توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرای دەکات: سەگەکان وەک منداڵی بچووک هەڵسوکەوت دەکەن لە کاتی هەوڵدان بۆ یارمەتیدانی مرۆڤەکان

هەنگاریا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرای دەکات: سەگەکان وەک منداڵی بچووک هەڵسوکەوت دەکەن لە کاتی هەوڵدان بۆ یارمەتیدانی مرۆڤەکان

لەوانەیە ئەمە قسەیەکی باو بێت، بەڵام شتێکی نکوڵیلێنەکراوە: پشیلەکان زۆرجار لە سەگەکان دوورتر و سەربەخۆترن. بەڵام، توێژینەوەیەکی نوێ ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم جیاوازیانە لەمەش زیاترە. بەپێی توێژینەوەیەک کە تازە لە گۆڤاری 'Animal Behaviour' بڵاوکراوەتەوە، سەگەکان تەنها هەوڵ نادەن لە هەندێک بارودۆخدا یارمەتی مرۆڤەکان بدەن، بەڵکو کردارەکانیان زۆر لەو وەڵامانە دەچێت کە لە منداڵی بچووکدا دەبینرێت. بە شێوەیەکی تایبەت، دەروونناسانی زانکۆی 'Eötvös Loránd' لە هەنگاریا، بایەخیان بە بەراوردکردنی توانای ڕەفتاری کۆمەڵایەتی ئەرێنی (prosocial behavior) داوە لە نێوان مرۆڤ، پشیلە و سەگدا. بە پێچەوانەی شێوەکانی تری پەیوەندی کە زیاتر خۆویستانەیە، ئارەزووە کۆمەڵایەتییە ئەرێنییەکان کاتێک سەرهەڵدەدەن کە ئاژەڵ یان مرۆڤ بە شێوەیەک بەشدار دەبێت کە سوود بە ئەوانی تر دەگەیەنێت بێ چاوەڕوانی پاداش یان قەرەبووی ڕاستەوخۆ.

تاقیکردنەوەکە سادە بوو بەڵام کاریگەر. توێژەرەکان خاوەن ماڵەکان و دایک و باوکی منداڵی بچووکی 18-24 مانگ، ڕاسپاردبوون بە گەڕان بەدوای شتێکدا کە بە ئەنقەست شاردرابووەوە بەڵام لەبەرچاوی منداڵ، پشیلە یان سەگەکەیاندا بوو. گرنگ ئەوە بوو کە کەسی چاودێرەکە بە ڕوونی داوای یارمەتی نەکرد؛ تەنها بەردەوام بوو لە گەڕان. پاشان، تیمی زانستی بە وردی تۆماریان کرد کە ئایا منداڵ یان ئاژەڵەکە بە شێوەیەکی خۆبەخۆ یارمەتی پێشکەش دەکات بە ڕێنماییکردنی گەورەکە بەرەو شوێنی شتەکە. نموونەی یارمەتیدان بریتی بوو لە سەیری نێوان شتە مەبەستەکە و کەسی چاودێر، نزیکبوونەوە لە شتەکە، یان تەنانەت هێنانی بۆ گەورەکە.

Melitta Csepregi، هاوکار لە توێژینەوەکە، لە بەیاننامەیەکدا وتی: "ئەو منداڵانەی لەم تەمەنەدا یارمەتی کەسانی تر دەدەن، پێشتر ناسراو بوون. "ئەوەی کە ئەوان وەک توێژینەوەکانی پێشووتر ڕاپۆرت کرابوو، ئەنجامی هاوشێوەیان نیشاندا، پشتڕاستی کردەوە کە ڕێگاکەمان و دامەزراوەی تاقیکردنەوەکە بۆ پێوانەکردنی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی ئەرێنی گونجاو بوو." ئەم پشتڕاستکردنەوەیە بۆ بەراوردکردنی دواتر لەگەڵ نموونە ئاژەڵییەکان پێویست بوو.

دەرئەنجامەکانی سەبارەت بە سەگەکان و منداڵان بە تایبەتی سەرسوڕهێنەر بوون. Csepregi و هاوکارەکانی ڕایانگەیاند کە زیاتر لە 75%ی هەردوو منداڵ و سەگ بە شێوەیەکی جیاواز هاوشێوە وەڵامی سیناریۆی شتە شاراوەکەیان دایەوە. Csepregi ڕوونی کردەوە: "[ئەمە ئاماژەیە بۆ] هێزێکی بەهێز بۆ یارمەتیدان - سەرەڕای ئەوەی کە ڕاهێنراو نین، هیچ پاداشتێک وەرناگرن، و شتە شاراوەکە، کە سپۆنجێکی شۆردنی قاپە، بێ بایەخە بۆیان." ئەمە ئاماژەیە بۆ هەوڵێکی قووڵ لە سەگەکاندا بۆ یارمەتیدان، سەربەخۆ لە ڕاهێنان یان سوودی کەسی، کە قۆناغی گەشەی منداڵانی مرۆڤ لە فێربوونی هاوکاری و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی دەردەخات.

لە بەرامبەردا، پشیلەکان لە هەمان تاقیکردنەوەدا زۆر باش نین. هەرچەندە پشیلەکان بێ گومان کنجکاوی نیشاندا و تیشکیان خستە سەر دۆخی بەردەوام، بەڵام "بە دەگمەن یارمەتی" خاوەنەکانیان دا. لێکۆڵەرەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەم یارمەتییە تەنها لە کاتی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵدا ڕوویدا، بە تایبەتی کاتێک شتە شاراوەکە شتێکی زۆر ویستراو بوو بۆ پشیلەکە، وەک پاداشتێکی خۆراک یان یارییەکی دڵخواز. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە هێزی پشیلە بۆ یارمەتیدان لەوانەیە زیاتر مەرجدار بێت، زۆرجار پەیوەستە بە خۆشحاڵی کەسی immediate یان ئارەزووی ناوەکی بۆ یارمەتیدان.

توێژەرەکان پێشنیار دەکەن کە جیاوازییە قوڵەکانی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی لە نێوان سەگ و پشیلەدا، بە ئەگەری زۆرەوە لە مێژووی گەشەی جیاوازیان و هەزاران ساڵ هاوبەشی ژیان لەگەڵ مرۆڤەکانەوە سەرچاوە دەگرێت. سەگەکان، کە لە ئاژەڵانی گرووپەوە هاتوون، بە سروشتی کۆمەڵایەتین و هەزاران ساڵ کات بەسەربردنیان بە فێربوون و ژیان لەگەڵ خەڵک لە سیناریۆی سوودبەخشی هاوبەشدا. ئەم مێژووە درێژە توانای ئەوان بۆ خوێندنەوەی ئاماژەکانی مرۆڤ و بەشداریکردن لە ئەرکە هاوبەشەکان پەرە پێداوە. لەبەرامبەردا، باپیرانی پشیلە مۆدێرنەکان بە شێوەیەکی سەرەکی ڕاوچی تاک بوون. هەرچەندە ئەوان پەیوەندییان لەگەڵ مرۆڤەکاندا بۆ سوود وەک خۆراک و پەناگە دروست کرد، بەڵام ئەوان هەمان فشاری هەڵبژاردنی توند بۆ ڕەفتاری کۆمەڵایەتی هاوبەشیان وەک سەگەکان تێپەڕ نەکرد.

ئاماژە بەوە گرنگە کە نووسەرانی توێژینەوەکە جەخت دەکەنەوە کە دەرئەنجامەکانیان دادگاییکردنێک دژی پشیلەکان نییە. "ئەوە نییە کە پشیلەکان گرنگی نادەن"، ئەوان جەخت دەکەنەوە. لە جیاتی ئەوە، سەربەخۆیی سروشتیان زۆرجار وایان لێدەکات لە تەنیشتەوە بمێننەوە، تەنها ئەگەر هۆکارێکی ڕوون و بەرچاو بۆ بەشداریکردن هەبێت. ئەم توێژینەوەیە بینینێکی سەرسوڕهێنەر بۆ هاندەرە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکانی هاوڕێ ئاژەڵەکانمان پێشکەش دەکات، کە کاریگەری قوڵی مێژووی گەشە و داچەقاندن لەسەر ڕەفتاریان دەردەخات. ئەوە جەخت دەکاتەوە کە هەرچەندە سەگەکان ڕەنگە بە ئاشکرا زیاتر ئارەزووی یارمەتیدان بکەن، هەردوو جۆرەکە شێوازی تایبەتی خۆیان بۆ پەیوەندی و تێگەیشتن لەگەڵ مرۆڤەکان هەیە، کە بە ڕێگەکانی گەشەی جیاوازیان شێوەیان وەرگرتووە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری