قەیرانی قاچاخچێتیی پانگۆلین لە ئەفریقا سەرەڕای قەدەغەکردنی نێودەوڵەتی، بەهۆی داواکاریی ئاسیاییەوە قووڵتر دەبێتەوە

ئەفریقای ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

قەیرانی قاچاخچێتیی پانگۆلین لە ئەفریقا سەرەڕای قەدەغەکردنی نێودەوڵەتی، بەهۆی داواکاریی ئاسیاییەوە قووڵتر دەبێتەوە

کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ، بەبێ ویستی خۆی، بووەتە خاڵێکی سەرەکی لە تۆڕی فراوانی جیهانیی بازرگانیی نایاسایی گیانلەبەرە کێوییەکان. لە کۆتایی مانگی یەکدا، دەسەڵاتدارانی کۆنگۆیی لە کینشاسا دەستبەسەرداگرتنێکی گەورە و جێگەی نیگەرانییان ئەنجامدا: زیاتر لە یەک تۆن توێکڵی پانگۆلین. ئەم دۆزینەوە دڵتەزێنە، دوور لەوەی ڕووداوێکی تاکەکەسی بێت، جەخت لە بەردەوامبوون و چڕبوونەوەی ڕاوکردنی ئەم شیردەرە ناوازەیە دەکاتەوە، سەرەڕای قەدەغەکردنی توندی نێودەوڵەتی. ئەم بەڵایە بەردەوامە لە بەتاڵکردنی دارستانەکانی ئەفریقا لە یەکێک لە دانیشتووە هەرە تایبەتەکانیان، پانگۆلین، کە پێشتر لەسەر لێواری لەناوچووندایە، بەرەو لێواری مەرگ دەبات.

پانگۆلین وەک زۆرترین قاچاخچێتیی شیردەر لە جیهاندا ناسراوە. هەشت جۆرەکەی، کە لە ئاسیا و ئەفریقادا بڵاوبوونەتەوە، هەموویان لە ساڵی 2017ەوە لە پاشکۆی یەکەمی کۆنوانسیۆنی CITES (کۆنوانسیۆنی بازرگانیی نێودەوڵەتی لە جۆرە لەناوچووەکانی گیانلەبەر و ڕووەکی کێوی) تۆمارکراون، کە بە کردەوە هەموو بازرگانییە نێودەوڵەتییەکان قەدەغە دەکات. بەڵام، ئەم پاراستنە یاساییە بۆ ڕێگریکردن لە بازاڕێکی ڕەشی زۆر قازانجدار بەس نییە. داواکارییەکە بە پلەی یەکەم لە بازاڕەکانی ئاسیاوە دێت، بەتایبەت لە چین و ڤێتنام، کە توێکڵەکان لە پزیشکیی نەریتیی چینیدا (TCM) زۆر بەهادانراون، بەو پێیەی کە تایبەتمەندیی چارەسەرکەریی زانستیی نەسەلمێنراویان هەیە، و لەوێ گۆشت بە خواردنێکی گرانبەها دادەنرێت.

قەبارەی دەستبەسەرداگرتنەکە لە کینشاسا، کە بە ئەگەری زۆرەوە هەزاران ئاژەڵ دەگرێتەوە، ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ ئەو فشارە نەگونجاوەی کە لەسەر ژمارەی پانگۆلینەکانی ئەفریقا هەیە. تۆڕەکانی ڕاوکردن و قاچاخچێتی زۆرجار بە باشی ڕێکخراون، کە کۆمەڵە تاوانکارییە نێودەوڵەتییەکان دەگرێتەوە کە هەژاریی کۆمەڵگە ناوخۆییەکان و لاوازیی تواناکانی جێبەجێکردنی یاسا لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقادا دەقۆزنەوە. کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ، بە دارستانە فراوانەکانی و فرەیی زیندەیی نایابەوە، بە تایبەتی لاوازە وەک سەرچاوە و خاڵێکی ترانزێت بۆ ئەم گواستنەوە نایاساییانە.

لێکەوتەکانی ئەم قاچاخچێتییە فرە و وێرانکەرن. لە ڕووی ژینگەییەوە، لەناوچوونی پانگۆلینەکان، کە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە ڕێکخستنی ژمارەی مێرووەکان، بە توندی ژینگەسیستەمەکانی دارستان تێکدەدات. لە ڕووی تەندروستییەوە، بازرگانیی نایاسایی بە گیانلەبەرە کێوییەکان، کە زۆرجار لە ژێر بارودۆخی پاکوخاوێنیی خراپدا ئەنجام دەدرێت، هانی سەرهەڵدان و بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکان لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ (zoonotic diseases) دەدات، وەک پەتای کۆڤید-19 بە شێوەیەکی دڵتەزێن نیشانیدا، کە تێیدا پانگۆلین وەک خانەخوێیەکی نێوەندیی ئەگەری پێشنیار کرا.

بۆ بەرەنگاربوونەوەی کاریگەرانەی ئەم بەڵایە، پێویستە ڕێبازێکی فرە-ڕەهەند هەبێت. دەبێت بریتی بێت لە بەهێزکردنی یاسادانانی نیشتمانی و جێبەجێکردنی، باشترکردنی تواناکانی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردن، و هەروەها پەرەپێدانی هاوکاریی نێوان سنوورەکان لە نێوان وڵاتانی سەرچاوە، ترانزێت و مەبەست. هەروەها زۆر گرنگە کە داواکاریی لە ئاسیادا چارەسەر بکرێت لە ڕێگەی هەڵمەتەکانی هۆشیارکردنەوەی بەرفراوانەوە کە ئامانجیان لەناوبردنی ئەو ئەفسانانەیە کە پەیوەندییان بە تایبەتمەندییەکانی توێکڵی پانگۆلینەوە هەیە و پەرەپێدانی بژاردەی بەردەوام و ئەخلاقی. لە ئەفریقادا، پشتگیریکردنی کۆمەڵگە ناوخۆییەکان لە ڕێگەی پڕۆگرامەکانی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوورییەوە دەتوانێت پشتبەستنیان بە ڕاوکردن کەم بکاتەوە.

ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان وەک WWF، WCS، و TRAFFIC بێ وچان لەگەڵ حکومەتەکان و هاوبەشە ناوخۆییەکان کاردەکەن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم بازرگانییە نایاساییە. ئەوان پڕۆگرامەکانی چاودێری، ڕاهێنانی پاسەوانانی دارستان، و هەڵمەتەکانی هۆشیارکردنەوەی گشتی جێبەجێ دەکەن. بەڵام، سەرچاوەکان زۆرجار بەس نین لە بەرامبەر زیادبوونی ئاڵۆزیی قاچاخچییەکان. دەستبەسەرداگرتنەکەی دوایی لە کینشاسا دەبێت وەک زەنگێکی ئاگادارکردنەوە خزمەت بکات، کە بەپەلەی زیادکردنی کۆکردنەوەی نێودەوڵەتی بیرمان بخاتەوە. بەبێ کارێکی هاوئاهەنگ و یەکلاکەرەوە، پانگۆلین، ئەم پارێزەرە بێدەنگەی دارستانەکان، لەوانەیە بەم زووانە تەنها یادەوەرییەک بێت، زیانێکی نەگەڕاوە بۆ فرەیی زیندەیی جیهانی.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری