باوکی مشکە ژنانی ئەفریقایی با پێستە ڕێكەوتوو، ئیمزایەکی بۆماوەیی هاوبەش دەکەن، توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرای دەکات

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

باوکی مشکە ژنانی ئەفریقایی با پێستە ڕێكەوتوو، ئیمزایەکی بۆماوەیی هاوبەش دەکەن، توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرای دەکات

لە دەرکەوتنێکی سەرنجڕاکێشی جیھانی ئاژەڵاندا، توێژینەوەیەکی نوێ ئیمزایەکی بۆماوەیی پێشبینی کراو دۆزیوەتەوە کە پەیوەندی بە ئارەزووی چاودێری کردنی مشکە نێرینەکانی ئەفریقایی ڕێكەوتووەوە ھەیە. ئەم مشکانەی بچووک بە ئاستی بەرزی چاودێری باوکیان ناسراون، کە ئەم تایبەتمەندییە لە ئاژەڵە شیردەرەکاندا کەمە. توێژینەوەکە، کە لەم دواییانەدا لە گۆڤاری ناوداری 'Nature' بڵاوکراوەتەوە، پێشنیار دەکات کە جینیك بە ناوی 'ئاگۆتی' (Agouti) دەکرێت کاریگەری بەرچاوی لەسەر ئارەزووی مشکە نێرینەکان بۆ چاودێری کردنی نەوەکانیان ھەبێت.

چاودێری باوک لە جیھانی ئاژەڵە شیردەرەکاندا شتێکی دەگمەنە، بەپێی لێکۆڵینەوەکان تەنیا نزیکەی ٣% بۆ ٥%ی باوکان بەشداری چالاکانە لە پەروەردەی منداڵەکانیاندا دەکەن. بەڵام، مشکی ئەفریقی ڕێكەوتوو (Rhabdomys pumilio) وەک نموونەیەکی جیاواز دەردەکەوێت، کە تێیدا نێرینەکان زۆرجار ڕەفتاری دڵسۆزانەی باوکان نیشان دەدەن، لەوانەش پاککردنەوە، خواردن دان، و پاراستنی منداڵەکان. ئەم جیاوازییە لە ئاسایی، زانایانی سەرقاڵ کردووە کە دەیانەوێت بنەمای بایۆلۆجی ئەم ڕەفتارە تێبگەن.

توێژینەوەکە بە سەرپەرشتی د. فۆرست ڕۆجەرز، توێژەرێکی پۆست دکتۆرا لە زانکۆی پرینستن و نووسەری سەرەکی توێژینەوەکە، צוوتەمی توێژینەوەکە مێشکی مشکە نێرینەکانی ئەفریقایی ڕێكەوتوویان پشکنینی بۆ کردووە. لێکۆڵینەوەکانیان پەیوەندییەکی بەھێزیان لە نێوان ئاستی دەربڕینی جینی 'ئاگۆتی' و ڕەفتاری باوکایەتیدا دۆزیوەتەوە. دەرئەنجامەکان نیشانیاندا کە نێرینەکانی زیاتر توندوتیژ، ئاستی دەربڕینی جینی 'ئاگۆتی'یان بەرزتر بوو بە بەراورد بەو نێرینەیانەی کە ڕەفتاری دڵسۆزانەتریان بەرامبەر منداڵەکان نیشان دەدا. زیاتریش، کاتێک جینی 'ئاگۆتی' بە شێوەی تاقیکاری چالاک کرا لە مشکە نێرینە دڵسۆزەکاندا، بووە ھۆی زیادبوونی توندوتیژی بەرامبەر منداڵەکان، ئەمەش ڕۆڵی پێشبینی کراو لە ڕێکخستنی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی و باوکایەتیدا جەخت دەکاتەوە.

توێژینەوەکە ھاوکاری نێوان بۆماوەیی و ژینگەش ڕوون کردەوە. دۆزرایەوە کە مشکە نێرینەکانی نیشتەجێی گروپە کۆمەڵایەتییەکان، ئاستی دەربڕینی جینی 'ئاگۆتی'یان بەرزتر بوو بە بەراورد بە مشکە تەنھاکان. ئەم تێبینییە پێشنیار دەکات کە ھۆکارە ژینگەییەکان، وەک بەردەستبوونی سەرچاوە یان چڕی دانیشتووان، دەکرێت ڕۆڵێکی گرنگ بگێڕن لە داڕشتنی ئارەزووی چاودێری کردن لەناو ئەم جۆرەدا.

د. کاترین پینا، پڕۆفیسۆری یاریدەدەر لە زانستی مێشک لە زانکۆی پرینستن و نووسەری باڵای توێژینەوەکە، گرنگی ئەم دەرئەنجامانەی ڕوون کردەوە. گوتی کە مشکە نێرینەکان "ئەو شتانەیان ھەیە کە پێویستن بۆ ئەوەی باوکێکی باش بن"، و گوتیشی، "ئێمە نەماندۆزیوەتەوە کە پێویستیان بە بازنەی نوێ بێت. ئێمە نەماندۆزیوەتەوە کە ئەوان پێشکەوتنی تایبەتی خانە لە مێشکدا ھەبێت کە پێویستیان پێی بێت بۆ ئەوەی باوک بن". لە جیاتی ئەوە، توێژینەوەکە ئاماژە بەم بیرۆکەیە دەکات کە "ڕەنگە بارودۆخی گونجاو ھەبێت بۆ یارمەتیدانی باشترین پەروەردەی دایک و باوک."

ئەم توێژینەوەیە پێشینەیەکی گرنگە لە تێگەیشتنی بنچینەی زانستی مێشکی ڕەفتاری دایک و باوک. لەکاتێکدا زانستی مێشکی دایک بە شێوەیەکی بەرچاو لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، چاودێری باوک بواری کەمتر لێکۆڵینەوە کراوە. دۆزینەوەکە کە جینی 'ئاگۆتی' - جینیك کە بە شێوەی سەرەکی بۆ ڕۆڵەکانی لە ڕەنگدانەوە و میتابۆلیزم ناسراوە - لەوانەیە بەشدار بێت لە ئارەزووی باوکایەتیدا، بۆ زۆرێک لە ексپێرتەکان، لەوانەش پڕۆفیسۆر کرستیان برۆبێرگەر لە زانکۆی ستۆکهۆڵم، کە دەرئەنجامەکانی بە "ھەنگاوێکی گرنگ" بۆ ئەم بوارە وەسف کرد، جێگەی سەرسوڕمان بوو.

لەگەڵ ئەوەی دەرئەنجامەکانی توێژینەوەکە تایبەتن بە مشکان، ئەوان چەندین ڕێنمایی بەنرخ دەدەن دەربارەی میکانیزمە بۆماوەییەکانی پێشبینی کراو کە چاودێری باوک لە نێرینەی ئاژەڵە شیردەرەکاندا بەڕێوە دەبەن. د. پینا ھۆشداری دا لە بەرجەستەکردنی ڕاستەوخۆی ئەم دەرئەنجامانە بۆ باوکی مرۆڤ یان پێشنیارکردنی چارەسەری سادە بۆ پەروەردە. بەڵام، توێژینەوەی داھاتوو دەکرێت لێکۆڵینەوە بکات کە ئایا ڕێبازی زانستی مێشکی ھاوشێوە لە جۆرەکانی تردا بوونیان ھەیە، بەم شێوەیە تێگەیشتنی ئێمە لە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتی و چاودێری خێزانی لە سەرانسەری جیھانی ئاژەڵدا فراوانتر دەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری