داهێنەری لەبیرکراوی ئامێری پاککەرەوەی شوشەی ئۆتۆمبێل: چیرۆکی ماری ئەندەرسن

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

داهێنەری لەبیرکراوی ئامێری پاککەرەوەی شوشەی ئۆتۆمبێل: چیرۆکی ماری ئەندەرسن

پێش ئەوەی ئۆتۆمبێل و پاسەکان ببنە بەشێکی دانەبڕاو لە دیمەنی شارستانی مۆدێرن، زۆرێک لە شارەکان پشت بە ترام (عەرەبانەی شەقام)یان دەبەست بۆ گواستنەوەی دانیشتووان. ئەم گەشتانە، بەتایبەتی لە مانگەکانی هاویندا، زۆرجار گەرم و ناخۆش بوون، سەرنشینەکان لەناو گەرما قەرەباڵەغ بوون. بەڵام، مانگەکانی زستان بوون کە کێشەیەکی زۆر گەورەتریان بۆ شۆفێرانی ترام دروست دەکرد.

کێشەی سەرەکی نەبوونی گەرمکەرەوە نەبوو – کە ئەم پێشکەوتنە لەگەڵ کارەبایی بوونی ترامەکان لە ساڵانی 1890 سەریهەڵدا – بەڵکو بارودۆخە مەترسیدارەکان بوو کە لەلایەن بەفر و بارانی سەهۆڵییەوە دروست دەبوون، کە بینینی شۆفێرانیان کردبوو بە نزیکەیی ئەستەم. بەبێ هیچ میکانیزمێکی ناوخۆیی، شۆفێرەکان ناچار بوون یان سەریان لە پەنجەرەیەکی کراوە دەربکەن، خۆیان بخەنە بەر هەوای سەرما، یان ترامەکە زوو زوو بوەستن بۆ پاککردنەوەی شوشەکە بە دەستی لە دەرەوە.

لە ساڵی 1902 دا، لە سەردانێکی زستانە بۆ شاری نیویۆرک، کاتێک ماری ئەندەرسن، ژنێکی بازرگان، ئەم کێشەیەی لە ترامێکدا بە چاوی خۆی بینی، بیرۆکەیەکی نوێی داهێنا. ئەندەرسن، کە خەڵکی شاری بێرمینگهام، ئەلاباما بوو و هیچ ئەزموونی پێشووتری لە کێشەکانی گواستنەوەی گشتی نەبوو، پرسی: "ئایا دەبێت شۆفێر بتوانێت شوشەی پێشەوەی ئۆتۆمبێل لە ناوەوە پاک بکاتەوە بێ ئەوەی پێویست بکات پەنجەرە یان دەرگایەک بکاتەوە؟"

ئەندەرسن دەستبەجێ دەستی کرد بە پەرەپێدانی مۆدێلێک. بینینی ئەو بریتی بوو لە بازوویەکی دەستی کە پەرەیەکی لاستیکی پێوە بوو، کە لەلایەن لێورێکەوە لەناو ئۆتۆمبێلەکە کۆنتڕۆڵ دەکرا. کاتێک چالاک دەکرا، میکانیزمێکی پەتانە سایلەرەکە بەسەر ڕووی شوشەی پێشەوەدا دەجوڵاند، بەربەستەکانی لادەبرد. ئەم دیزاینە نوێیە لە 10ی تشرینی دووەمی 1903دا، بڕوانامەی پاتنتی ئەمریکی ژمارە 743,801ی بۆ "ئامێری پاککەرەوەی پەنجەرە" بەدەست هێنا – کە پێشەنگی سایلەری مۆدێرنە.

ماری ئەندەرسن لە ساڵی 1866 لە خانوویەکی کشتوکاڵی لە ئەلاباما لەدایک بووە. سەرەڕای مردنی باوکی کاتێک تەنها چوار ساڵ بوو، ئەندەرسن لەبەر میراتەکەی باوکی، قازانجی بێشوماری لە بارودۆخی دارایی جێگیرەوە کرد. زانیاری کەم لەبارەی ژیانی پێش ساڵی 1889 هەیە. لەو ساڵەدا، لەگەڵ دایکی بێوەژن و خوشکەکەی، فانی، کۆچی کرد بۆ شاری بێرمینگهام کە بە خێرایی پیشەسازیدەبوو. لەوێ، خێزانەکە چوونە ناو بازرگانی خانووبەرە، و سەرکەوتووبوون لە دەستەبەرکردن و دروستکردنی بینای "فەیرمۆنت ئەپارتمنتس" لەسەر شەقامی ھایلاند. ئەمە هەنگاوێکی گرنگ بوو بۆ ئەندەرسن بەرەو جیهانی بازرگانی کە پیاوان زاڵ بوون.

لە ساڵانی دواتردا، ئەندەرسن زیاتر تێهەڵکێش کرا لە پەرەپێدان و بەڕێوەبردنی خانووبەرەی ناوخۆیی. لە ساڵی 1893، بۆ بەڕێوەبردنی کێڵگەیەکی مانگا و باخێکی ترێ، چوو بۆ فریسەنۆ، کالیفۆرنیا. بەڵام، ئەم کارە وەک دیار بوو، ماوەکەی کورت بوو. ئەندەرسن زۆو زوو گەڕایەوە بۆ بێرمینگهام بۆ یارمەتیدانی پووری نەخۆشی لە بینای فەیرمۆنت ئەپارتمنتس. دوای مردنی پووری، ئەو زێڕ و جواهیرانەی کە شاردرابووەوە لە ناو سندوقەکاندا، کە خێزانەکەیان قەدەغە کرابوو لە کردنەوەیان لە کاتی ژیانی پووریدا، پارەی پێویستی بۆ چالاکییە بازرگانییەکانی دواتری ئەندەرسن دابین کرد، لەوانەش پەرەپێدانی سایلەری شوشەی ئۆتۆمبێل.

ئەندەرسن هیچ کات ژیانی هاوسەرگیری پێکنەهێنا. وەک زۆرێک لە ژنە داھێنەرەکانی سەردەمی خۆی، ڕووبەڕووی سنووردارکردنی کۆمەڵایەتی و یاسایی بووەوە کە جیاواز بوون لەوانەی پیاوان ڕووبەڕوویان دەبوونەوە، لەوانەش سنووردارکردن لەسەر خاوەندارێتی موڵک و کردنەوەی بانک بە شێوەیەکی سەربەخۆ. تا ئەمڕۆش، ژنان تەنها نزیکەی 12%ی خاوەن پاتێنتەکانی ئەمریکا پێکدەهێنن، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی هێشتا هۆکارە سیستمییەکان، جگە لە هەڵبژاردەی تاکەکەسی، ڕۆڵی خۆیان دەگێڕن. وەک زۆرینەی ئابووری زۆرینە، زۆرینە خان ڕایگەیاندووە کە هۆکارە گرنگەکان پەیوەندییان بە "هەڵبژاردە هەیە نەک ئاستەنگ". خان ڕوونی دەکاتەوە کە جۆرەکانی تەکنەلۆژیا کە دەتوانرێت پاتێنت بکرێن لەگەڵ جۆرەکانی تەکنەلۆژیا کە ژنان هەڵیدەبژێرن بۆ دروستکردن، ناگونجێت؛ دووەم، سیستەمی پاتێنت بۆ داھێنەرانیش کە نیازیان نییە بیرۆکەکانیان بازاڕ بکەن، کەمتر بەکاردێت.

بەڵام، ماری ئەندەرسن ویستی داھێنانەکەی بازاڕ بکات. بۆ ماوەی لایەنی کەم 18 مانگ، بە چالاکانە "ئامێری پاککەرەوەی پەنجەرە"ی خۆی پێشکەش کرد بەو کارخانانەی کە لە پیشەسازیی ئۆتۆمبێلی تازە پێگەیشتوودا بوون. وەڵامەکان بەردەوام بێ بایەخ بوون، وەک لە نامەیەکی کۆمپانیای "دینینگ و ئێکنستاین"ی مۆنتریاڵ کە لە 20ی حوزەیرانی 1905دا نێردراوە: "بە داخەوە پێمان وایە کە [ئامێری پاککەرەوەی پەنجەرە] بەهای بازرگانی ئەوتۆی نییە کە فرۆشتنی بکاتە شایانی".

جگە لە نەبوونی بایەخی بازرگانی وای لێهات لە پیشەسازییەکی نوێدا، هەندێک ڕەخنەگر تەنانەت داھێنانەکەی ئەندەرسنیان بە مەترسیدار زانی، وتیان کە جوڵەی پاککەرەوەکە زیاتر شۆفێرەکانی سەرقاڵ دەکات لەوەی کە نەتوانێت لە شوشەی تەڕ یان بەستووی پێشەوە ببینێت. ئەندەرسن نەیتوانی کڕیارێک بدۆزێتەوە. نەوەکانی ئەو پێیان وایە کە وەک ژنێکی سەربەخۆ و بێ شوو، ئەمە هۆکارێک بووە بۆ نەبوونی سەرکەوتنی بازرگانی.

ئەم ڕاستییەی کە سایلەری شوشەی ئۆتۆمبێل ئێستا لەسەر نزیکەی هەموو ئۆتۆمبێلێکی جیهان بوونی هەیە، خاڵێکی گرنگ یەکلا دەکاتەوە: ماری ئەندەرسن زۆر پێش سەردەمی خۆی بوو. پێنج ساڵ دوای وەرگرتنی پاتێنتەکەی، هێنری فۆرد مۆدێل Tی خستە بازاڕ. پێنج ساڵی تر، فۆرد شۆڕشی لە دروستکردنی ئۆتۆمبێلدا کرد بە هێڵی کۆکردنەوەی جوڵاو، کە ماوەی دروستکردنی ئۆتۆمبێل و تێچووی بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردەوە.

لەگەڵ زۆربوونی ئۆتۆمبێلەکان لە سەرانسەری ئەمریکا، کارخانەکان دەستیان کرد بە ناسینەوەی بایەخی سایلەری شوشە. لە سەرەتای ساڵانی 1920، شێوازێک لە داھێنانەکەی ئەندەرسن بووە ستاندارد لەسەر زۆرێک لە ئۆتۆمبێلەکان. ئەندەرسن بە ئەگەرێکی زۆرەوە هیچ مافێکی پاشەکەوت یان پارەی مۆڵەتی وەرنەگرت، چونکە پاتێنتە ئەمریکییەکەی ژمارە 743,801 لە ساڵی 1920دا بەسەرچوو. لە ڕاستیدا، کارخانەکانی ئۆتۆمبێل دیزاینە وردەکەی ئەویان وەرنەگرت.

داهێنەرانی تری ژن، وەک شارلۆت بریج وود، کە دەوترێت یەکەم سایلەری شوشەی کارەبایی ئۆتۆماتیکی لە ساڵی 1917دا داھێناوە، توانیان سوود لە بیرۆکە بنەڕەتییەکەی ئەندەرسن وەربگرن. ماری ئەندەرسن ژیانی بەسەر برد تا بینینی داھێنانەکەی بوو بە بەشێکی زەرووری لە گواستنەوەی جیهانی. بەڵام، پێش ئەوەی لە ساڵی 2011 دا بەشێوەیەکی دواین لە هۆڵی ناوبانگەکانی داھێنەرانی نیشتمانی دانرابن، لە تەمەنی 87 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

ئەندەرسن لە سەرانسەری ژیانیدا وەک ژنێکی بازرگانی بەردەوام مایەوە، تا مردنی بەڕێوەبەری بینای فەیرمۆنت ئەپارتمنتس بوو. ئەگەری زۆر هەیە کە خاوەنی ئۆتۆمبێلێک بووبێت کە بە سیستەمی سایلەری شوشە، کە وەشانی نوێکراوەی داھێنانەکەی ساڵی 1903 بوو، پێشکەوتوو بوو؛ ئەمەش شایەتی بۆ بینینە دووربینانەی و میراتە بەردەوامەکەی لە مێژووی ئۆتۆمبێلدا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری