گۆڕانکارییەکی سیاسیی "ساردکەرەوە" لە ڕێنماییەکانی پێدانی یارمەتی بۆ کتێبخانە و مۆزەخانەکان لە سەردەمی ترامپدا

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

گۆڕانکارییەکی سیاسیی "ساردکەرەوە" لە ڕێنماییەکانی پێدانی یارمەتی بۆ کتێبخانە و مۆزەخانەکان لە سەردەمی ترامپدا نیگەرانییەکی بەرفراوان دروست دەکات

پەیمانگای خزمەتگوزاری مۆزەخانە و کتێبخانەکان (IMLS)، کە ئاژانسێکی فیدراڵی گرنگە و پشتگیری دارایی چارەنووسساز بۆ دامەزراوە کلتوورییەکان لە سەرانسەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دابین دەکات، لەژێر کاریگەری ئیدارەی ترامپدا گۆڕانکارییەکی بەرچاو و مشتومڕاوی بەسەردا دێت. ڕێنماییەکانی نوێی پێدانی یارمەتی، کە بە ئاشکرا داوای پڕۆژەکان دەکەن کە لەگەڵ دیدگای سەرۆکی پێشوو دۆناڵد ترامپ بۆ ئەمریکا هاوئاهەنگ بن، نیگەرانییەکی بەرفراوانی لە نێوان سەرکردە کلتوورییەکان، مێژوونووسان و بەرپرسانی پێشووی ئاژانسدا دروست کردووە. ڕەخنەگران پێیان وایە کە ئەم گۆڕانکارییە ئایدۆلۆژییە، سروشتی بێلایەنی درێژخایەنی پشتگیری فیدراڵی بۆ کتێبخانە و مۆزەخانەکان دەخاتە مەترسییەوە، کە ئەگەری هەیە ببێتە هۆی دیدگایەکی سنووردار یان شێواو دەربارەی مێژوو و کلتووری ئەمریکی.

IMLS کە لە ساڵی 1996 دامەزراوە، بە شێوەیەکی مێژوویی وەک تاکە سەرچاوەی تایبەت بە پشتگیری فیدراڵی بۆ کتێبخانەکان و یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی دارایی فیدراڵی بۆ مۆزەخانە و ئەرشیفەکان خزمەتی کردووە. پڕۆگرامەکانی پێدانی یارمەتی درێژخایەنی، سەرنجیان لەسەر پەرەپێدانی بەشداری کۆمەڵایەتی، دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتنی گشتی بە زانیاری، و بەهێزکردنی توانای دامەزراوەکان بۆ پاراستنی کۆکراوەکان و ئامادەکاری بۆ کێشە نەخوازراوەکان بووە. ڕێنماییەکانی پێشوو بە هەڵوێستی بێلایەنی سیاسییان ناسرابوون، کە شایستەیی، نایابی پڕۆگرام و هاوئاهەنگی لەگەڵ پێوەرە پیشەییەکانی کەرتی کلتوورییان بەلاوە گرنگ بوو.

بەڵام، خولی داواکاری بۆ ساڵی 2026 گۆڕانکارییەکی بەرچاو نیشان دەدات. ئێستا لە نامەکانی داواکاری یارمەتیدا بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکرێت کە پەیمانگا "بە تایبەتی پێشوازی" لەو پڕۆژانە دەکات کە لەگەڵ دیدگای ترامپدا هاوئاهەنگن. ئەمانە بریتین لەو دەستپێشخەرییانەی کە بۆ چاندنی ڕێزگرتن لە وڵات "لە ڕێگەی گێڕانەوەی بەرز و ئەرێنی" دروستکراون. ئاژانسەکە ئاماژە بە چەندین فەرمانی جێبەجێکاری دەکات، بە تایبەتی یەکێکیان کە ڕەخنەی لە دامەزراوەی سمیسۆنیان گرتووە بەهۆی "ئایدۆلۆژیای دابەشکاری و ڕەگەزپەرستانەی" – ئەمەش ئاماژەیە بۆ لێدوانەکانی پێشووی ترامپ کە دەڵێت مۆزەخانەکە "زۆر تیشکی خستووەتە سەر ئەوەی کۆیلایەتی چەند خراپ بووە." هەروەها، ڕێنماییەکان ئاماژە بە فەرمانێکی جێبەجێکاری دەکەن کە داوای کۆتاییهێنان بە "چەکدارکردنی دژە مەسیحی حکومەت" دەکات و یەکێکی تر بە ناونیشانی "دوبارە جوانکردنەوەی تەلارسازی فیدراڵی."

ئەم هەنگاوە بێ وێنەیە کاردانەوەی توندی لێکەوتووەتەوە. سەرکردەکانی پێشووی IMLS لە هەردوو ئیدارەی کۆماری و دیموکراتەوە، لەگەڵ نوێنەرانی کۆمەڵە دیارەکانی کتێبخانە، مێژوو و مۆزەخانە، نیگەرانی قووڵیان دەربڕیوە. ئەوان دەترسن کە ئەم جۆرە پێوەرە سیاسییانە دامەزراوەکان ناچار بکەن وەشانی پاککراو، سنووردار یان تەنانەت شێواو لە مێژووی ئەمریکا پێشکەش بکەن. هەروەها ترسێک هەیە کە قبوڵکردنی ئەم یارمەتییانە دامەزراوەکان بخاتە ژێر وردبینی و کۆنترۆڵی کارگێڕیی زیاترەوە، کە هاوشێوەی وردبینی بەرفراوانی ئیدارەی ترامپە لە پێشانگاکانی سمیسۆنیان بۆ "هەڵسەنگاندنی تۆن، چوارچێوەی مێژوویی و هاوئاهەنگی لەگەڵ ئامانجە ئەمریکییەکان."

جۆڤانا ئوریست، کە لە ساڵانی 2021 تا 2023 وەک بەرپرسی باڵای پڕۆگرام لە IMLS کاری کردووە، ڕێنماییە نوێیەکانی بە "ساردکەرەوە" وەسف کرد. ڕایگەیاند: "پێموایە پێویستە تەنها سەیری ئەوە بکەین کە لەگەڵ سمیسۆنیاندا ڕوودەدات بۆ ئەوەی بزانین کە ئیدارە ئامانجێکی زۆر دیاریکراوی لە مێشکدایە کاتێک دێتە سەر کۆنترۆڵکردنی دەنگی ڕێکخراو و مۆزەخانەکان لە سەرانسەری وڵاتدا."

لە وەڵامی پرسیارەکانی ProPublicaدا، وتەبێژێکی IMLS ئاماژەی بەوەدا کە بڵاوکردنەوەی نامەی بەڕێوەبەران لەگەڵ داواکارییەکانی یارمەتیدا شتێکی نائاسایی نییە، و جەختی لەوە کردەوە کە نامەی ئێستا تەنها داواکاران "دەربارەی جەختکردنەوەی بابەتگەرایی ئەم ئیدارەیە لە ساڵی نیمچە سەدەییدا" ئاگادار دەکاتەوە. بەڵام، وتەبێژەکە ڕەتیکردەوە کە وەڵامی ڕەخنەکان بداتەوە سەبارەت بە خستنەپاڵی بابەتە سیاسییەکان بۆ پڕۆگرامێکی مێژوویی بێلایەن. لێدوانەکە زیاتر جەختی لەوە کردەوە، "لەژێر سەرکردایەتی سەرۆک ترامپدا، IMLS کار بۆ بووژاندنەوەی دامەزراوە کلتوورییەکانمان دەکات، داوا لە داواکارانی کەمتر نەریتی دەکات کە بیر لە کارکردن لەگەڵ ئێمە بکەنەوە، و شانازی مەدەنی و هەستێکی قووڵی سەر بەخۆبوون لە نێوان هەموو ئەمریکییەکاندا پەرەپێبدەن." ئەوان زیادیشیان کرد کە هەموو دامەزراوە شایستەکان چاودێری پێویست و پێداچوونەوەی هاوتایان پێدەکرێت.

گۆڕانکاریی ئێستای سیاسەتەکە دوای قۆناغێکی پڕ لە گێژاو دێت بۆ IMLS لەژێر ئیدارەی ترامپدا. مانگی ئازاری ڕابردوو، ترامپ هەوڵیدا ئاژانسەکە لە ڕێگەی فەرمانی جێبەجێکارییەوە هەڵبوەشێنێتەوە و بەڕێوەبەرەکەی، سیندی لاندرو، کە پڕۆفیشناڵێکی کتێبخانە بوو، لە کارەکەی دوورخستەوە. ئەم کارەش بووە هۆی سکاڵای یاسایی لە لایەن داواکارە گشتییەکانی 21 ویلایەت و کۆمەڵەی کتێبخانەکانی ئەمریکا، کە بە سەرکەوتوویی هەوڵەکانی هەڵوەشانەوەیان لە دادگادا ڕاگرت. دواتر، ئیدارە، جێگری وەزیری کار کیت ئی. سۆندەرلینگ، کە هیچ ئەزموونێکی پیشەیی پێشووی لە مۆزەخانە یان کتێبخانەکاندا نەبوو، وەک بەڕێوەبەری کاتی دەستنیشان کرد. سۆندەرلینگ، لە کاتی دەستنیشانکردنیدا، سوێندی خوارد کە "IMLS زیندوو بکاتەوە و سەرنجی بخاتەوە سەر نیشتمانپەروەری، دڵنیابوون لە پاراستنی بەها سەرەکییەکانی وڵاتەکەمان، پەرەپێدانی ناوازەیی ئەمریکی و چاندنی خۆشەویستی وڵات لە نەوەکانی داهاتوودا." لە ماوەی دە ڕۆژدا، نزیکەی هەموو 75 کارمەندەکەی ئاژانسەکەی خستە سەر مۆڵەتی کارگێڕی، ئەنجومەنی کارگێڕی دوورخستەوە و چەندین یارمەتی پێشتر درابوو هەڵوەشاندەوە. ئەم یارمەتییانە دواتر لە مانگی کانوونی یەکەمدا بە فەرمانی دادگا گەڕێنرانەوە.

لێکەوتە بەرفراوانەکانی ئەم گۆڕانکارییانە گرنگن. بەڕێوەبەرانێک کە IMLSیان لەژێر ئیدارەکانی پێشوودا بەڕێوەبردووە، لەوانەش ئیدارەی باراک ئۆباما، جەختیان لەوە کردەوە کە لە کاتێکدا لەوانەیە لەگەڵ سەرکردایەتی نوێدا لە پێشینەکاندا گۆڕانکاری ڕووبدات، ئەم گۆڕانکارییانە هەمیشە بە بەشدارییەکی بەرفراوان لە بوارەکەدا جێبەجێ کراون، نەک لە ڕێگەی فەرمانەکانەوە بۆ هاوئاهەنگی لەگەڵ دیدگایەکی تایبەتی سەرۆک. بۆیە، ڕێنماییە نوێیەکان ئاماژەیەکی کارگێڕی ڕوون بۆ گێڕانەوەی تایبەت نیشان دەدەن، کە ئەگەری هەیە یەکپارچەیی و سەربەخۆیی دامەزراوە کلتوورییەکان بخاتە مەترسییەوە.

تەنانەت کرۆسبی کێمپر سێیەم، کۆمارییەکی کۆنەپەرستی درێژخایەن کە لە ساڵی 2019دا لە لایەن ترامپەوە بۆ سەرکردایەتی IMLS دەستنیشان کرابوو، ناڕەزایەتی توندی دەربڕی. لە کاتێکدا کە لایەنگری کۆنەپەرستانەی خۆی و باوەڕی بەوەی کە بوارەکە لەوانەیە پێویستی بە ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوێک بێت لەوەی کە وەک لادانێکی چەپ دەیزانی، کێمپر بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ڕەخنەی لە شێوازی ئیدارەی ئێستا گرت. فەرمانە جێبەجێکارییەکانی ترامپی بە "قسەی بێمانا" و ڕێنماییەکانی یارمەتییەکانی بە "سامناک" ناوبرد و وتی: "ڕوونە کە ئیدارە دەیەوێت چیرۆکێکی سپیکراوە، ئەگەر دەستەواژەکە ببەخشن. و ئەمەش هەڵەیە." ئەم شایەتییە بەکۆمەڵانە جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەم گۆڕانکارییانە تەنها گۆڕانکاری لە پێشینەکاندا نین، بەڵکو گۆڕانکارییەکی ئایدۆلۆژین کە لەوانەیە هەڕەشە لە ئەرکی سەرەکی پاراستن و لێکدانەوەی کلتوور بەبێ لایەنگری بکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری