ڕێژەیەکی سەرسوڕهێنەر لە خاوەن ماڵەکان بازرگانی قەرزە قورسەکانیان بە نرخێکی بەرزە

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕێژەیەکی سەرسوڕهێنەر لە خاوەن ماڵەکان بازرگانی قەرزە قورسەکانیان بە نرخێکی بەرزە

لێکۆڵینەوەیەک گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە بازاڕی خانووبەرەی ئەمریکا ئاشکرا دەکات، کە کاریگەری لەسەر بازنە نوێکردنەوە و فرۆشتن هەیە.

دیمەنی خاوەندارێتی خانووبەرە لە ئەمریکا لە چەند ساڵی ڕابردوودا گۆڕانکارییەکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە، کە ڕێژەی خاوەن ماڵانێک کە بازرگانی قەرزە قورسەکانیان بە نرخێکی بەرزە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. ئەم گۆڕانکارییە دیارە تەنها ئاماژەیەکی ئاماری نییە؛ بەڵکو بە شێوەیەکی چالاکانە بازنەی بازاڕی بازنە نوێکردنەوە دەگۆڕێت و کاریگەرییەکی دیاریکراو، هەرچەندە کەمتر، لەسەر بازاڕی فرۆشتنی خانووبەرە دادەنێت. گرنگیدانی بەردەوام بە بازرگانی قەرزەکان وەک بنەمایەکی سەرەکی لە گفتوگۆی بەردەوام لەسەر بەردەستبوونی خانووبەرە، لەبەر ئەم هۆکارانە، تەواو جێی متمانەیە.

بەبیرکردنەوە لە ڕابردووی نزیک، ساڵی 2022 بە بوونی بڕێکی زۆر لە بازرگانی قەرزە قورسەکانی مێژوویی کەم نیشانە کرا. ئەم بارودۆخە هاندەری بازنە نوێکردنەوەیەکی بەرچاو بوو، کە لە ماوەی ئەو ساڵەدا تەنها 10%ی خاوەن ماڵەکان بازرگانی قەرزە قورسەکانی 30 ساڵەیان بە نرخەکانی لە 5% زیاتر بوو. تەنها چەند ساڵ دواتر، ئەم ژمارەیە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. بەپێی داتاکانی کۆکراوە لەلایەن ICE Mortgage Technology، ڕێژەی خاوەن ماڵانێک کە نرخەکانیان لە 5% زیاترە ئێستا لە 30% تێپەڕاندووە. زیاتر جەخت لەسەر تێچووی بەرزتری قەرزکردن دەکاتەوە، نزیکەی 20%ی هەموو قەرزوەرانی قەرزە قورسەکان لە ئێستادا قەرزەکانیان بە نرخەکانی لە 6% زیاترە.

کاریگەری ئەم نرخە بەرزانە لە چالاکییەکانی فرۆشتنی بازاڕی خانووبەرەدا دیارە. فرۆشتنی خانووبەرە لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە بەدەستهێنانی هێزێکی بەهێزدا ماندووبوون. کۆمەڵەی نیشتمانی ڕیازکەرەکان (National Association of Realtors) ڕاپۆرتێکی مێژوویی کەم لە 4.06 ملیۆن فرۆشتنی خانووبەرەی ساڵی پار بڵاوکردەوە، کە ژمارەیەک لە ساڵی 2024 بێ گۆڕانکاری ماوەتەوە. ئەم چالاکییە سستە بە پێچەوانەی لوتکەی ساڵی 2022، کاتێک بازاڕ 6.12 ملیۆن فرۆشتنی خانووبەرەی تۆمارکرد، کە بەرزترین ئاست بوو لە ماوەی 15 ساڵدا. کۆمەڵەی فرۆشتنە نوێیەکان و زیادبوونی چالاکییەکانی بازنە نوێکردنەوەی (cash-out refinancing) بووەتە هۆی بڵاوبوونەوەی قەرزە قورسەکانی بە نرخێکی بەرزتر لەنێو دانیشتووانی خاوەن ماڵاندا.

لە وەڵامی ئەم بارودۆخە بازاڕە و نیگەرانییە فراوانەکانی سەبارەت بە بەردەستبوونی خانووبەرە، هەوڵێکی هاوبەش دراوە، بەتایبەتی لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە، بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕێگاکانی کەمکردنەوەی نرخەکانی قەرزە قورسەکان. یەکێک لە هەنگاوە گرنگەکان کە ماوەیەک پێش ئێستا ڕاگەیەندرا، بریتییە لە پلانێک بۆ ئەوەی دامەزراوەکانی حکومەت Fannie Mae و Freddie Mac زیاتر لە 200 ملیار دۆلار لە بەڵگەنامە قەرزە قورسەکان بکڕن. لەکاتێکدا کاریگەری وردی ئەم کڕینانە لەسەر کەمکردنەوەی نرخەکانی قەرزە قورسەکان هێشتا بابەتێکی گفتوگۆی بەردەوامە لەنێوان ئابووریناسان و شیکەرەوەکانی بازاڕدا، تەنها ڕاگەیاندنەکە بەس بوو بۆ ئەوەی دابەزینێکی کەم لە نرخەکانی ئێستا دروست بکات.

شارەزایانی پیشەسازی پێشبینی دەکەن کە جێبەجێکردنی ئەم کڕینانەی بەڵگەنامانە بتوانێت ببێتە هۆی دابەزینی نزیکەی یەک هەشتەمین خاڵی سەدی لە نرخی ئێستای 30 ساڵەی قەرزە قورسەکان، و بیگەڕێنێتەوە نزیک بازنەی 6%. وەک بەراورد، نرخی ناوەندی بۆ قەرزە قورسە 30 ساڵەی جێگیر لەم کاتەی ساڵی پار زیاتر لە 7% بوو، بەپێی داتاکانی Mortgage News Daily. قازانجی ئابووری ئەگەری زۆرە: ئەگەر نرخی ناوەندی 30 ساڵە داببەزێت بۆ 6%، ئەوا نزیکەی 5.5 ملیۆن خاوەن ماڵی ئێستا دەتوانن سوود لە بازنە نوێکردنەوەی قەرزە قورسەکانیان وەربگرن، بەپێی ICE Mortgage Technology. ئەم خاوەن ماڵانە دەتوانن لایەنی کەم 75 خاڵی بنەڕەتی لە نرخی سوودەکانیان پاشەکەوت بکەن، کە ئەمەش بڕێکی بەسە بۆ ئەوەی تێچووی پەیوەندیدار بە بازنە نوێکردنەوە جێی متمانە بکات.

ئەگەر نرخەکان داببەزن بۆ 5.88%، ئەوا ئەم ژمارەیە بەرز دەبێتەوە بۆ 6.5 ملیۆن خاوەن ماڵ. ئەندی وۆڵدن، سەرۆکی لێکۆڵینەوەی بازاڕی قەرزە قورسەکان و خانووبەرە لە ICE Mortgage Technology، جەختی لەسەر بارودۆخی ئێستای قەرزکردن کردەوە: "نرخی سوودی زۆرترین بەکارهێنراو بۆ کڕینی خانووبەرە لە ماوەی سێ ساڵ و نیوی ڕابردوودا لە نێوان 6.875% و 6.99% بووە. وەک دەردەکەوێت هیچ کەس ویستی ئەوەی نەبوو کە بڵێت نرخی سوودی 7%ی بەکارهێناوە، بۆیە کڕیاران ڕوویان لە نرخەکانی 6%ی بەرز کردووە."

وۆڵدن زیاتر وردەکاری لەسەر کاریگەریی هەنگاوەکانی حکومەت خستەڕوو: "بە ڕێکەوت، ئەم گۆڕانکارییە 15 خاڵییە کە لەم کڕینە 200 ملیار دۆلاری MBS ەوە هاتووە، نرخەکان لەوەی کە ئێستا 6.25% بوو دەگۆڕێت بۆ 6.125%. لە ئەنجامدا، ئەمە هاندەرێکی زۆر زیاتری بۆ بازنە نوێکردنەوە دابین دەکات لەوەی کە بە پێچەوانەوە بوونی هەبوو، و کاریگەرییەکی زۆری لەسەر بازاڕ هەیە."

زیادبوونی چالاکییەکانی بازنە نوێکردنەوە لەلایەن داتاکانی کۆمەڵەی بانکی قەرزە قورسەکان (Mortgage Bankers Association) ەوە پشتڕاست کراوەتەوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە داواکارییەکان بۆ بازنە نوێکردنەوەی قەرزە قورسەکان ئێستا نزیکەی 120% زیاترە لە ساڵێک لەمەوبەر. لەم نێوانەدا، بازاڕی فرۆشتنی خانووبەرە بە شێوەیەکی بەرچاو سنووردار بووە بەهۆی دیاردەی ناسراو بە کاریگەری 'قەفڵکردنی نرخ' (rate lock-in effect) لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا. ئەم کاریگەرییە ناڕەزایی فرۆشیارانی داهاتوو، کە نرخەکانی قەرزە قورسەکانیان بە مێژوویی کەم بەدەستهێنابوو، بۆ وازلێهێنانی ئەو مەرجانە باشە. لە ئەنجامدا، زۆرێک لە بڕیاری گواستنەوەیان دواخستووە کە ئەگەرنا ئەنجامیان دەدا.

لە ساڵی 2025دا، لێکۆڵینەوەی بازاڕ ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکەی 39 ملیۆن خاوەن ماڵ لە ئێستادا نرخەکانیان لە 5% کەمترە، و نزیکەی 12 ملیۆن خاوەن ماڵ سوودمەندن لە نرخەکانی لە 3% کەمترە، بەپێی وۆڵدن. ئەو نمونەکانی ڕەفتاری بینیوە: "ئەگەر سەیری ئەوە بکەیت کە ئەو قەرزوەرانە ساڵی پار چۆن مامەڵەیان کردووە، تەنها نزیکەی 6% لەو کەسانە دەستیان لەو نرخە کەمە هەڵگرتووە، یان لە ڕێگەی بازنە نوێکردنەوە بۆ وەرگرتنی پارە لە ماڵەکەیان یان لە ڕێگەی فرۆشتنی ماڵەکەیان. نزیکەی 95%ی خاوەن ماڵەکان بە توندی دەستیان بە قەرزە قورسەکانی نرخی کەمەوە گرتووە."

بۆ کڕیارانی داهاتوو، کاریگەری دابەزینی 15 خاڵی بنەڕەتی لە نرخی 30 ساڵەی جێگیر لەسەر پارەی مانگانە کەمە. بۆ خانووبەرەیەکی ناوەند، ئەمە مانگانە تەنها نزیکەی 35 دۆلار پاشەکەوت دەکات. بە شێوەیەکی تر، ئەم دابەزینی نرخە دەتوانێت کڕیاران توانای کڕینی خانوویەک کە نزیکەی 1.5% گرانترە، پێبدات. وۆڵدن ئەم کاریگەرییەی وەک "بێگومان هەنگاوێکە لە ئاراستەی دروست، بەڵام جوڵەیەکی گەورە نییە بۆ ئەو کڕیارانە." بارودۆخی ئێستای نرخە بەرزە بەردەوامە لەسەر ڕێگرێکی بەرچاو بۆ زۆرێک لە خاوەن ماڵە نوێیەکان کە دەیانەوێت بچنە ناو بازاڕ.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری