یەکێتی ئەورووپا پلانێکی نائاسایی بۆ قەیرانی وزە دادەنێت: "قەیرانەکە ئەگەری خراپتربوونی هەیە"

برۆکسل - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

یەکێتی ئەورووپا پلانێکی نائاسایی بۆ قەیرانی وزە دادەنێت: "قەیرانەکە ئەگەری خراپتربوونی هەیە"

یەکێتی ئەورووپا خۆی ئامادە دەکات بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تێکچوونی زیاتری قەیرانی وزە، بە دانانی پلانێکی نائاسایی کە ئامانجی هەیە بازاڕەکان جێگیر بکات و ئابووری ئەورووپا پشتگیر بکات. لە ناوەڕاستی سێبەری گەورەبوونی گرژییەکان لە دەریای هورمز و کاریگەرییەکانی بەردەوامی جەنگی ئۆکرانیا، برۆکسل ڕێگەیەکی وریادارانە دەگرێتەبەر، کە هەڵوێستە دڵنیایی بەخشەکان لەگەڵ زمانی هۆشداری تێکەڵ دەکات. لەپێشینەی کارەکە کەمکردنەوەی کاریگەریی بەرزبوونەوەی نرخی وزەیە، لە کاتێکدا بەردەوامی گواستنەوەی سەوز دابین دەکرێت.

پلانەکە، کە لەلایەن سەرکردەکانی یەکێتی ئەورووپا تاووتوێ دەکرێت، گونجاندنی زیاتر لە جێبەجێکردنی یاساکانی یارمەتی دەوڵەت دەگرێتەوە. ئەمەش دەوڵەتانی ئەندام دەتوانن پشتگیری دارایی ئاراستەکراو بۆ پیشەسازییەکانی زیاتر لە نرخی وزەدا کاریگەر بن پێشکەش بکەن. هەروەها، چاودێریی یاسایی بۆ ناساندنی کەمکردنەوە لە پارەی کارەبا بۆ ماڵبات و بازرگانییەکان کراوە، هەروەها هەوڵەکانی هاندانی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی وزە. خێراکردنەوەی گەشەپێدان و وەرگرتنی سەرچاوەکانی وزەی نوێبووەوە بە بنەمایەکی گرنگ بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی وزەی داهاتووی بلۆکەکە دادەنرێت.

گرنگترین خاڵی پێشنیارەکە پەیوەندی بە چاککردنەوەی سیستەمی بازرگانی پاشەکەوتی یەکێتی ئەورووپا (EU ETS) هەیە. سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەورووپا، ئورسولا ڤۆن دێر لایین، گرنگی چاککردنەوەی سیستەمەکە بۆ زیاتر "واقیعکردنی" ڕێگای کەمکردنەوەی کاربۆن جەخت کردەوە. لە نامەیەکدا بۆ سەرکردەکانی یەکێتی ئەورووپا، ڕایگەیاند کە چاککردنەوە سەرەتایییەکان "نیگەرانییەکانی پیشەسازی" لەبەرچاو دەگرن، کە خستنەڕووی بنەمای نوێ (benchmarks) و بەهێزکردنی یەدەگی جێگیری بازاڕ. بەڵام، داواکاری ئیتاڵیا بۆ وەستاندنی کاتی ETS ڕەت کرایەوە، چونکە کۆمسیۆن پشتگیری لە سیستەمەکە دەکات وەک ئامرازێکی تاقیکراو و "ڕێنوێن" بۆ وەبەرهێنانی ئەورووپی لە گواستنەوەی وزەدا.

ڤۆن دێر لایین دان بەوەدا نا، کە لوتکەی داهاتووی یەکێتی ئەورووپا "جارێکی دیکە بە بوومەلەرزەی دەرەکیی گەورە دیاری دەکرێت"، بە بیرخستنەوەی زنجیرەی قەیرانەکانی ئەورووپا: پەتای کۆڤید-19، جەنگی ئۆکرانیا و بومەلەرزە وزەییەکانی دواتر. جەختی لەسەر توانای یەکێتی ئەورووپا کردەوە کە "پێکەوە و بە پەلە وەڵام بداتەوە"، و داوا لە 27 ئەندام وڵات دەکات کە ئەم یەکگرتووییە لەبەرامبەر کاریگەری زیاتری ململانێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بپارێزن. تێچووی هاوردەکردنی سووتەمەنیی قاتی بۆ یەکێتی ئەورووپا لە دوو هەفتەی ڕابردوودا بە تەنها 6 ملیار یۆرۆی زیاد کردووە، ئەمەش گوشاری دارایی گەورە لەسەر بلۆکەکە دەردەخات.

پلانەکەی برۆکسل پشت بە ئامرازە بەکارھاتووەکان دەبەستێت، بەتایبەتی گونجاندنی زیاتر لە یارمەتی دەوڵەت بۆ کەمکردنەوەی نرخی کارەبا بۆ پیشەسازییەکانی وزەخۆر. ئەم ڕێگەیە لەلایەن وڵاتانی خاوەن توانای دارایی گەورە، وەک ئەڵمانیا، بە باشی پێشوازی لێکراوە، لە کاتێکدا وڵاتانی دیکە، وەک ئیتاڵیا، ڕووبەڕووی سنووردارکردنی بودجە زیاتر دەبنەوە. جێبەجێکاری ئەورووپی هەروەها چاودێری هەنگاوەکانی پەیوەست بە پارەی وزە دەکات، لەوانە کەمکردنەوەی باج و ڕسوماتەکانی نا-وزەیی، و لێکۆڵینەوە لە ئەگەری باجکردنی کارەبا بە شێوەیەکی باشتر لە سووتەمەنیی قاتی.

ڕێگای قورسترین چاککردنەوەی ETS ەکە. لە کاتێکدا وەستاندنی تەواوی سیستەمەکە دوورە، ناساندنی بنەمای نوێ، بەهێزکردنی یەدەگی بازاڕ، و دروستکردنی پردێکی دارایی بۆ بانکی داهاتووی گواستنەوەی پیشەسازی (Industrial decarbonization bank) لە لێکۆڵینەوەدان. هەروەها باس لە گونجاندنی سیستەمەکە "بۆ واقیعەکانی نوێ" دەکرێت، وەک گونجاندنی زیاتر لە دابەشکردنی مۆڵەت و پشکە بێبەرامبەرەکان. ئەم چاککردنانە چاوەڕوان دەکرێت ببێتە بنەمای دانوستاندنە سیاسییەکان، بەتایبەتی بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا، جۆرجیا مێلۆنی، کە بەدوای چاککردنی بەهێزتر و هاوپەیمانی لە نێوان هاوبەشان، بەتایبەتیش ڕاوێژکاری ئەڵمانی، فریدریش مێرز، دەگەڕێت.

لە وارسۆ، بیروڕا ئەوەیە کە "وەستاندنی قورسە، پێویست بە چارەسەری پراکتیکی هەیە". بەڵام، داواکارییەکانی ئیتاڵیا لە بواری وزەدا زیاترە. وەزیری گواستنەوەی ژینگەیی ئیتاڵیا، گیلبێرتۆ پیچێتۆ، داوای لە هاوتاکانی یەکێتی ئەورووپا کردووە کە ڕۆڵی زیاتریان لە بڕیاردانی ژێرخانی وزەدا هەبێت، و دژایەتی هەر هەوڵێک بۆ ناوەندیکردنی زۆر لە ئاستی یەکێتی ئەورووپا بکات.

یەکێتی ئەورووپا جەخت دەکاتەوە کە ڕێکارە کاتییەکان نابێت ببێتە ڕێگر لە گواستنەوەی سەوز. وەک پشتڕاستکردنەوەی ئەم هەڵوێستە، هەڵوێستی سەر نەوتە ڕووسییەکان بەردەوامە، سەرەڕای گۆڕانکارییەکانی سیاسەتی نێودەوڵەتی. کۆمیساری وزەی یەکێتی ئەورووپا، دان یۆرگینسن، بە ڕوونی ڕایگەیاندووە کە یەکێتی ئەورووپا "هیچ مۆلیکولێکی دیکەی وزە لە ڕووسیا هاوردە ناکات". پشتڕاستی کردەوە کە کار لەسەر یاسایەکی نوێ بۆ ڕاگرتنی هاوردەکردنی نەوتی خاوی ڕووسی دەکرێت، کە مۆڵەتی ئێستا بۆ هەنگاریا و سلۆڤاکیا لە چوارچێوەی سزاکانی سەر مۆسکۆ هەڵدەوەشێنێتەوە.

پرسی نەوتی ڕووسی هەروەها لە کۆبوونەوەی وەزیرانی وزەی G7 کە بۆ کیێڤ تەرخان کرابوو، تاووتوێ کرا، کە هەوڵ هەیە بۆ دووبارە کاراکردنەوەی بۆری نەوتی دروژبا، لەگەڵ داواکاری بۆ دەستوەردانی سەرۆکی ئۆکرانیا، ڤۆلۆدیمیر زێلینسکی. لەگەڵ ئەوەشدا، ململانێ لەگەڵ بووداپێست، کە چاوەڕوان دەکرێت جارێکی دیکە لوتکەی یەکێتی ئەورووپا گەرم بکات، بەردەوامە. وەزیری دەرەوەی هەنگاریا، پیتەر سیجارتۆ، جارێکی دیکە ئاماژەی بەوەدا کە "نەکرانەوەی" بۆری نەوتی دروژبا "بڕیارێکی سیاسیی تەواوە"، و هۆشداری دا کە هەنگاریا ڤیتۆی خۆی لەسەر قەرزێکی 90 ملیار یۆرۆیی یەکێتی ئەورووپا هەڵناگرێت ئەگەر کیێڤ بەردەوام بێت لە ڕاگرتنی گواستنەوەی نەوت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری