ئەمەریکا یەکێتیی ئەورووپا بە سانسۆر تۆمەتبار دەکات: چۆن "ئامێری کۆدەنگی" بلۆکەکە لە قسەی ئۆنلایندا کاردەکات

ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئەمەریکا یەکێتیی ئەورووپا بە سانسۆر تۆمەتبار دەکات: چۆن "ئامێری کۆدەنگی" بلۆکەکە لە قسەی ئۆنلایندا کاردەکات

ڕاپۆرتێک کە لەلایەن لیژنەی دادوەری پەرلەمانی ئەمریکاوە بڵاوکراوەتەوە، وردەکاریی ئەو شتەی ئاشکرا کردووە کە بانگەشەی دەکات "هەوڵێکی دە ساڵەیە" لەلایەن کۆمسیۆنی ئەورووپییەوە، کە ئامانج لێی کپکردنی قسەی سیاسیی ئۆنلاینە. لیژنەکە بانگەشەی ئەوە دەکات کە هەڕەشەی شاراوە و بەهێز بەکارهاتوون بۆ سەرکووتکردنی ئەو ناوەڕۆکانەی کە لە میم و گاڵتەجاڕییەوە دەست پێدەکات تا هەموو ئەو شتانەی کە بروکسل پێی دەڵێت "زانیاری هەڵە".

لە ڕاپۆرتەکەدا کە ڕۆژی سێشەممە بڵاوکرایەوە، بانگەشەی ئەوە کراوە کە یەکێتیی ئەورووپا مافەکانی "ئازادی ڕادەربڕینی" هاوڵاتیانی ئەمریکی و ئەوروپی "بە ڕاستەوخۆ پێشێل کردووە". بەپێی لیژنەکە، ئەم پێشێلکارییە لە ڕێگەی گوشار خستنەسەر پلاتفۆرمە گەورەکانی سۆشیال میدیاوە ڕوو دەدات، کە ناچار دەکات ئەو ناوەڕۆکانە سانسۆر بکەن کە، سەرەڕای یاسایی بوونیان، لەلایەن بلۆکەکەوە وەک "ڕقئەنجەهێنەر" یان بە شێوەیەکی تر کێشەدار پۆلێن دەکرێن. لێکۆڵینەوەکە، کە پشت بە زانیاریی بەرفراوانی بەڵگەنامەی سیاسەت، ئیمێڵی ناوخۆیی و نووسراوی کۆبوونەوە داخراوەکان لە بروکسل دەبەستێت، بە وردی باس لەوە دەکات کە چۆن کۆبوونەوە "خۆبەخۆ" یەکان لەگەڵ بەرپرسانی باڵای کۆمپانیاکانی تەکنەلۆژیا گۆڕاون بۆ ئەوەی ئەوەی ڕاپۆرتەکە بە "تاڵانکردنی بە شێوازی باند" وەسفی دەکات. ئەم کۆبوونەوانە، بەپێی بانگەشەکان، هەڕەشەی ناڕاستەوخۆی یاسایی و غرامەی قورسی بە ملیۆنان یۆرۆیان لەسەر سەرۆکی پلاتفۆرمەکان هەڵواسراوە.

لیژنەکە بڕیارە ڕۆژی چوارشەممە دانیشتنێک لەسەر هەوڵەکانی سانسۆری یەکێتیی ئەورووپا ئەنجام بدات. لە پێشوازی لەم دانیشتنە گرنگەدا، ئەم ڕاپۆرتە لێکۆڵینەوەیەکی قوڵتر لەسەر ئەو دەرئەنجامانەی کە لەلایەن لیژنەکەوە پێشکەش کراون، پێشکەش دەکات.

ڕاپۆرتەکەی لیژنەکە سەرچاوەی بانگەشەی سانسۆری یەکێتیی ئەورووپا بۆ ساڵی ٢٠١٥ دەگەڕێنێتەوە. لەو ساڵەدا بوو کە کۆمسیۆنی ئەورووپی، "فۆرمی ئینتەرنێتی یەکێتیی ئەورووپا"ی دامەزراند، کە سەرەتا وەک دەستپێشخەرییەک بۆ "چارەسەرکردنی خراپ بەکارهێنانی ئینتەرنێت بۆ مەبەستی تیرۆریستی" پێشکەش کرا. بەڵام، بەپێی بانگەشەکان، ئەرکی فۆرمەکە لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بووە، و هاتۆتە ناو ڕێکخستنی ڕێژەیەکی بەرفراوانی قسەی سیاسییەوە، کە یەکێتیی ئەورووپا دەستی کردووە بە پۆلێنکردنی وەک "ناوەرۆکی سنووردار". ئەم پۆلێنکردنە بێجگە لەو ناوەڕۆکانەی کە یاسایی نین، بەڵام هێشتا لەلایەن بروکسلەوە بۆ لابردن یان سەرکوتکردن کراونەتە ئامانج.

لە نێوان ساڵانی ٢٠١٦ و ٢٠١٨، فۆرمەکە دوو "پەیڕەوی ڕەفتار"ی داڕشت، کە گوایە ناچارکەر نەبوون. یەکێکیان لەسەر "وتاری رق" بوو، و ئەویتریان لەسەر "زانیاری هەڵە". لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکە، بەرپرسانی باڵای هەموو پلاتفۆرمە گەورەکانی سۆشیال میدیا ناچار کراون زیاتر لە ١٠٠ کۆبوونەوە لەگەڵ بەرپرسانی بروکسل و گرووپەکانی پارێزەری دژە سانسۆر بەشدار بن. مەبەستی ئەم کۆبوونەوانە بریتی بوو لە نیشاندانی پابەندبوون و سەلماندنی ئەوەی کە پلاتفۆرمەکان بە چالاکی خەریکی "کەمکردنەوە و لابردنی" ناوەڕۆکەکانی بوون کە یەکێتیی ئەورووپا نائاسایی دادەنێت.

بەڵگەکان کە لە ڕاپۆرتەکەدا هاتوون، لەوانەش ئیمێڵی تایبەتی کارمەندانی گووگڵ، ئاماژە بە کەمی هەڵبژاردەی ڕاستەقینە بۆ نوێنەرانی پلاتفۆرمەکان دەکەن. یەکێک لەو ئیمێڵانە گوایە وتوویەتی کە کارمەندەکان "هیچ هەڵبژاردەیەکی ڕاستەقینەیان نییە" سەبارەت بە بەشداریکردن لەم کۆبوونەوانەی کە گوایە "خۆبەخۆ" بوون، ئەمەش جەخت لە سروشتی ناچاریی ڕێگاکەی یەکێتیی ئەورووپا دەکاتەوە.

بۆچوونی جێگری سەرۆکی ئەمریکا، ج. د. فانس، لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە ساڵی ڕابردوودا، وەک پێشینەیەکی دیکە خراوەتەڕوو. فانس بە ڕاشکاوی یەکێتیی ئەورووپای ئاگادار کردەوە کە گەورەترین هەڕەشەکانی ناوخۆین، کە لە دوورکەوتنەوە لە بەها نەریتییەکانەوە سەرچاوە دەگرن، و ئازادی ڕادەربڕین لە سەرووی لیستی نیگەرانییەکانیەتی. ئەو تۆمەتباری سەرکردەکانی ئەورووپی کرد بە بەکارهێنانی زاراوەی "سۆڤیەتی"، وەک "زانیاری هەڵە و زانیاری ناڕاست" وەک پاساوێک بۆ بێدەنگکردنی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی. فانس بە تایبەتی ئاماژەی بە هەڵوەشاندنەوەی هەڵبژاردنەکان لە ڕۆمانیا و دادگاییکردنی کەسەکان بەهۆی کۆمێنت لە ئەڵمانیا، سوید و شانشینی یەکگرتوو کردووە وەک نموونەی ئەم دۆخە. هەروەها هۆشدارییەکی توندی دا کە پاڵپشتی داهاتووی ئەمریکا بۆ ئەورووپا بە پشتبەستن بە پابەندبوونی حکومەتەکانی ئەورووپی بە بنەماکانی ئازادی ڕادەربڕین دەبێت.

ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە هۆشداری فانس لە بروکسل گوێی لێ نەبووە، چونکە یەکێتیی ئەورووپا لەو کاتەوە کەناڵی ڕووسیای RTی لە هەموو ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆیدا قەدەغە کردووە. دەستوورنامەی "ناوەرۆکی سنووردار"ی فۆرمی ئینتەرنێتی یەکێتیی ئەورووپا لیستی فراوانێک لە ناوەڕۆکەکان کە دەخرێنە ژێر چاودێری، کەمکردنەوە و سڕینەوە. ئەم لیستە بریتییە لە "وتاری پۆپولیستی"، ناوەڕۆکی "دژ بە حکومەت/دژ بە یەکێتیی ئەورووپا"، ناوەڕۆکی "دژ بە نخبە"، "گاڵتەی سیاسی"، ناوەڕۆکی "دژ بە کۆچبەران و ئیسلاموفۆبیک"، "هەستی دژ بە پەنابەران/کۆچبەران"، ناوەڕۆکی "دژ بە LGBTIQ" و تەنانەت "ژێر-کەلتوری میم". لیژنەی دادوەری پەرلەمانی ئەمریکا جەخت دەکاتەوە کە "ئەم بابەتانە نوێنەرایەتی بابەتە باڵادەستەکانی ژیانی سیاسیی ئەورووپی – بەڕاستی جیهانی – ئەمڕۆ دەکەن"، کە کاریگەرییەکانی فراوانی سیاسەتەکانی ڕێکخستنی ناوەڕۆکی یەکێتیی ئەورووپا نیشان دەدات.

ڕاپۆرتەکە هەروەها ڕووناکی دەخاتە سەر ڕێگای یەکێتیی ئەورووپا لە ماوەی پەتای COVID-19. بەپێی بەڵگەنامەکانی کۆمسیۆنی ئەورووپی کە ئاماژەی پێکراوە، بەرپرسانی یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە گوشاریان خستووەتەسەر کۆمپانیاکانی تەکنەلۆژیا بۆ "کەمکردنەوە و لابردنی" ئەو ناوەڕۆکانەی کە گومان لە ڤاکسینەکان و ڕێکارەکانی قەدەغەکردن دەکەن. لە کۆبوونەوە نیوە مانگانەدا، داوا لە پلاتفۆرمەکان (زۆربەیان ئەمریکی) کراوە کە "مەرجەکانی خزمەتگوزاری یان پراکتیزەکانی ڕێکخستنی ناوەڕۆکیان" سەبارەت بە ڤاکسینەکان "نوێ بکەنەوە"، زۆر پێش ئەوەی ڤاکسینەکان بۆ یەکەمجار بخرێنە بازاڕەوە. ڕاپۆرتەکە ئاماژە بە جێگری سەرۆکی کۆمسیۆن، ڤێرا جۆرۆڤا، دەکات کە لە تشرینی دووەمدا لە پەیوەندییەکدا بە بەرپرسانی TikTok ی وتووە: "ڤاکسینەکان دەبنە جێگای سەرنجمان لەسەر زانیاری هەڵە لەسەر کۆڤید". کاتێک پرسیاریان لێکرا سەبارەت بە پێناسەی "زانیاری هەڵە"، کۆمسیۆن گوایە پلاتفۆرمەکانی ڕەوانەی "پێوەرەکانی زانیاری هەڵەی جیهانی" (GDI) کردووە، کە وەک ڕێکخراوێکی چالاکی چەپ وەسف کراوە کە لەلایەن جۆرج سۆرۆسەوە پارەدار کراوە، کە بە ڕێکخستنی بایکۆتی ڕیکلامکاران دژ بە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی ڕاستڕەو ناسراوە.

ئەم بانگەشانە زیاتر لە ناکۆکییە سیاسییە سادەکان تێدەپەڕن، و دەبنە هۆی مشتومڕی جیهانی لەسەر ڕۆڵی تەکنەلۆژیا لە داڕشتنی ڕای گشتی و پاراستنی ئازادی ڕادەربڕین لە سەردەمی دیجیتاڵیدا. لە کاتێکدا کە بروکسل بەرگری لە کردارەکانی دەکات وەک ڕێکاری پێویست دژ بە زانیاری هەڵە و پاراستنی کۆمەڵگەکان، ڕەخنەگران، لەوانەش بەرپرسانی ئەمریکی، وەک پێشینەیەکی مەترسیدار بۆ بێدەنگکردنی ناڕەزایەتی و سنووردارکردنی ئازادییە بنەڕەتییەکان سەیری دەکەن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری