ئەرشیڤوانێک کە دیسکێتە لەناوچووەکان دەپارێزێت: پاراستنی ڕابردوویەکی دیجیتاڵی ناسک

شانشینی یەکگرتوو - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پارێزەرانی ڕابردووی دیجیتاڵی: پێشبڕکێی ڕزگارکردنی دیسکێتەکان لە بیرچوون

لە سەردەمێکدا کە زانیارییەکانی تیرا بایت و هەور دەسەلاتدارن، دیسکێتی سادە، کە ڕۆژێک سیمبولی بڵاوی بووی شۆڕشی کۆمپیوتەری کەسی بوو، ڕووبەڕووی کۆتاییەکی هێواش بەڵام دڵنیادەبێتەوە. ئەم دیسکانە قەبەمانە، کە زیاتر لە دوو دەیە بۆ میدیای سەرەکی هەڵگرتن و گواستنەوەی زانیاری خزمەتیان کردووە، ئێستا بەرەو تێکچوون دەچن و هەڕەشەی سڕینەوەی بەشێکی گرنگی مێژووی دیجیتاڵی ئێمە دەکەن. سەرپەرشتی ئەم جەنگە دژی لەدەستدانی نزیک، Leontien Talboom، ئەرشیڤوانێک لە کتێبخانەی زانکۆی کامبریج، کە هەوڵەکانی خۆی تەرخان دەکات بۆ پاراستنی زانیارییە بەنرخەکانی ناو ئەم ئامێرانەی کە بەرەو لەناوچوون دەچن.

دیسکێتەکان کە لە سەرەتای حەفتاکاندا ناسێندران، بوون بە پایەی سەردەمی دیجیتاڵی، ملیارەها دانەیان لە سەرانسەری جیهان بەرهەم هێنران. بەڵام، حوکمی ئەوان لە کۆتاییدا لەلایەن تەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکان وەک CD و USB درایڤەکانەوە گۆڕدرا. ئەمڕۆ، ژمارەیەکی زۆر لە دیسکێتەکان لە زبڵدانەکاندا، گەرماوەکانی خۆڵاوی، یان سندوقی هەڵگرتنی پشتگوێ خراودا وون بوون؛ زانیارییە موگناتیسیەکەیان بە هۆی تێکچوونی فیزیاییەوە بە هێواشی دەفەوتێن.

لەدەستدانی زانیارییەکانی ناو ئەم دیسکانە هۆکارێکی جدی نیگەرانییە. دەیان ساڵ توێژینەوەی زانستی، تۆماری حکومەتی، ئەرشیفی بەرنامە و نامە کەسییەکان دەکرێت بچنە ناو مێژووی لەبیرکراو. وەرگرتنەوەی ئەم زانیارییانە ئاستەنگێکی گەورەیە، چونکە دیسکێتەکان بە قەبارە و شێوازی جیاواز و چەندین فۆرمی ناتەبا هاتبوون. زیاتریش، ئەو ئامێرانەی کە پێویستن بۆ خوێندنەوەیان، ڕۆژ بە ڕۆژ کەمتر دەبن و زیاتر تووشی تێکچوون دەبن، کە ئەمەش وایکردووە پسپۆڕان هۆشداری بدەن لە "سەردەمی تاریکی دیجیتاڵی" (Digital Dark Age) – سەردەمێک کە بەشێکی زۆری مێژووی دیجیتاڵی سەرەتایی ناڕوون دەبێت.

Talboom، کە هەستی بە گرنگی بارودۆخەکە کردووە، چەند ساڵێکە کار دەکات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم تێکچوونی دیجیتاڵی. لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی دڵسۆزی هۆگرانی کۆمپیوتەری ڕێترۆ (Retro Computing) کە ئامرازی تایبەتیان بۆ "وێنەگرتن" (دروستکردنی کۆپی دیجیتاڵی) دیسکێتەکان دروست کردووە، ئەو سەرکەوتووانە زانیاری لە سەدان دیسکی مێژوویی گرنگ لە کۆکراوەی کتێبخانەی زانکۆی کامبریجدا وەرگرتووەتەوە. ئەم هەوڵانە تەنانەت وانەکانی ستیفان هۆکینگ، فیزیکزانی ناوداریش، کە پێشتر نەدەستکەوتوون، دۆزیوەتەوە، کە ئەمەش شایەتییە بۆ گرنگی زانیارییەکانی پارێزراو.

وەک بەشێک لە پڕۆژەی "داهاتووی حەز" (Future Nostalgia)ی زانکۆکە، Talboom و هاوکارانی ئەم دواییە ڕێبەرییەکی گشتگیریان بە ناوی "ئەو دیسکێتە بکۆپی" (Copy That Floppy!) بڵاوکردەوە. ئەم ڕێبەرە نەخشە ڕێگەیەکی ورد بۆ ئەرشیڤوان و ئارەزومەندانی جیهانی دابین دەکات، کە پێیان دەڵێت چۆن زانیاری لەم میدیایە ناسکانە ڕزگار بکەن پێش ئەوەی تێکچوونی موگناتیسی بیانکات بە تەواوی ناخوێنرێتەوە. ئەم دەستپێشخەرییە ئامانج دەگرێت کە هەلێک بۆ پاراستنی ئەم میراتە دیجیتاڵیە گرنگە بدات.

لەبارەی کەمبوونی هۆشیاری گشتییەوە، Talboom سەرسوڕمانی خۆی دەربڕی: "من تاکە کەس نەبووم لە ناو کۆمەڵگەکەمدا ئەم کارە بکەم، بەڵام من تاکە کەس بووم کە لەسەری لە ئینتەرنێتدا بڵاودەکەمەوە، و هەستم دەکرد کە لەخۆم دەپرسم: ئایا من بەڕاستی تاکە کەسم کە قسەی لەسەر دەکەم؟ وەک کەسانی تر ئەمە بە کێشە نابینن؟ بۆچی هیچ کەس قسەی لەسەر ناکات؟" ئەم هەستە گرنگی ئەو هەوڵانەی پاراستنی دیجیتاڵی کە زۆرجار پشتگوێ دەخرێن، دووپات دەکاتەوە.

سەرەڕای ئەوەی لە بەکارهێنانی باودا لەکارکەوتوون، دیسکێتەکان بەرگەگرتنێکی بەرچاویان نیشاندا. پیشەسازییەکان وەک فڕین و پزیشکی بەردەوام بوون لەسەر پشت بەستن پێیان بۆ نوێکردنەوەی گرنگ لەسەر ئامێری کۆن. بە سەرسوڕمانەوە، سوپای ئەمریکا تا ساڵی ٢٠١٩ دیسکێتێکی ٨ ئینچی وەک بەشێکی سەرەکی لە بەڕێوەبردنی چەکە ناوەکییەکانی بەکارهێناوە. تەنانەت حکومەتی ژاپۆن تا دوو ساڵ پێش ئێستا بۆ هەندێک کاروباری کارگێڕی داوای بەکارهێنانی دیسکێتی دەکرد، سەرەڕای ئەوەی کە سۆنی، بەرهەمهێنەری سەرەکی، زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بەرهەمهێنانی ڕاگرتبوو.

بەکارهێنانیان بەرفراوان بوو بەهۆی نرخی گونجاو و بەرگەگرتنیان. لەبری ئەوەی خەرجییەکان بۆ نوێکردنەوەی سیستەمە کۆنەکان بە تەکنەلۆژیای نوێتری هەڵگرتن، زۆرێک لە دامەزراوەکان ڕێگەی پراگماتیکی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای دیسکێتی دامەزراو هەڵبژارد، بەمەش تەمەنی درێژکردەوە.

بەڵام، سروشتی هەڵگرتنی موگناتیسی مانای ئەوەیە کە دیسکێتەکان بە تێپەڕبوونی کات بەرەو تێکچوون دەچن. چینە ئۆکسیدی ئاسنەکە لەسەر فیلمی پلاستیکی دەتوانێت کاتێک تووشی هۆکارەکانی ژینگە وەک گەرما، شێ، و کەڕوو ببێت، تێکبچێت. لەگەڵ خراپبوونی ئەم چینە، شێوازە موگناتیسییەکانی کە زانیارییەکان کۆد دەکەن، تێکدەچن و ناخوێنرێنەوە، کە ئەمەش دەبێتە هۆی فەوتانی هێواشی زانیارییە هەڵگیراوەکان.

Talboom و צוوکەکەی بە خێرایی زانیان کە ڕێگەیەکی گشتگیر بۆ وێنەگرتنی دیسکێتەکان ئەستەمە. جیاوازیی شێوازی دیسک، بەرهەمهێنەران، و بە تایبەتی فۆرمات و شێوازەکانی کۆدکردنی ناتەبا، کێشەیەکی ئاڵۆزیان دروست کرد. خوێندنەوەی دیسکێت پێویستی بە ئامێری تایبەت هەیە کە پێی دەڵێن "کۆنتڕۆڵی دیسکێت" (floppy controller)، بەڵام سیستەمێک کە بۆ یەک جۆر دیسک دروست کرابێت، زۆرجار بۆ دانەیەکی تر بێ سوودە. ڕوون کردنەوەی ڕێکارە دروستەکە زۆرجار پێویستی بە لێکۆڵینەوەی قووڵ هەیە لە مێژووی تەکنەلۆژیای دیسکێتی و گەڕان بەناو فۆڕمە داخراوەکانی ئینتەرنێتدا – پرۆسەیەک کە Talboom بە "کاری پۆلیسی" وەسفی دەکات.

ئەو یەکەم ئۆپتیمیزمی خۆی بیردێتەوە: "لەو کاتەدا، بیرم دەکردەوە کە ئێمە چارەسەرمان کردووە. وتم، ئەمە دەبێت ئاسان بێت، ئێمە دیسکێتەکانمان تێگەیشتووە"." پاشان تێگەیشتنی وردتر بوو: "دەرکەوت کە ئەوان زۆر ئاڵۆزتر بوون لەوەی لە سەرەتاوە بینیم، کە ئەمەش زۆر خۆشە"، وتی، و ئەرکەکەی قبوڵ کرد.

بەختەختانە، Talboom پێویستی بە داھێنانی بازنەکە نەبوو. لە کاتێکدا بەرهەمهێنانی بازرگانی کۆنتڕۆڵی دیسکێت تا ڕادەیەکی زۆر وەستابوو، گروپی چالاکی دروستکردنی خۆیی (DIY) لەناو کۆمەڵەکانی یاری کۆن (Retro Gaming)دا هەبوو. ئەم دڵسۆزانە پێشتر ئامێری تایبەتیان دروست کردبوو، وەک "Catweasel" و جێگرەکەی "Greaseweazle"، بۆ پاراستنی یارییەکانی ناو دیسکێتەکان. Talboom هاوبەشییەکەی ناسینەوە و وتی: "ئەم خەڵکانە پێشتر بازنەیان داھێناوە. با بچین قسەیان لەگەڵ بکەین لەبری ئەوەی خۆمان هەوڵی چارەسەرکردنی بدەین". ئەم هاوکارییە بێ نرخ بوو.

پڕۆسەی وێنەگرتنی ئەم دیسکە کۆنانە بە تەواوی دیجیتاڵی نییە. کاری ئەرشیف زۆرجار پێویستی بە هەوڵی کرداری هەیە. Talboom ئاماژە بەوە دەکات کە زۆرێک لە دیسکەکانی کۆکراوەی کتێبخانەی کامبریج لەلایەن خێزانی زانایانی کۆچکردوو یان کەسانی نزیک لە کۆتایی ژیانیانەوە بەخشراون. ئەم دیسکانە زۆرجار لە دۆخی نائاساییدا دەدۆزرێنەوە، کە بە خۆڵ و کەڕوو داپۆشراون، پێویستیان بە پاککردنەوەیەکی ورد هەیە پێش ئەوەی هەر وێنەگرتنێک ئەنجام بدرێت. لەکاتێکدا ناونیشانەکان ڕەنگە ئاماژەیان تێدا بێت، بەڵام هەمیشە بوونیان نییە یان جێی متمانە نین، چونکە دیسکەکان زۆرجار دووبارە بەکارهێنراون و بەسەریاندا نووسراوەتەوە. ناونیشانێک کە "تێبینی توێژینەوە" نیشان دەدات، ڕەنگە ناوەڕۆکی ڕاستەقینەی دیسکەکە بە دروستی ڕەنگ نەداتەوە.

Talboom ڕوونی کردەوە: "ئەگەر ناونیشانێکمان هەبێت کە بەڕاستی شتێک لەسەر ناوەڕۆکی دیسکەکە بڵێت، و لە هەندێک حاڵەتدا، هیچ شتێک نییە، تەنها لاپەڕەیەکی ساف، ئەمەش دەتوانێت زۆر، زۆر سەخت بکات."

لە دوای پاککردنەوە، Talboom کۆنتڕۆڵەرە تایبەتەکانی بەکاردەهێنێت بۆ خوێندنەوەی سیگناڵە موگناتیسییە خاوەکان. ئەم پرۆسەیە "گۆڕانی پەرچۆن" (flux transitions) دەگرێت – گۆڕانکارییە بچووکەکان لە پۆلاریتی موگناتیسی کە زانیارییەکان کۆد دەکەن. پاشان کۆنتڕۆڵەرەکە ئەم سیگنانە لێکدەداتەوە و لە شێوەیەکی دیجیتاڵی کە لەگەڵ بەرنامەی مۆدێردا بگونجێت، دووبارە دروستیان دەکاتەوە، بەمەش زانیارییەکان لە لێواری لەناوچوونی دیجیتاڵی دەڕزگاردەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری