomasia kwa kumtangaza Ariel Seidman, afisa wa ngazi ya juu katika ubalozi wa Israel na aliyekuwa anashikilia nafasi ya Balozi Mdogo (chargé d’affaires), kuwa mtu asiyekubaliwa kuendelea kuwepo nchini humo (persona non grata). Uamuzi huu, ambao ulitangazwa rasmi na wizara ya mambo ya nje ya Afrika Kusini, umeongeza mvutano kati ya nchi hizo mbili ambazo zimekuwa na uhusiano tata kwa muda mrefu, hasa kutokana na msimamo wa Afrika Kusini kuhusu mgogoro unaoendelea huko Gaza.

Hatua ya kumfukuza afisa wa ngazi ya juu wa kidiplomasia ni moja ya zana kali zaidi zinazotumiwa katika mahusiano ya kimataifa, na inaashiria kutokubaliana vikali baina ya serikali. Kwa Afrika Kusini, uamuzi huu unaonekana kama ishara ya wazi ya kukasirishwa na hatua za kijeshi za Israel katika Ukanda wa Gaza, ambazo zimepelekea maelfu ya raia kupoteza maisha, wengi wao wakiwa wanawake na watoto. Serikali ya Afrika Kusini imekuwa mstari wa mbele katika kulaani vikali kile inachokiita "mauaji ya kimbari" na "uhalifu wa kivita" unaofanywa na Israel, na imewasilisha mashitaka dhidi ya Israel katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC).

Ariel Seidman, ambaye alikuwa anakaimu nafasi ya Balozi Mdogo, sasa anatarajiwa kuondoka Afrika Kusini ndani ya muda maalum uliowekwa na serikali. Ingawa taarifa rasmi haikutoa maelezo ya kina kuhusu sababu za moja kwa moja za uamuzi huo, imeelezwa kuwa ni sehemu ya mfululizo wa hatua za kidiplomasia zinazolenga kusisitiza msimamo wa Afrika Kusini juu ya haki za Wapalestina na kukosoa hatua za Israel. Uhusiano wa kidiplomasia kati ya Afrika Kusini na Israel umekuwa ukidorora kwa kasi tangu kuanza kwa operesheni za kijeshi za Israel dhidi ya Hamas baada ya shambulio la Oktoba 7, 2023.

Tangu kuanza kwa mashambulio ya Israel huko Gaza, Afrika Kusini imechukua hatua kadhaa za kidiplomasia na kisheria. Mbali na kukosoa hadharani, serikali ya Pretoria imepunguza kiwango cha uhusiano wake wa kidiplomasia na Israel, ikitoa wito kwa balozi wake kurejea nyumbani na kuwataja maafisa wa Israel kama "wahalifu wa kivita". Hatua ya kumtangaza Balozi Mdogo kuwa 'persona non grata' ni muendelezo wa msimamo huu wa kimfumo, unaolenga kuonesha dhamira ya Afrika Kusini katika masuala ya haki za binadamu na sheria za kimataifa.

Wachambuzi wa masuala ya kimataifa wanaona hatua hii kama ishara ya kuongezeka kwa shinikizo la kidiplomasia dhidi ya Israel katika jukwaa la kimataifa. Afrika Kusini, ikiwa na historia ndefu ya mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi (apartheid), imejiona ina uhusiano wa kihistoria na mapambano ya Wapalestina, na mara nyingi hutumia uzoefu wake kuelezea msimamo wake. Ulinganisho kati ya vita dhidi ya ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini na hali ya Wapalestina umekuwa ukitumiwa na viongozi wa Afrika Kusini kwa miaka mingi.

Wizara ya mambo ya nje ya Afrika Kusini imesisitiza kuwa hatua hiyo hailinganishwi na msimamo wa nchi hiyo kuhusu uhusiano na Israel, bali ni majibu ya moja kwa moja kwa "vitendo vya Israel vinavyoendelea na vya kuendelezwa huko Palestina." Taarifa hiyo pia ilieleza kuwa Afrika Kusini itaendelea kutetea sheria za kimataifa na haki za binadamu kwa wote, na kwamba msimamo wake kuhusu mgogoro wa Palestina na Israel unabaki kuwa wa kuunga mkono suluhisho la majimbo mawili, ambalo linajumuisha taifa huru la Palestina lenye maeneo ya mwaka 1967 na mji mkuu wake Mashariki mwa Yerusalemu.

Israel, kwa upande wake, imekuwa ikikosoa vikali msimamo wa Afrika Kusini, ikidai kuwa nchi hiyo inaunga mkono ugaidi na inafanya mashambulizi dhidi yake. Wizara ya mambo ya nje ya Israel imesema kuwa hatua za Afrika Kusini "hazina msingi" na "zinatekelezwa na serikali ambayo inasaidia Hamas." Uhasama huu wa maneno na kidiplomasia unaonyesha jinsi mgogoro wa Gaza ulivyosababisha mgawanyiko mkubwa katika jumuiya ya kimataifa, huku nchi kadhaa zikichukua pande tofauti.

Katika muktadha mpana zaidi, hatua hii inakuja wakati ambapo Israel inakabiliwa na shinikizo kubwa kutoka kwa jumuiya ya kimataifa kuhusu idadi kubwa ya vifo vya raia huko Gaza na hali mbaya ya kibinadamu. Mashitaka yaliyowasilishwa na Afrika Kusini dhidi ya Israel katika ICC, yanadai kuwa Israel inakiuka Mkataba wa Uovu wa Mauaji ya Kimbari. Uchunguzi huu, ikiwa utaendelea na kusababisha mashtaka rasmi, unaweza kuwa na athari kubwa kwa Israel na viongozi wake.

Maafisa wa Israel waliofukuzwa au kutangazwa kuwa 'persona non grata' katika nchi mbalimbali kwa kawaida huondoka mara moja au ndani ya muda mfupi uliopangwa. Hatua hiyo kwa kawaida huambatana na kuvunjwa kwa uhusiano rasmi wa kidiplomasia au kupunguzwa kwa kiwango cha uwakilishi wa kidiplomasia. Katika kesi hii, kuondoka kwa Ariel Seidman kunaweza kusababisha ubalozi wa Israel nchini Afrika Kusini kufanya kazi kwa kiwango cha chini zaidi, au hata kusitisha shughuli zake kwa muda.

Maoni ya umma nchini Afrika Kusini yamekuwa yakionyesha uungaji mkono mkubwa kwa Wapalestina, na maandamano kadhaa yamefanyika kote nchini kulaani mashambulio ya Israel. Serikali ya Afrika Kusini imeelezwa kuwa inajibu matakwa ya wananchi wake na shinikizo la kisiasa la ndani, ambalo limekuwa likiitaka kuchukua hatua kali zaidi dhidi ya Israel. Chama cha African National Congress (ANC), chama tawala, kimeweka wazi msimamo wake wa kuunga mkono Palestina kwa miaka mingi.

Uhusiano kati ya Afrika Kusini na Israel umekuwa na historia ngumu. Wakati wa utawala wa ubaguzi wa rangi, Israel ilikuwa miongoni mwa nchi chache ambazo ziliendeleza uhusiano wa karibu na serikali ya Pretoria. Baada ya kumalizika kwa ubaguzi wa rangi mwaka 1994, Afrika Kusini ilijitahidi kuweka uhusiano wa kidiplomasia na Israel, lakini imekuwa ikikosoa sera za Israel kuhusu Palestina kwa miaka mingi. Hata hivyo, mzozo wa sasa umefikisha uhusiano huo katika kiwango cha chini kabisa.

Athari za muda mrefu za hatua hii bado hazijaonekana wazi, lakini inaweza kuathiri ushirikiano wa kiuchumi na kisiasa kati ya nchi hizo mbili. Pia, inaweza kuhamasisha nchi nyingine zenye msimamo sawa kuchukua hatua kali zaidi dhidi ya Israel. Wakati huo huo, matukio haya yanaangaziwa na jumuiya ya kimataifa kama sehemu ya mzozo unaoendelea na mgumu wa kisiasa na kibinadamu katika Mashariki ya Kati, na jinsi unavyoendelea kuunda mahusiano ya kidiplomasia duniani kote.

Serikali ya Afrika Kusini imeeleza kuwa italinda maslahi yake ya kitaifa na kutetea maadili ya kidemokrasia na haki za binadamu duniani kote. Uamuzi wa kumtangaza Ariel Seidman kuwa 'persona non grata' ni sehemu ya mkakati huo, unaolenga kuonesha kuwa Afrika Kusini haitavumilia ukiukwaji wa sheria za kimataifa na haki za binadamu. Hatua hii inaweza pia kuwa na athari kwa diplomasia ya Israel, kwani inakabiliwa na shutuma na kukosoa kutoka kwa mataifa kadhaa.

Mwisho, hatua hii ya Afrika Kusini inasisitiza mgawanyiko unaoendelea katika mtazamo wa kimataifa kuhusu mgogoro wa Israel na Palestina. Wakati Israel na washirika wake wanajihami dhidi ya mashambulizi, nchi kama Afrika Kusini zinachukua msimamo mkali zaidi, zikiongozwa na kanuni za kimataifa na uzoefu wao wa kihistoria. Uamuzi huu ni ishara kubwa ya kidiplomasia na unaweza kuwa na athari pana zaidi katika siku zijazo.

Unganisho la Shirika la Habari la Ekhbary