دادگای ئوسترالیا بڕیار دەدات: دروشمێکی دامەزرێنەری بەرگرتۆری دژی زایۆنیستەکان هانی ڕق و کینەی دژی جوولەکەکان داوە

ئوسترالیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دادگای ئوسترالیا بڕیار دەدات: دروشمێکی دامەزرێنەری بەرگرتۆری دژی زایۆنیستەکان هانی ڕق و کینەی دژی جوولەکەکان داوە

دادگای ڤیکتۆریا بڕیاری داوە کە حاش تاییح، چالاکوانێکی دیاری لایەنگری فەلەستین و دامەزرێنەری زنجیرە خواردنگەی بەرگرتۆری، لە ڕووی ڕەگەزی و ئایینییەوە سووکایەتی بە گەلی جوولەکە کردووە کاتێک ساڵی ڕابردوو لە خۆپیشاندانێکی مێلبۆرن دروشمی "هەموو زایۆنیستەکان تیرۆریستن"ی بەرزکردووەتەوە. بڕیارەکەی دادگای شارستانی و کارگێڕی ڤیکتۆریا (VCAT) پشتڕاستی کردەوە کە دروشمەکە، کە لە کەشێکی زۆر ئاڵۆزدا وتراوە، یاسای لێبوردەیی ڕەگەزی و ئایینیی ویلایەتەکەی پێشێل کردووە، بڕیارێک کە تاییح ئاماژەی پێداوە تانەی لێدەدات.

ئەم کەیسە، کە لەلایەن مێناخێم ڤۆرخهایمەرەوە تۆمارکراوە، جەخت لەسەر ئەو خاڵە ئاڵۆز و زۆرجار مشتومڕاوییە دەکاتەوە کە لە نێوان ناڕەزایەتی سیاسی، ئازادی قسەکردن، و ڕێگریکردن لە قسەی کینەیی لە کۆمەڵگا جیاوازەکاندا هەیە. ڤۆرخهایمەر شایەتحاڵی کاریگەرییە قووڵە کەسییەکانی دروشمەکە بوو، هەستەکانی نا مرۆڤبوون و زیادبوونی هەستی نائارامی وەک کەسێکی جوولەکەی دیاریکراو لە شوێنە گشتییەکاندا دەربڕی. ئەو ڕوونیکردەوە کە ناونانی بە "تیرۆریست" بۆ بارودۆخێک کە لە دەرەوەی کۆنترۆڵی خۆی بووە، "دڵتەزێن و وێرانکەری ڕۆح" بووە، ئەمەش وای لێکردووە کە لە ترسی هێرشکردن یان سووکایەتیکردن، لە کۆبوونەوە گشتییەکان دووربکەوێتەوە. خاڵی سەرەکی لە داواکەیدا ئەوە بوو کە "زایۆنیستەکان" لە خۆپیشاندانەکەدا وەک ئاماژەیەکی شاراوە، یان "وشەی نهێنی" بۆ گەلی جوولەکە بەکارهاتووە، کە سنوورەکانی نێوان ڕەخنەی سیاسی و سووکایەتی ئایینی لێڵ دەکات.

لە بەرامبەردا، تاییح و تیمی یاساییەکەی ئاماژەیان بەوەدا کە زاراوەی "زایۆنیستەکان" بە ڕوونی لەلایەن بەشداربووانی خۆپیشاندانەکەوە تێگەیشتبوون کە ئاماژەیە بۆ لایەنگرانی سیاسەتەکانی حکومەتی ئیسرائیل و کردارەکانی هێزەکانی بەرگری ئیسرائیل (IDF) دوای ڕووداوەکانی 7ی تشرینی یەکەمی 2023، نەک گەلی جوولەکە بە گشتی. ئەوان جەختیان لەوە کردەوە کە خۆپیشاندەران وریابوون لە جیاکردنەوەی نێوان زایۆنیستەکان و جوولەکەکان، و ناڕەزایەتییەکانیان تەنها ئاراستەی کردارە سیاسی و سەربازییەکان دەکرد. ئەم بەرگرییە هەوڵیدا دروشمەکە وەک دەربڕینێکی ڕەوای ناڕەزایەتی سیاسی، کە بە بنەماکانی ئازادی قسەکردن و بەرژەوەندی گشتی پارێزراوە، وێنا بکات.

بەڵام، دادوەر مای ئان تران، سەرۆکی دادگا، لێکدانەوەیەکی وردی پێشکەش کرد. لە کاتێکدا دانی بەوەدانا کە "زایۆنیست" بە شێوەیەکی بنەڕەتی بە واتای "جوولەکە" نایەت و دەتوانێت چەندین واتای جیاواز هەڵبگرێت، دادوەر گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە لە چوارچێوەی تایبەتی خۆپیشاندانەکەدا، "پەیوەندییەکی زۆر بەهێز" لە نێوان زایۆنیستەکان و گەلی جوولەکەدا لە زەینی بەشداربووانی ئاساییدا دروست بووە. بە شێوەیەکی بنەڕەتی، زیادکردنی وشەی "هەموو" لە دروشمەکەی تاییحدا – "هەموو زایۆنیستەکان تیرۆریستن" – ئەم پەیوەندییە تێگەیشتووەی بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزتر کرد، وای لێکرد کە جیاکردنەوەی نێوان ناسنامەی سیاسی و پەیوەندی ئایینی بۆ خۆپیشاندەران قورس بێت. دادگا زیاتر ئاماژەی بە بوونی لێکچووە دژە جوولەکەکان و بابەتەکانی هۆلۆکۆست لە خۆپیشاندانەکەدا کرد، کە بە بڕوای دادگا، "هێزی پەیوەندی نێوان زایۆنیستەکان و گەلی جوولەکەی بەرزکردەوە".

بڕیارەکەی دادوەر تران بە وردی لایەنی هاندانی شیکردەوە و ڕایگەیاند کە تۆمەتبارکردن بە "تیرۆریست" بە شێوەیەکی بنەڕەتی ئەگەری ئەوەی هەیە کە هەستە نەرێنییە بەهێزەکان، لەوانەش ڕق و کینە، بوروژێنێت. دادوەر جەختی لەوە کردەوە کە دروشمەکە، کە لە ژینگەی خۆپیشاندانە پڕ لە سۆزدا وتراوە، بە شێوەیەکی بەرچاو ئەم پۆتانسێلی هاندانەی زیاتر کردووە. خاڵێکی یاسایی سەرەکی لە بڕیارەکەدا ئەوە بوو کە ڤۆرخهایمەر پێویستی بەوە نەبوو کە نیەتی تایبەتی تاییح بۆ هاندانی ڕق و کینە دژی گەلی جوولەکە بسەلمێنێت. لەبری ئەوە، سەرنج لەسەر ئەوە بوو کە ئایا بەشداربووانی ئاسایی خۆپیشاندانەکە "لەسەر بنەمای" ڕەگەز یان بیروباوەڕ یان چالاکیی ئایینییان هاندرابوون بۆ ڕق و کینە، کە ئەمەش ئاستێکی نزمترە بۆ سەلماندنی پێشێلکردنی یاساکە. پاڵنەری تاییح تەنها کاتێک پەیوەندیدار دەبوو کە بتوانێت بەرگرییەکی دروست لە ژێر یاساکەدا بسەلمێنێت، وەک ئەوەی بە نیازپاکییەوە لە بابەتێکی بەرژەوەندی گشتیدا یان بۆ مەبەستێکی ڕاستەقینەی ئایینی یان هونەری کاریکردبێت.

سەرەڕای بانگەشەی تاییح کە دروشمەکەی تەنها ناڕەزایەتییەکی نیازپاک بووە دژی کردارەکانی ڕژێمی ئیسرائیل دوای 7ی تشرینی یەکەم، دادوەر تران ئەم بەرگرییەی ڕەتکردەوە. دادگا بڕیاری دا کە نیەتی ڕاستەقینەی دروشمەکە "لەلایەن بەڕێز تاییحەوە مەبەست لێی ئەوە بووە کە لانیکەم دژی هەموو لایەنگرانی بەردەوامبوونی ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی جوولەکە بێت". ئەم لێکدانەوە فراوانترە بە واتای ئەوە بوو کە مەبەستی دروشمەکە زۆر زیاتر بووە لە ناڕەزایەتییە بانگەشەکراوەکە دژی کردارە حکومییە دیاریکراوەکان، بەم شێوەیە بەرگرییەکەی هەڵوەشاندەوە. دادوەر گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە کاریگەری سروشتی و ئاسایی "هەزاران کەس کە یەکگرتووانە دروشمی 'هەموو زایۆنیستەکان تیرۆریستن' دەڵێن… زۆرێک لە بەشداربووانی خۆپیشاندانەکە دەخاتە سەر سنووری ڕق و کینە بەرامبەر بە گەلی جوولەکە".

لێکەوتەکانی ئەم بڕیارە گرنگن، چونکە سنوورە یاساییەکانی دەربارەی وتار و ناڕەزایەتی گشتی لە ئوسترالیادا بەهێز دەکات، بە تایبەتی سەبارەت بە ململانێ جیۆپۆلەتیکییە هەستیارەکان. ئەمە ڕۆڵی دەسەڵاتی دادوەری لە لێکدانەوەی کاریگەری قسەکردن لە چوارچێوەی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەخاتەڕوو، تەنانەت کاتێک قسەکەران بانگەشەی نیەتی سیاسی دەکەن. ڤۆرخهایمەر داوای چەندین فەرمانی لە VCAT کردووە، لەوانەش ڕێگریکردن لە تاییح بۆ ئەنجامدانی هەڵسوکەوتی هاوشێوە لە داهاتوودا؛ داواکردن لێی بۆ دانپێدانانی گشتی بە بڕیارەکە و داوای لێبوردن بۆ کردارەکانی؛ و داواکردن لێی بۆ پێدانی 20,000 دۆلار بە ڕێکخراوێکی خێرخوازی بە هەڵبژاردەی ڤۆرخهایمەر. لێکەوتە تایبەتەکانی ئەم بڕیارە مێژووییە لە دانیشتنێکی داهاتوودا دیاری دەکرێن، کە گەشەسەندنێکی گرنگ لە گفتوگۆی یاسایی و کۆمەڵایەتی بەردەوامدا دەربارەی دژە جوولەکە، دژە زایۆنیزم و ئازادی دەربڕین لە ئوسترالیا نیشان دەدات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری