یاسای نوێی سەرچاوەکانی ئاو و ئاودێری: ڕێکخستنی هەڵکەندنی بیرەکان بە ئیعفایەکی تایبەت لە ڕسومەکان

میسر - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

یاسای نوێی سەرچاوەکانی ئاو و ئاودێری: ڕێکخستنی هەڵکەندنی بیرەکان بە ئیعفایەکی تایبەت لە ڕسومەکان

لە هەنگاوێکدا کە ئامانج لێی بەدەستهێنانی بەڕێوەبردنی کارا و بەردەوامی سەرچاوەکانی ئاوە، بە تایبەت ئاوی ژێر زەوی، دەسەڵاتدارانی یاسادانانی میسر یاسای ژمارە 147ی ساڵی 2021یان دەرکرد، کە سێکتەری سەرچاوەکانی ئاو و ئاودێری ڕێکدەخات. ئەم یاسادانانە بەشێکە لە ستراتیژییەکی نیشتمانی فراوانتر کە بەرنامەی گەشەپێدانی گشتگیر پەسەند دەکات، بە جەختێکی تایبەتەوە لەسەر باشترکردنی کارایی بەکارهێنانی ئاو، و گەڕان بەدوای سەرچاوەی ئاوی نا-نەریتی، و بەهێزکردنی هاوسەنگی ئاوی نیشتمانی.

یاساکەی نوێ ڕێنمایی ڕوون و توند سەبارەت بە هەڵکەندنی بیرە ئاوی ژێر زەوی دادەنێت. یاسادانان جەخت لەسەر پێویستی وەرگرتنی مۆڵەتی فەرمی دەکاتەوە کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتیی پەیوەندیدارەوە دەردەکرێت، لەسەر بنەمای پێشنیارێک لە لیژنەی باڵای مۆڵەتدان. مۆڵەتەکە تەنها ڕێگە بە هەڵکەندن نادات، بەڵکو تایبەتمەندییە تەکنیکییەکانی بیرەکەش دیاری دەکات و لە ئەگەری پێویستدا ڕێگە بە جێگرتنەوەی بیرە کۆنەکان بە بیرە نوێکان دەدات. ماوەی مۆڵەتەکە پێنج ساڵە، لەگەڵ ئەگەری نوێکردنەوە، کە چاودێری بەردەوام لەسەر ئەم سەرچاوانە گرنگ دابین دەکات.

ڕسومەکانی مۆڵەت و میکانیزمەکانی ئیعفا

یاساکە ڕووی لە لایەنی دارایی کردووە بە دیاریکردنی ڕسوم بۆ دەرکردنی مۆڵەتی نوێ یان نوێکردنەوەی مۆڵەتی بوونی. ئەم ڕسومەکان بەشێوەیەکی گشتی لە هەزار دیناری میسری بۆ هەر ساڵێک لە ماوەی مۆڵەتەکەدا سنووردار کراون. ڕێنماییە جێبەجێکارەکانی یاساکە وردەکاری ڕێکارەکان و مەرجەکانی وەرگرتنی مۆڵەتەکان، هەروەها پۆلەکانی ئەم ڕسومەکان دیاری دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، یاسادانەر ئیعفایەکی گرنگ هێناوەتە کایەوە: هەندێک بیر لەم ڕسومانە ئیعفایان هەیە. ئەمە بۆ بیرە مۆڵەتپێدراوەکان لە زەویە کشتوکاڵیە کۆنەکاندا لە ناوچەکانی وادی و دلتا، کە سەرەکی بۆ مەبەستی ئاودێری تەواوکەر بەکاردەهێنرێت. ئەم ئیعفایە ئامانج لێی پشتگیریکردنی سێکتەری کشتوکاڵە و هاندانی پراکتیزە بەردەوامەکانە لە زەویە کۆنەکاندا.

قەدەغەکردنی گرێبەست بۆ بیرە بێ مۆڵەت و سزا قورسەکان

لە پێشینەیەکی یاساداناندا کە ئامانج لێی بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژییە بۆ سەر سەرچاوەکانی ئاوی ژێر زەوی، یاساکە بە ڕوونی، بەپێی ماددەی 70، قەدەغەی هەڵکەندنی هەر بیرێکی ئاوی ژێر زەوی لە خاکی کۆمارییەتدا دەکات بێ وەرگرتنی مۆڵەتی پێشوەخت لە وەزارەتی پەیوەندیدار و بەپێی مەرجەکانی دیاریکراو. گرنگتر لە هەموو شتێک، یاساکە قەدەغە دەکات لەسەر هەموو لایەنەکان و کەسەکان کە پەیوەندییان بە هەڵکەندنی بیرەوە هەیە، چ لە نوسینگەی خاوەنکار، یان کۆمپانیا، یان تاک، گرێبەست بۆ هەڵکەندنی هەر بیرێک بکەن، ئەگەر مۆڵەتیان لە وەزارەتەوە نەبێت. ئەم قەدەغەکردنە بەبێ زیانگەیاندن بە یاسای زەویە وشکەکان ژمارە 143ی ساڵی 1981 جێبەجێ دەکرێت.

سەرپێچیکردن لەم بڕگانە سزا قورسەکان لەخۆ دەگرێت. یاساکە غرامەیەک دادەنێت کە لە 20,000 بۆ 200,000 دیناری میسری دەگۆڕێت بۆ سەرپێچیکاران. لە حاڵەتی دووبارە بوونەوەی سەرپێچیدا، ئەم غرامانە دوو ئەوەندە دەبن. هەروەها، یاساکە دەستبەسەرداگرتنی ئامێر و کەلوپەلەکانی بەکارهاتوو لە کرداری هەڵکەندنی بێ مۆڵەتدا دەستەبەر دەکات، کە وەک هۆکارێکی ڕادەگرتنی ئابووری بەهێز کار دەکات.

ڕێکخستنی پاکتاوکردنی پاشماوەی هەڵکەندنی بیرە نەوت

سنووری ڕێکخستنی یاساکە تەنها ئاوی ژێر زەوی ناگرێتەوە، بەڵکو بەڕێوەبردنی پاشماوەکانی دروستبوو لە هەڵکەندنی بیرە نەوتەکەش دەگرێتەوە. یاساکە بە توندی قەدەغەی فڕێدانی بەرهەمە نەوتییەکان یان پاشماوەی شل و ڕەق کە لە هەڵکەندنی بیرە نەوتەکانەوە دروست دەبن لە هەر چینێکی جیۆلۆجی، جگە لە چینێک کە نەوتەکەی لێ وەرگیراوە. ڕێنماییە جێبەجێکارەکان وردەکاری مەرجەکان، تایبەتمەندییەکان و ڕێکارەکانی پێویست بۆ پابەندبوون بەم قەدەغەکردنە دیاری دەکەن.

سزاکانی سەرپێچیکردنی ئەم ماددەیە بە توندیشە، کە زیندانیکردن بۆ ماوەی کەمتر لە شەش مانگ، لەگەڵ غرامەیەک کە کەمتر نەبێت لە 100,000 دینار و زیاتر نەبێت لە 500,000 دیناری میسری، یان یەکێک لەم دوو سزایە. ئەم ڕێکخستنە ئامانج لێی پاراستنی ژینگە و ڕێگریکردنە لە پیسبوونی چینەکانی ئاوی ژێر زەوی و سەرچاوە سروشتییەکانی تر.

میکانیزمی پێکهێنانی لیژنە پەیوەندیدارەکان

بۆ دابینکردنی جێبەجێکردنی دروستی یاساکە و بەدەستهێنانی ئامانجەکان، یاساکە میکانیزمێکی ڕوونی بۆ دەرکردنی مۆڵەتی بیرەکان داناوە. داوا دەکات لیژنەیەکی باڵا پێکبهێنرێت بۆ لێکۆڵینەوە لە هەموو داواکارییەکانی پێشکەشکراو بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی هەڵکەندنی بیر یان ڕێکخستنی دۆخە بوونییەکان. ئەم لیژنەیە لە نوێنەرانی دامودەزگا حکومییە پەیوەندیدارەکان پێکهاتووە کە پلەی باڵایان هەیە. بڕیارێک لە سەرۆک وەزیرانەوە دەردەکرێت بۆ پێکهێنانی ئەم لیژنەیە، دیاریکردنی سیستەمی کاری و ئەفسەرە وردەکانی.

لیژنەی باڵا پێشنیارەکانی خۆی ئاراستەی وەزیری پەیوەندیدار دەکات بۆ پەسەندکردن. پەسەندکردنی بڕیارەکانی لیژنەکە لەلایەن وەزیرەوە بۆ سەرجەم دامودەزگا پەیوەندیدارەکانی تر بە جێبەجێ دەبێت. لەگەڵ ئەوەشدا، وەزارەتی پەیوەندیدار بەرپرسیارە لە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە تەکنیکییە پێویستەکان بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەکانی ئاوی ژێر زەوی لەسەر ئاستی کۆمارییەتدا، و تۆمارکردنی ئەم سەرچاوانە، و دانانی سیاسەتی کاریگەر بۆ گەشەپێدان و بەکارهێنانیان، و دانانی ڕێنمایی توند بۆ بەکارهێنان و پاراستنیان لە بەفیڕۆدان و پیسبوون، و چاودێریکردنی بڕ و کوالیتیان بە شێوەیەکی دورە دەوری.

ئەم یاسایە ڕەنگدانەوەی بینینێکی گشتگیرە بۆ بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو لە میسر، کە گرنگی مۆڵەتدان، چاودێری، و ڕێکخستن جەخت دەکاتەوە بۆ دابینکردنی بەردەوامی ئەم سەرچاوە گرنگە بۆ نەوەکانی داهاتوو و پشتگیریکردنی گەشەی ئابووری و کۆمەڵایەتی وڵات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری