Kuvutia kwa Zamani: Sokwe Wafichua Mizizi Mirefu ya Mageuzi ya Upendo wa Binadamu kwa Fuwele

Dunia - Shirika la Habari la Ekhbary

Kuvutia kwa Zamani: Sokwe Wafichua Mizizi Mirefu ya Mageuzi ya Upendo wa Binadamu kwa Fuwele

Fuwele zimewavutia wanadamu kwa milenia nyingi, kuanzia matumizi yao yanayowezekana kama zana au mapambo katika nyakati za kabla ya historia hadi nafasi yao mashuhuri katika tamaduni za kisasa. Sasa, utafiti wa upainia kutoka Uhispania unaangazia upya mvuto huu uliokita mizizi, ukifichua kwamba mwelekeo wetu kwa mawe haya yanayometameta unaweza kuwa umekita mizizi kirefu katika historia yetu ya mageuzi, sifa inayoshirikiwa na jamaa zetu wa karibu zaidi wa nyani: sokwe.

Ushahidi wa kiakiolojia unaonyesha kwamba wanadamu wa kale walishirikiana na fuwele miaka 780,000 iliyopita. Hata hivyo, kusudi kamili la mwingiliano huu – iwe kama zana, silaha, au tu vitu vya mapambo – limebaki kuwa siri. Ili kuelewa vyema jambo hili, timu ya wanasayansi nchini Uhispania, ikiongozwa na Juan Manuel García-Ruiz, mtaalamu wa fuwele na mwandishi mwenza wa utafiti kutoka Kituo cha Kimataifa cha Fizikia cha Donostia, walielekeza mawazo yao kwenye tabia ya sokwe, ambao wanashiriki takriban asilimia 98.8 ya DNA yetu na idadi kubwa ya kufanana kwa tabia.

Utafiti huo, uliochapishwa katika jarida la 'Frontiers in Psychology', unaelezea kwa undani majaribio yao na vikundi viwili vya sokwe waliozoea utamaduni, nyani waliolelewa katika mazingira yaliyoboreshwa na mwingiliano wa binadamu. Kikundi cha kwanza kiliwajumuisha Manuela, Guillermo, Yvan, Yaki, na Toti, wakati Gombe, Lulú, Pascual, na Sandy walijumuisha kikundi cha pili. Vikundi vyote viwili vilipewa ufikiaji wa fuwele katika mfululizo wa majaribio yaliyoundwa kwa uangalifu.

Katika jaribio la kwanza, fuwele kubwa iliwekwa kwenye jukwaa karibu na jiwe la kawaida lenye ukubwa sawa. Hapo awali, vitu vyote viwili vilivutia sokwe. Hata hivyo, nyani hao hivi karibuni walitupa jiwe la kawaida, na fuwele ikawa kipenzi chao dhahiri. Mara tu fuwele ilipoondolewa kwenye jukwaa, sokwe wote waliikagua kwa uangalifu, wakiizungusha na kuiinamisha ili kuiona kutoka pembe mbalimbali. Yvan kutoka kikundi cha kwanza hata alibeba fuwele hadi kwenye mabweni ya wanyama, akionyesha thamani maalum iliyopewa fuwele.

Watafiti waligundua kuwa hamu ya sokwe katika fuwele ilifikia kilele mara tu baada ya mfiduo wa awali lakini ilipungua polepole kwa muda, muundo unaoonyesha tabia ya binadamu wakati usasa wa kitu unapotea. Wakati walezi walipojaribu kurudisha fuwele, walilazimika kuibadilisha na vitafunio vipendwa vya sokwe: mtindi na ndizi, ikisisitiza zaidi thamani yake iliyodhaniwa.

Jaribio la pili lilifichua uwezo mgumu zaidi wa utambuzi. Sokwe walipewa rundo la kokoto 20 zilizozunguka, ambapo fuwele za quartz, pyrite, na calcite ziliongezwa. Sokwe walionyesha uwezo wa kushangaza wa kutambua fuwele kutoka kati ya kokoto ndani ya sekunde chache. García-Ruiz alitoa maoni: "Sokwe walianza kusoma uwazi wa fuwele kwa udadisi mkubwa, wakiziinua hadi usawa wa macho na kuziangalia."

Sokwe waliendelea kuchunguza fuwele kwa saa kadhaa. Kwa mfano, Sandy kutoka kikundi cha pili alibeba kokoto na fuwele mdomoni mwake hadi kwenye jukwaa la mbao ambapo kisha akazitenganisha kwa uangalifu. García-Ruiz aliongeza: "Alitenganisha aina tatu za fuwele, ambazo zenyewe zilitofautiana katika uwazi, ulinganifu, na mng'ao, kutoka kwa kokoto zote. Uwezo huu wa kutambua fuwele licha ya tofauti zao ulitushangaza." Tabia hii, inayohusisha kubeba vitu mdomoni, si ya kawaida kwa sokwe, ikiashiria uwezekano kwamba walikuwa wakivificha au kuvitendea kama vitu vya thamani.

Utafiti haukuchunguza kama baadhi ya sokwe walionyesha hamu zaidi katika fuwele maalum au walidai umiliki zaidi ya wengine, lakini timu inaamini kuwa tafiti za baadaye zinaweza kujumuisha haiba zao binafsi. García-Ruiz alielezea: "Kuna Don Quixotes na Sanchos: watu wenye mawazo bora na wa vitendo. Baadhi wanaweza kupata uwazi wa fuwele unavutia, wakati wengine wanapenda harufu yake na kama zinaweza kuliwa."

Ni muhimu kutambua kwamba sokwe katika utafiti huu walikuwa na mawasiliano ya binadamu na walikuwa wanafahamu vitu ambavyo havipatikani kwa kawaida porini. Kwa hivyo, kufanya majaribio kama hayo na nyani wa porini kunaweza kutoa ufafanuzi wa ziada juu ya tabia hii katika mazingira ya asili.

Kwa ujumla, uwazi na umbo la fuwele zilionekana kama sifa zenye kuvutia zaidi wakati wa majaribio. Hizi zinaweza kuwa sifa zilezile zilizowavutia wanadamu wa kale kwenye mawe haya. Katika mazingira yaliyotawaliwa na maumbo yaliyopinda – mawingu, miti, milima, wanyama, na mito – kukutana na kitu chenye mistari iliyonyooka na nyuso tambarare kungekuwa kuvutia sana. Fuwele ndio vitu pekee vya asili vilivyo imara vinavyoonyesha nyuso nyingi tambarare, na akili za wanadamu wa kale zinaweza kuwa zimevutiwa na mifumo hii ya kipekee, tofauti na ulimwengu wao uliozoeleka.

García-Ruiz alihitimisha: "Kazi yetu inasaidia kuelezea mvuto wetu kwa fuwele na inachangia uelewa wa mizizi ya mageuzi ya uzuri na mtazamo wa ulimwengu. Sasa tunajua kwamba tumekuwa na fuwele akilini mwetu kwa angalau miaka milioni sita." Utafiti huu hautia tu uelewa wetu wa tabia ya nyani, bali pia unatoa dirisha la kuvutia katika mageuzi ya hisia zetu za uzuri na jinsi mtazamo wetu wa ulimwengu ulivyoundwa kwa mamilioni ya miaka.

Kwa marejeleo ya kuona, zingatia maneno haya muhimu ya utafutaji wa picha: "chimpanzee holding crystal, primate crystal interaction, evolutionary aesthetics, crystal fascination studies". Mapendekezo ya kuona ni pamoja na: "Picha ya karibu ya sokwe akichunguza fuwele safi", "Picha iliyogawanyika inayoonyesha mabaki ya kale ya binadamu karibu na fuwele za asili", "Mchoro wa kisayansi unaoonyesha kufanana kwa DNA ya binadamu na sokwe".

Shirika la Habari la Ekhbary